Ως ισχυρό σήµα εκτόνωσης λειτούργησε για τις διεθνείς αγορές ενέργειας η εκεχειρία στη Μέση Ανατολή, πυροδοτώντας ένα εντυπωσιακό κύµα αποκλιµάκωσης στις τιµές πετρελαίου και συγκρατηµένη διόρθωση στο φυσικό αέριο. Ωστόσο, πίσω από την πρώτη αυτή αντίδραση «ανακούφισης» αναδύεται ένα πιο σύνθετο σκηνικό, όπου η αβεβαιότητα για τη διακίνηση ενέργειας µέσω των Στενών του Ορµούζ διατηρεί το γεωπολιτικό ρίσκο σε υψηλά επίπεδα.

Διαβάστε: Σε μια κλωστή η εκεχειρία ΗΠΑ & Ιράν: Το θολό το τοπίο των συνομιλιών και ο ρόλος "κλειδί" του Πακιστάν

Σύµφωνα µε αναλύσεις των Axios και Bloomberg, οι αγορές αντέδρασαν άµεσα στη µείωση του κινδύνου γενικευµένης σύγκρουσης, ωστόσο δεν έχουν ακόµη πειστεί ότι η κρίση έχει οριστικά λήξει. Όπως σηµειώνει το Axios, «οι επενδυτές δίνουν µια ευκαιρία στην ειρήνη, αλλά παραµένουν επιφυλακτικοί», αποτυπώνοντας τη διάχυτη αίσθηση προσωρινότητας της αποκλιµάκωσης.

Η πρώτη εικόνα, πάντως, το πρωί της Μεγάλης Τετάρτης ήταν εντυπωσιακή. Το Brent κατέγραψε πτώση που σε ορισµένες συνεδριάσεις προσέγγισε ακόµα και το 15%, υποχωρώντας κάτω από το ψυχολογικό όριο των 100 δολαρίων ανά βαρέλι. Πρόκειται για µία από τις µεγαλύτερες ηµερήσιες διορθώσεις των τελευταίων δεκαετιών εκτός περιόδων συστηµικής κρίσης, επιβεβαιώνοντας ότι οι τιµές είχαν ενσωµατώσει ένα πολύ υψηλό «ασφάλιστρο κινδύνου». Η αποκλιµάκωση αυτή, ωστόσο, δεν προήλθε από βελτίωση των θεµελιωδών µεγεθών της αγοράς, αλλά από την υποχώρηση του φόβου για άµεση διακοπή της προσφοράς.

Όπως επισηµαίνουν αναλυτές του Bloomberg, η αγορά «αφαιρεί premium κινδύνου, όχι έλλειµµα προσφοράς», τονίζοντας ότι η παραγωγή στη Μέση Ανατολή εξακολουθεί να βρίσκεται σηµαντικά χαµηλότερα από τα προ κρίσης επίπεδα, µε απώλειες που, σύµφωνα µε ορισµένες εκτιµήσεις, φτάνουν έως και τα 9 εκατ. βαρέλια ηµερησίως. Αυτό σηµαίνει ότι η αγορά παραµένει ουσιαστικά σε κατάσταση «σοκ προσφοράς», µε την εκεχειρία να λειτουργεί περισσότερο ως προσωρινό «φρένο» στην ανοδική πορεία των τιµών, παρά ως ένδειξη επιστροφής στην κανονικότητα. Στο επίκεντρο της αβεβαιότητας βρίσκονται τα Στενά του Ορµούζ, η σηµαντικότερη ενεργειακή αρτηρία του πλανήτη, από την οποία διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσµιας προσφοράς πετρελαίου και µεγάλο µέρος των φορτίων υγροποιηµένου φυσικού αερίου. Κατά τη διάρκεια της κρίσης, η ναυσιπλοΐα διαταράχθηκε σοβαρά, µε εκατοντάδες δεξαµενόπλοια να αλλάζουν πορεία ή να παραµένουν σε αναµονή.


Μέση Ανατολή: "Οι αγορές έχουν µπει σε µια νέα εποχή"

Παρά την εκεχειρία, η πλήρης αποκατάσταση της κυκλοφορίας δεν θεωρείται άµεση. Οι ναυτιλιακές εταιρείες και οι ασφαλιστικοί οργανισµοί εµφανίζονται ιδιαίτερα επιφυλακτικοί, ενώ εκτιµάται ότι µπορεί να απαιτηθούν έως και δύο µήνες για την οµαλοποίηση των ροών. Όπως σηµειώνει το Axios, «η πλήρης επανεκκίνηση των µεταφορών πετρελαίου δεν είναι εγγυηµένη», υπογραµµίζοντας ότι η αγορά εξακολουθεί να τιµολογεί τον κίνδυνο νέων διαταραχών. «Οι αγορές έχουν µπει σε µια νέα εποχή, όπου η γεωπολιτική ένταση δεν είναι εξαίρεση, αλλά βασικός παράγοντας τιµολόγησης», δήλωσε ο Bob McNally, πρόεδρος του Rapidan Energy Group, στο Bloomberg. Σε αυτό το περιβάλλον, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα σενάρια που εξετάζονται διεθνώς σχετικά µε τον πιθανό ρόλο του Ιράν στον έλεγχο της ναυσιπλοΐας στο Ορµούζ. Αναλυτές που επικαλούνται τόσο το Axios όσο και το Tradewinds σηµειώνουν ότι η Τεχεράνη θα µπορούσε να αξιοποιήσει τη γεωγραφική της θέση όχι µόνο ως εργαλείο πίεσης, αλλά και ως µέσο οικονοµικής επιρροής.

