Νέο, κρίσιμο τεστ δίνει ο Κάθετος Διάδρομος την Τρίτη 3 Μαρτίου στις Βρυξέλλες, με το βλέμμα στραμμένο στην επόμενη ημέρα ενός εγχειρήματος που επιχειρεί πλέον να περάσει από τις υπογραφές και τις πολιτικές δεσμεύσεις στην υλοποίηση. Μετά το «κύμα» συμφωνιών και τα ισχυρά μηνύματα στήριξης που ήρθαν από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, οι εμπλεκόμενοι επιστρέφουν στο τραπέζι για να συμπληρωθούν σταδιακά όλοι οι κρίκοι της αλυσίδας.

Η συγκυρία θεωρείται κομβική. Το πολιτικό σήμα έχει δοθεί, οι συμμαχίες έχουν χαραχθεί και οι πρώτες συμφωνίες με πρωταγωνίστρια την εταιρεία Atlantic SEE LNG Trade έχουν ήδη ανοίξει τον δρόμο. Εκείνο που απομένει είναι να ευθυγραμμιστούν τα τεχνικά, τα οικονομικά και τα εμπορικά δεδομένα, ώστε ο Κάθετος Διάδρομος να πάψει να αποτελεί ένα φιλόδοξο σχέδιο και να αρχίσει να λειτουργεί ως πραγματική ενεργειακή αρτηρία για τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη.

 

Κάθετος Διάδρομος: Το γεωπολιτικό μήνυμα από τη σύνοδο στην Ουάσινγκτον

Η εικόνα που διαμορφώθηκε στην Ουάσινγκτον είχε σαφές πολιτικό και γεωστρατηγικό αποτύπωμα. Δεκατρείς χώρες, μεταξύ αυτών η Ελλάδα και οι ΗΠΑ, υπέγραψαν στο Transatlantic Gas Summit κοινή δήλωση για τη διαφοροποίηση των πηγών τροφοδοσίας της Ευρώπης και τη σταδιακή μείωση της εξάρτησης από το ρωσικό αέριο, με ρητές αναφορές στην ανάγκη άρσης των αγκυλώσεων που βαραίνουν τον Κάθετο Διάδρομο. Οι συμμετέχοντες δεσμεύθηκαν για την ανάπτυξη νέων υποδομών LNG, καθώς και για την αξιοποίηση των υπόγειων αποθηκών της Ουκρανίας, με στόχο την ενίσχυση της περιφερειακής ασφάλειας εφοδιασμού και τη σταδιακή ενσωμάτωση του Κιέβου στις ευρωπαϊκές αγορές ως εμπορικού κόμβου φυσικού αερίου.

Στο τραπέζι μπήκε και η ανάγκη να «ξεκλειδώσουν» κεφάλαια, δημόσια και ιδιωτικά, με τη συμμετοχή οργανισμών εξαγωγικών πιστώσεων και πολυμερών τραπεζών, ώστε να τρέξουν οι επενδύσεις σε υποδομές. Την ίδια ώρα, οι χώρες συμφώνησαν σε στενότερο συντονισμό για πιο σταθερά και βιώσιμα τιμολογιακά σχήματα, με στόχο να περιοριστεί η μεταβλητότητα και να αποκτήσει η αγορά μεγαλύτερη προβλεψιμότητα. Πάντως, για την Αθήνα, οι διεργασίες αυτές εντάσσονται στη στρατηγική ανάδειξης της χώρας σε ενεργειακή πύλη της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, όπως κατέστη σαφές από τις τοποθετήσεις του υπουργού Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου, ο οποίος ανέδειξε τον Κάθετο Διάδρομο όχι απλώς ως έργο υποδομής, αλλά ως δομικό στοιχείο μιας ευρύτερης γεωστρατηγικής αρχιτεκτονικής για την περιοχή. Παίρνοντας τη σκυτάλη από τις πυρετώδεις διεργασίες στην Ουάσινγκτον, η προσοχή στρέφεται πλέον στο τραπέζι των Βρυξελλών.

Στο επίκεντρο των συζητήσεων μπαίνει η πρόθε ση της Κομισιόν να εξετάσει ένα νέο, βελτιωμένο προϊόν δέσμευσης δυναμικότητας μεγαλύτερης διάρκειας από τα σημερινά. Πρόκειται για εξέλιξη που, εφόσον επιβεβαιωθεί, θα σηματοδοτεί σαφή αλλαγή στάσης σε σχέση με το μέχρι τώρα καθεστώς των περιορισμένης διάρκειας (ακόμα και μηνιαίων) προϊόντων, αυστηρά στοχευμένων στην ουκρανική αγορά και εγκεκριμένων κατά παρέκκλιση των ισχυόντων κανονισμών.

