Οι αγορές εµφανίζονται καθησυχαστικές, επειδή προεξοφλούν τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή ως ένα παροδικό φαινόµενο. Μέχρι τώρα, οι αποδόσεις των µακροπρόθεσµων οµολόγων και τα spreads δεν έχουν αυξηθεί σηµαντικά, ενώ τα χρηµατιστήρια ανακτούν µέρος των αρχικών τους απωλειών. Για παράδειγµα, στην αρχή της εβδοµάδας, µια αισιόδοξη δήλωση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραµπ, προκάλεσε ανοδική, έστω και παροδική, αντίδραση.

Μεσοπρόθεσµα, το πόσο σηµαντικές θα είναι οι επιπτώσεις για την Ελλάδα, την Ευρώπη, τη ∆ύση γενικότερα είναι συνάρτηση της διάρκειας της κρίσης, καθώς και του αριθµού των χωρών που τελικά θα εµπλακούν άµεσα ή έµµεσα στη σύρραξη. Σε αντίθεση µε τη συµπεριφορά των αγορών, οι πρώτες ενδείξεις σχετικά µε τη διάρκεια της κρίσης δεν είναι ενθαρρυντικές. Τα µέχρι στιγµής δεδοµένα δείχνουν ότι η νέα κρίση στην ευρύτερη γειτονιά µας πιθανόν να έχει διάρκεια. Μια διαρκής κρίση θα έχει σηµαντικές επιπτώσεις σε όλες τις οικονοµίες της ευρωζώνης και, φυσικά, της Ελλάδας.

Η σηµερινή σύγκρουση δεν µοιάζει µε την αντίστοιχη σύγκρουση των 12 ηµερών του περασµένου Ιουνίου. Το καθεστώς στο Ιράν εµφανίζεται να θεωρεί ως νίκη την απλή επιβίωσή του, ανεξαρτήτως εγχώριου κόστους. Ετσι, είναι πιθανόν να υιοθετήσει -για πολλούς αναλυτές ήδη το κάνει- µια στρατηγική φθοράς, επιδιώκοντας την επιµήκυνση της σύγκρουσης, ελπίζοντας ότι οι αντίπαλοί του θα λυγίσουν από τη µεγιστοποίηση του δικού τους κόστους.

Η αύξηση του ενεργειακού κόστους και του γενικότερου πληθωρισµού, η διαταραχή στις εφοδιαστικές αλυσίδες στην περιοχή του Κόλπου, η αύξηση της αβεβαιότητας, η επιβράδυνση της ανάπτυξης και η άνοδος των τιµών έχουν αναζωπυρώσει τους φόβους για στασιµοπληθωρισµό στην παγκόσµια αλλά και την ελληνική οικονοµία. Ειδικότερα η Ελλάδα, που βασίζεται στο τρίπτυχο ενέργεια - τουρισµός - ναυτιλία, είναι αρκετά ευαίσθητη στις απότοµες µεταβολές των τιµών ενέργειας.

Η άνοδος των τιµών ενέργειας και της µεταβλητότητάς τους είναι σηµαντική τόσο στο πετρέλαιο όσο και στο φυσικό αέριο: Το πετρέλαιο Brent, από τα 61 δολάρια/βαρέλι στις αρχές ∆εκεµβρίου, ανέβηκε στο επίπεδο των 98 δολαρίων το πρωινό της 12ης Μαρτίου (αύξηση 60,6%), µε προηγούµενο υψηλό τα 120 δολάρια το 2022. Το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο, από τα 27 ευρώ/MWh στις αρχές ∆εκεµβρίου, ανέβηκε στο επίπεδο των 52 ευρώ/MWh το πρωινό της 12ης Μαρτίου (αύξηση 92,60%), µε προηγούµενο υψηλό τα 340 ευρώ/MWh το 2022. Με βάση έρευνες της ΕKT και της Ε.Ε., µια άνοδος των τιµών πετρελαίου κατά 30%-50%, µε παράλληλη διατήρησή τους στα υψηλά αυτά επίπεδα κατά τα επόµενα τέσσερα τρίµηνα, θα µπορούσε να περιορίσει την οικονοµική ανάπτυξη στην ευρωζώνη κατά περίπου 0,7 ποσοστιαίες µονάδες και, παράλληλα, να αυξήσει τον πληθωρισµό κατά περίπου 0,9-1,2 ποσοστιαίες µονάδες σε ορίζοντα ενός έτους. Αυτό σηµαίνει ότι και στην Ελλάδα ο ρυθµός ανάπτυξης θα µπορούσε να περιοριστεί σηµαντικά σε σχέση µε τις σηµερινές προβλέψεις του 2% και ο πληθωρισµός, αντίστοιχα, να αυξηθεί πολύ υψηλότερα του 3%. Η δηµοσιονοµική πολιτική στις επιµέρους χώρες της ευρωζώνης δεν έχει σήµερα τους ίδιους βαθµούς ελευθερίας που είχε στην αντίστοιχη ενεργειακή κρίση του 2022-2023, µετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Τότε ίσχυσε η ρήτρα διαφυγής του ∆ηµοσιονοµικού Κανόνα της Ε.Ε. και ακολουθήθηκε επεκτατική δηµοσιονοµική πολιτική σε όλες τις χώρες, η οποία βοήθησε στο να αποτραπεί µια ύφεση. Οσον αφορά τη νοµισµατική πολιτική, η ΕΚΤ θα βρεθεί σε διλήµµατα µπροστά στο φαινόµενο του στασιµοπληθωρισµού, µε την πιθανότητα ανόδου των παρεµβατικών επιτοκίων να αυξάνεται. Η ΕΚΤ δεν βρίσκεται, όµως, προ εκπλήξεως. Ηδη ο SSM, πολύ πριν από την έναρξη των συγκρούσεων, δροµολογούσε ασκήσεις προσοµοίωσης ακραίων καταστάσεων για γεωπολιτικούς κινδύνους σε 110 τράπεζες που εποπτεύει άµεσα.

Όσον αφορά τη χώρα µας, µε «µαξιλάρι» τα µεγάλα δηµοσιονοµικά πλεονάσµατα, την αξιοπιστία της -µέχρι σήµερα- οικονοµικής της πολιτικής, το ισχυρό τραπεζικό σύστηµα και τη δυνατότητα κινητοποίησης των υπόλοιπων κονδυλίων του RRF, η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να αντιδράσει.

*Ο Γκίκας Χαρδούβελης είναι πρόεδρος του ∆.Σ. της Εθνικής Τράπεζας

Δημοσιεύθηκε στα Παραπολιτικά