Στο τραπέζι βρίσκεται -τουλάχιστον σε επίπεδο σεναρίων- η επιβολή έµµεσων «διοδίων» ή αυξηµένων τελών διέλευσης, είτε µέσω αυστηρότερων ελέγχων είτε µέσω µηχανισµών που σχετίζονται µε την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Μια τέτοια εξέλιξη δεν θα συνιστούσε απαραίτητα επίσηµη φορολόγηση, αλλά θα µπορούσε να µεταφραστεί σε σηµαντική αύξηση του κόστους µεταφοράς, µέσω καθυστερήσεων, επιθεωρήσεων ή και αυξηµένων ασφαλίστρων κινδύνου. Χαρακτηριστική είναι η αποτύπωση της κατάστασης από αναλυτές της αγοράς που επικαλείται το Business Insider, σύµφωνα µε τους οποίους το Ορµούζ τείνει να λειτουργεί «σαν δρόµος µε διόδια», καθώς η διέλευση γίνεται υπό αυξηµένο έλεγχο και µε σηµαντικό κόστος για τις ναυτιλιακές εταιρείες. Οπως επισηµαίνουν παράγοντες της αγοράς, ακόµα και µια περιορισµένη εφαρµογή τέτοιων πρακτικών θα είχε άµεσο αντίκτυπο στις τιµές, καθώς θα ενίσχυε το κόστος logistics σε µια ήδη επιβαρυµένη αγορά. Σε ένα ακραίο σενάριο, η δηµιουργία ενός «ηµιελεγχόµενου» καθεστώτος διέλευσης από το Ιράν θα µπορούσε να λειτουργήσει ως ένας νέος, άτυπος µηχανισµός ρύθµισης της παγκόσµιας προσφοράς. «Το Ιράν δεν χρειάζεται να κλείσει το Ορµούζ για να επηρεάσει τις τιµές - αρκεί να ελέγχει τη ροή», υπογράµµισε ο Helima Croft , επικεφαλής στρατηγικής εµπορευµάτων της RBC Capital Markets, στο Bloomberg.

Ακαμψία στις τιμές του φυσικού αερίου

Σε ό,τι αφορά το φυσικό αέριο, η εικόνα παραµένει ακόµα πιο σύνθετη. Σε αντίθεση µε το πετρέλαιο, όπου οι αγορές αντέδρασαν άµεσα, οι τιµές του φυσικού αερίου εµφανίζουν µεγαλύτερη ακαµψία. Η εξάρτηση από συγκεκριµένες διαδροµές LNG -ιδίως από το Κατάρκαι η περιορισµένη δυνατότητα άµεσης ανακατεύθυνσης φορτίων καθιστούν την αγορά πιο ευάλωτη σε διαταραχές. Κατά τη διάρκεια της κρίσης, οι ευρωπαϊκές τιµές κατέγραψαν απότοµη άνοδο, µε ορισµένες συνεδριάσεις να αγγίζουν επίπεδα σχεδόν διπλάσια σε σχέση µε τις αρχές του έτους.

Η αποκλιµάκωση µετά την εκεχειρία είναι πιο αργή, γεγονός που αντανακλά τις δοµικές αδυναµίες της αγοράς και την περιορισµένη ευελιξία στην πλευρά της προσφοράς. Όπως επισηµαίνουν αναλυτές του Bloomberg, «η αγορά φυσικού αερίου αντιδρά πιο αργά, γιατί η εφοδιαστική αλυσίδα είναι λιγότερο ευέλικτη σε σχέση µε το πετρέλαιο».

Οι εκτιµήσεις για την επόµενη ηµέρα παραµένουν συγκρατηµένες. Βραχυπρόθεσµα, οι τιµές του πετρελαίου αναµένεται να κινηθούν σε ένα εύρος µεταξύ 85 και 100 δολαρίων ανά βαρέλι, µε έντονες διακυµάνσεις ανάλογα µε τις εξελίξεις στο γεωπολιτικό πεδίο. Μεσοπρόθεσµα, η πλήρης επαναλειτουργία των θαλάσσιων διαδροµών θα µπορούσε να οδηγήσει σε περαιτέρω αποκλιµάκωση, ωστόσο το ενδεχόµενο νέας έντασης παραµένει υπαρκτό.

Δημοσιεύτηκε στα Παραπολιτικά