 

Το πολιτικό σήμα έχει δοθεί, οι συμμαχίες έχουν χαραχθεί και οι πρώτες συμφωνίες, με πρωταγωνίστρια την εταιρεία Atlantic SEE LNG Trade, έχουν ήδη ανοίξει τον δρόμο

Το στοίχημα της προβλεψιμότητας για την ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου

Το ζητούμενο για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι να διαμορφώσει τους όρους εκείνους που θα προσφέρουν στην αγορά μεγαλύτερη προβλεψιμότητα και επενδυτική ορατότητα, ώστε οι πρόσφατες συμφωνίες-πλαίσιο να αποκτήσουν εμπορικό βάθος και να μετατραπούν σε πραγματικές ροές. Στο ίδιο τραπέζι αναμένεται να τεθούν και τα ανοιχτά ζητήματα που κρατούν το εγχείρημα σε φάση μετάβασης: η ανάγκη χρηματοδότησης των υποδομών, η άρση ρυθμιστικών αγκυλώσεων και η εξισορρόπηση των χρεώσεων διαμετακόμισης που εξακολουθούν να βαραίνουν τη διαδρομή. Με άλλα λόγια, οι Βρυξέλλες καλούνται να συγχρονίσουν τα τεχνικά και τα οικονομικά δεδομένα με τη γεωπολιτική βούληση που καταγράφηκε τις προηγούμενες ημέρες. Ενδιαφέρον συγκεντρώνει και η πρόταση που κατέθεσε η αμερικανική πλευρά, να συνυπολογίζονται οι επενδύσεις των χωρών για την αναβάθμιση των υποδομών του Κάθετου Διαδρόμου στο ποσό των 750 δισ. δολ. που προβλέπει η εμπορική συμφωνία Ε.Ε. - ΗΠΑ για εισαγωγές ενεργειακών προϊόντων από τις ΗΠΑ έως το καλοκαίρι του 2028.

Παρά τη σαφή πολιτική ώθηση των τελευταίων μηνών, το καθοριστικό στοίχημα για να «γεμίσει» ο Κάθετος Διάδρομος παραμένει η ζήτηση και, κυρίως, η προθυμία των αγοραστών να αναλάβουν μακροχρόνιες δεσμεύσεις. Σε ένα περιβάλλον όπου η αβεβαιότητα κυριαρχεί, η υπογραφή πολυετών συμβολαίων δεν είναι δεδομένη. Αυτό δεν αναιρεί τη στρατηγική σημασία του εγχειρήματος, αλλά αναδεικνύει τον σύνθετο χαρακτήρα του: τεχνικές προσαρμογές, ρυθμιστικές παρεμβάσεις και οικονομικά ρίσκα συνυπάρχουν και επηρεάζουν τις τελικές αποφάσεις των χωρών και των εταιρειών. Η εικόνα που διαμορφώνεται στις χώρες-κλειδιά της διαδρομής αναδεικνύει και την πολυπλοκότητα του εγχειρήματος. Ρουμανία και Βουλγαρία στηρίζουν θεσμικά τον Κάθετο Διάδρομο και προχωρούν σε αναβαθμίσεις υποδομών, την ίδια ώρα όμως που η ενίσχυση των εγχώριων πηγών αερίου και οι εναλλακτικές επιλογές τροφοδοσίας μειώνουν την πίεση για άμεσες, μακροχρόνιες δεσμεύσεις. Στο ίδιο μωσαϊκό εντάσσεται και η στάση της Ουγγαρίας, η οποία συνυπέγραψε τη διακήρυξη διαφοροποίησης πηγών, διατηρώντας παράλληλα επιφυλάξεις ως προς το κόστος και τη δυναμικότητα της νέας διαδρομής.

