Το παγκόσμιο ενεργειακό σοκ που προκάλεσε η κλιμάκωση του πολέμου στη Μέση Ανατολή δεν οφείλεται μόνο στον φόβο των αγορών ή στην αβεβαιότητα που συνοδεύει κάθε μεγάλη γεωπολιτική κρίση. Οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι από την παγκόσμια αγορά λείπουν αυτή τη στιγμή τεράστιες ποσότητες πετρελαίου από χώρες του Κόλπου, οι οποίες είτε αναγκάστηκαν να περιορίσουν δραστικά την παραγωγή τους είτε προχώρησαν ακόμη και σε πλήρη αναστολή. Το αποτέλεσμα ήταν άμεσο και βίαιο. Η τιμή του πετρελαίου εκτοξεύθηκε μέχρι τα 120 δολάρια το βαρέλι, προκαλώντας τριγμούς σε χρηματιστήρια, πιέσεις στις κυβερνήσεις και συναγερμό σε καταναλωτές και επιχειρήσεις που βλέπουν να επιστρέφει με ορμή ο φόβος μιας νέας ενεργειακής κρίσης. Ο βασικός λόγος πίσω από αυτή την αναταραχή είναι ότι οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Κόλπου έχουν βρεθεί αντιμέτωπες είτε με χτυπήματα στις εγκαταστάσεις τους είτε με τον πρακτικό αποκλεισμό της εξαγωγικής τους δυνατότητας λόγω του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ. Σε πολλές περιπτώσεις, το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι δεν μπορούν να εξάγουν, αλλά και ότι οι αποθηκευτικοί χώροι έχουν γεμίσει, άρα δεν έχουν πού να διοχετεύσουν το αδιάθετο αργό. Έτσι, η μείωση της παραγωγής δεν είναι απλώς μια στρατηγική επιλογή. Είναι σε μεγάλο βαθμό αναγκαστική προσαρμογή σε μια κατάσταση ασφυξίας που ήδη αλλάζει τις ισορροπίες στην παγκόσμια αγορά ενέργειας. 

Διαβάστε: Ανατροπή προς όφελος της Ελλάδας: Πώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή μπλοκάρει τον κινεζικό "δρόμο του μεταξιού" και δημιουργεί ισχυρές βάσεις για τον IMEC

Πόσα βαρέλια λείπουν από την αγορά

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της κρίσης είναι το συνολικό μέγεθος της απώλειας. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται, από την παγκόσμια αγορά απουσιάζουν περίπου 11,5 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα από χώρες του Κόλπου. Πρόκειται για ποσότητα τεράστια, ικανή να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις όχι μόνο στις τιμές του αργού αλλά και σε ολόκληρη την ενεργειακή αλυσίδα, από τα καύσιμα κίνησης μέχρι τη βιομηχανία, τις μεταφορές και τελικά τον πληθωρισμό. Αυτό που κάνει την κατάσταση ακόμη πιο δύσκολη είναι ότι δεν πρόκειται για μία μόνο χώρα ή για μία μόνο αιτία. Άλλες χώρες έχουν πληγεί άμεσα, άλλες έχουν περιορίσει την παραγωγή επειδή δεν μπορούν να εξάγουν μέσω Ορμούζ και άλλες βρίσκονται σε οριακή κατάσταση επειδή δεν διαθέτουν ελεύθερους αποθηκευτικούς χώρους. Άρα η αγορά δεν έχει να αντιμετωπίσει ένα μεμονωμένο επεισόδιο, αλλά μια μαζική και ταυτόχρονη απορρύθμιση από πολλές κρίσιμες πηγές τροφοδοσίας.