 

diplomatia_energeia_2

Τι σηματοδοτούν τα μεγάλα deals στην Ουάσινγκτον και το έντονο «άρωμα» Ελλάδας

Το ευρύτερο γεωγραφικό αποτύπωμα που επιδιώκει να καλύψει η αμερικανική πλευρά δεν εξαντλείται στη στενή όδευση του Κάθετου Διαδρόμου, αλλά αγκαλιάζει συνολικά τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη. Αυτό αποτυπώθηκε και στο ίδιο το αντικείμενο της συνόδου στην Ουάσινγκτον, το οποίο ξεπερνούσε τα όρια ενός επιμέρους έργου υποδομής και άγγιζε τη συνολική αναδιάταξη των ενεργειακών ροών στην περιοχή. Η παρουσία 22 χωρών, από την Αλβανία έως την Πολωνία, ανέδειξε ακριβώς αυτή τη φιλοδοξία: τη διαμόρφωση ενός ευρύτερου πλαισίου συνεργασίας που υπερβαίνει έναν μόνο διάδρομο και στοχεύει στη συνολική διαφοροποίηση της ευρωπαϊκής τροφοδοσίας. Το ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο της συνόδου ήταν σαφές. Ωστόσο, το πραγματικό «χρώμα» της συνάντησης το έδωσαν τα Μνημόνια Κατανόησης ελληνικού ενδιαφέροντος που υπεγράφησαν στην Ουάσινγκτον. Πράγματι, ορόσημο για τον Κάθετο Διάδρομο είναι οι τέσσερις νέες μακροχρόνιες συμφωνίες που υπέγραψε -για λογαριασμό της Atlantic SEE LNG Trade- ο CEO της εταιρείας και του ομίλου AKTOR, Αλέξανδρος Εξάρχου, με την κρατική εταιρεία προμήθειας αερίου της Ουκρανίας, Naftogaz, με τη δημόσια εταιρεία φυσικού αερίου της Ουκρανίας, Bulgargaz, τις Aluminij Industries και M.T. Abraham group από τη Βοσνία -Ερζεγοβίνη και το υπουργείο Υποδομών και Ενέργειας της Αλβανίας.

Οι συμφωνίες έρχονται σε συνέχεια αυτών που υπέγραψε η Atlantic SEE τον Νοέμβριο στην Αθήνα, ώστε να ενισχύσουν τη στρατηγική της χώρας στην προώθηση του Κάθετου Διαδρόμου και του γεωστρατηγικού της ρόλου στην περιοχή, τον οποίο έχουν αναγνωρίσει οι ΗΠΑ, αναδεικνύοντας τη χώρα ως πύλη εισόδου για τη μεταφορά του αμερικανικού LNG στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Πρόκειται ακριβώς για τον τύπο των deals που δίνουν ισχυρό βήμα αξιοπιστίας και εμπορικής βιωσιμότητας του Κάθετου Διαδρόμου σε βάθος χρόνου. Την ίδια στιγμή, έχει τη σημασία του ότι οι συμφωνίες αυτές «ανοίγουν την γκάμα» των αντισυμβαλλομένων της Altantic SEE LNG Trade και παράλληλα «ανοίγουν την πόρτα» του Κάθετου Διαδρόμου στα Δυτικά Βαλκάνια (μέσω της συμφωνίας που αφορά στη Βοσνία), σε μια περιοχή όπου μέχρι σήμερα κυριαρχεί το ρωσικό αέριο, κάτι που επιδιώκεται να ανατραπεί και μέσω του Κάθετου Διαδρόμου. Την ίδια στιγμή, πέρα από την αναβάθμιση των υφιστά μενων υποδομών του παλαιού Διαβαλκανικού Αγωγού, που αποτελεί τη «ραχοκοκαλιά» του Κάθετου Διαδρόμου, στο προσκήνιο έρχονται πλέον πιο δυναμικά και νέες υποδομές στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, οι οποίες κρίνονται αναγκαίες για να υποδεχθούν τις αυξημένες ποσότητες αμερικανικού LNG που σχεδιάζεται να κατευθυνθούν προς την περιοχή. Στο πλαίσιο αυτό, η Atlantic SEE LNG Trade φέρεται να εξετάζει τη συμμετοχή της σε μια σειρά έργων που κρίνονται κομβικά για την πλήρη ανάπτυξη του Κάθετου Διαδρόμου: από νέες πλωτές μονάδες αποθήκευσης και αεριοποίησης LNG (FSRU) και ενισχύσεις χωρητικότητας σε υφιστάμενους αγωγούς μέχρι πιθανές νέες διασυνδέσεις και μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με καύσιμο φυσικό αέριο. Επιπλέον, στην Ουάσινγκτον η Metlen υπέγραψε συμφωνία με τη Shell, τον μεγαλύτερο σήμερα αγοραστή αμερικανικού LNG.

Η συμφωνία, πενταετούς διάρκειας με άμεση ενεργοποίηση από το 2027, προβλέπει την προμήθεια 0,5 έως 1 δισ. κυβικών μέτρων LNG ετησίως (10 φορτία) που θα φτάνει στην Ελλάδα και, μέσω του Κάθετου Διαδρόμου, θα διοχετεύεται και σε άλλες αγορές πέραν αυτών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Οι δύο εταιρείες συμφώνησαν επίσης σε μια ευρύτερη συνεργασία για από κοινού marketing του φυσικού αερίου κατά μήκος του Κάθετου Διαδρόμου. Η Metlen αποτελεί σήμερα τον μεγαλύτερο εισαγωγέα LNG της Ελλάδας με σημαντικό μερίδιο εξαγωγών στις χώρες των Βαλκανίων, ενώ μέχρι το φθινόπωρο του 2027 θα πρέπει να υποκαταστήσει πλήρως τις ποσότητες αερίου που προμηθεύεται από την Gazrpom μέσω μακροπρόθεσμου συμβολαίου.

 

Σταύρος Παπασταύρου στα «Π»: «Επιβεβαιώθηκε ότι η ενέργεια αποτελεί θεμέλιο της στρατηγικής σχέσης ανάμεσα σε Ελλάδα και ΗΠΑ»

O υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, μίλησε στα «Π» για τις σημαντικές επαφές που πραγματοποιήθηκαν στην Ουάσινγκτον και την ψήφο εμπιστοσύνης που έλαβε η χώρα μας για ακόμα μία φορά από την κυβέρνηση των ΗΠΑ.

«Η πρόσφατη αποστολή μας στις ΗΠΑ κατέδειξε ότι η Ελλάδα δεν περιορίζεται σε λόγια και διακηρύξεις. Προχωρά σε πράξεις. Υλοποιεί στρατηγική. Στην Υπουργική Σύνοδο που διοργάνωσαν στην Ουάσινγκτον το Ινστιτούτο Trump, ο Λευκός Οίκος και το Εθνικό Συμβούλιο Ενεργειακής Κυριαρχίας των ΗΠΑ (NEDC) για τη Διατλαντική Ασφάλεια Φυσικού Αερίου, αναγνωρίστηκε η στρατηγική σημασία του Κάθετου Διαδρόμου, μιας ελληνικής πρωτοβουλίας που μπορεί να διασφαλίσει την ενεργειακή ασφάλεια έως και 100 εκατομμυρίων πολιτών και να δημιουργήσει έναν άξονα σταθερότητας σε μια περιοχή που επί δεκαετίες παρέμενε κατακερματισμένη. Στη συνάντησή μας με τον υπουργό Εσωτερικών και πρόεδρο του Συμβουλίου Ενεργειακής Κυριαρχίας των ΗΠΑ, κ. Doug Burgum, και τον υπουργό Ενέργειας και αντιπρόεδρο του Συμβουλίου, κ. Chris Wright, παρουσία του πρέσβη της Ελλάδας στις ΗΠΑ, κ. Αντώνη Αλεξανδρίδη, και της πρέσβειρας των ΗΠΑ στην Ελλάδα, κ. Kimberly Guilfoyle, επιβεβαιώθηκε ότι η ενέργεια αποτελεί θεμέλιο της στρατηγικής σχέσης Ελλάδας - ΗΠΑ. Η στρατηγική αυτή σχέση δεν οικοδομείται με συνθήματα, αλλά με συμφωνίες, επενδύσεις και έργα με μετρήσιμο αποτέλεσμα. Σε μια εποχή γεωπολιτικής αβεβαιότητας, άλλοι αρκούνται σε αναλύσεις. Η Ελλάδα προχωρά σε αποφάσεις και υλοποίηση. Χτίζουμε ισχυρές συνεργασίες, διαφοροποιούμε πηγές, θωρακίζουμε την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και ενισχύουμε την εθνική μας ισχύ. Η ενέργεια είναι υπόθεση εθνικής κυριαρχίας. Και η Ελλάδα την ασκεί στην πράξη, με σχέδιο και αποφασιστικότητα», κατέληξε ο κ. Παπασταύρου.

Δημοσιεύθηκε στα Παραπολιτικά