Η Σαουδική Αραβία και το μεγαλύτερο χτύπημα

Η μεγαλύτερη απώλεια προέρχεται από τη Σαουδική Αραβία, που αποτελεί έναν από τους πιο βαρείς παίκτες της διεθνούς αγοράς πετρελαίου. Η χώρα βρισκόταν πριν από τον πόλεμο περίπου στα 10 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως και τώρα η παραγωγή της έχει πέσει στα 4 εκατομμύρια. Αυτό σημαίνει μείωση περίπου 60%, ένα ποσοστό τεράστιο αν αναλογιστεί κανείς ότι η Σαουδική Αραβία καλύπτει περίπου το 11% με 12% της παγκόσμιας παραγωγής. Η σημασία της σαουδαραβικής μείωσης δεν είναι μόνο αριθμητική. Είναι και ψυχολογική για τις αγορές. Όταν η δεύτερη μεγαλύτερη πετρελαιοπαραγωγός δύναμη στον κόσμο μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες περιορίζει τόσο δραστικά τις ποσότητές της, τότε το μήνυμα που περνά είναι ότι το πρόβλημα είναι βαθύ, διαρκές και δύσκολο να καλυφθεί γρήγορα από άλλες περιοχές. Και αυτό ακριβώς τροφοδοτεί τις κερδοσκοπικές πιέσεις και την περαιτέρω άνοδο των τιμών.

Ιράκ, Εμιράτα, Κουβέιτ και Μπαχρέιν

Το Ιράκ είναι η δεύτερη χώρα που προκαλεί σοβαρό σοκ στην αγορά. Αν και δεν έχει το ίδιο βάρος με τη Σαουδική Αραβία, παραμένει κορυφαίος παραγωγός και η παραγωγή του έχει μειωθεί δραστικά, από 2,8 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα στα 1,3 εκατομμύρια. Η πτώση αυτή συνδέεται κυρίως με το γεγονός ότι το Ιράκ δεν μπορεί να περάσει από τα Στενά του Ορμούζ και δεν διαθέτει επιπλέον χώρους για να αποθηκεύσει το αδιάθετο πετρέλαιο. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, επίσης από τους μεγάλους παίκτες της περιοχής, έχουν καταγράψει μείωση 60%, διοχετεύοντας πλέον περίπου 1,5 εκατομμύριο βαρέλια την ημέρα. Πρόκειται για μια ακόμη ισχυρή πίεση σε μια αγορά που ήδη δοκιμάζεται. Ακολουθούν το Κουβέιτ και το Μπαχρέιν, δύο μικρότεροι μεν παραγωγοί, αλλά με καθόλου αμελητέο αποτύπωμα στο σύνολο της περιφερειακής παραγωγής. Από την πλήρη αναστολή της δικής τους λειτουργίας χάνονται επιπλέον 2,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.

Αυτό δείχνει ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι μεγάλες δυνάμεις. Είναι και η σωρευτική απώλεια από μικρότερους παραγωγούς που σε μια κανονική περίοδο θα θεωρούνταν διαχειρίσιμοι, αλλά σε φάση κρίσης αποκτούν βαρύτητα.

Το Κατάρ και η ενεργειακή διάσταση πέρα από το πετρέλαιο

Το Κατάρ έχει αναστείλει πλήρως την παραγωγή του και, παρότι στο πετρέλαιο δεν έχει τη βαρύτητα της Σαουδικής Αραβίας, είναι εξαιρετικά κρίσιμο στον τομέα του φυσικού αερίου, όπου κατέχει περίπου το 20% της παγκόσμιας ποσότητας. Αυτό σημαίνει ότι η αναταραχή δεν περιορίζεται στο αργό πετρέλαιο, αλλά απλώνεται και στην αγορά φυσικού αερίου, επιβαρύνοντας περαιτέρω το ενεργειακό μείγμα και δημιουργώντας φόβους για νέα έκρηξη κόστους σε Ευρώπη και Ασία. Η μεγάλη εικόνα, λοιπόν, είναι ότι η κρίση στον Κόλπο δεν χτυπά μόνο μία αγορά και μόνο ένα προϊόν. Χτυπά ταυτόχρονα πετρέλαιο, φυσικό αέριο, ναυσιπλοΐα, αποθήκευση και εφοδιαστικές αλυσίδες. Και ακριβώς γι’ αυτό το νέο ράλι των τιμών δεν αντιμετωπίζεται ως μια πρόσκαιρη υπερβολή, αλλά ως προειδοποίηση ότι η παγκόσμια οικονομία μπορεί να μπαίνει σε έναν νέο, επικίνδυνο κύκλο ενεργειακής αστάθειας.