Καθώς η ένταση στη Μέση Ανατολή συνεχίζει να επηρεάζει τις παγκόσμιες αγορές, η Ευρωπαϊκή Ενωση ετοιμάζει ένα ευρύ πακέτο έκτακτων και διαρθρωτικών μέτρων για να προστατεύσει την οικονομία της από μια πιθανή παρατεταμένη ενεργειακή κρίση. Με την άτυπη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου να έχει προγραμματιστεί για τις 23-24 Απριλίου στην Κύπρο, οι ηγέτες της Ε.Ε. καλούνται να αντιμετωπίσουν μία από τις σοβαρότερες ενεργειακές προκλήσεις των τελευταίων ετών. Στον πυρήνα της κρίσης βρίσκεται η διαταραχή των παγκόσμιων ενεργειακών ροών μετά το ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ - μιας κρίσιμης θαλάσσιας οδού, από την οποία διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.

Βρυξέλλες: Τα σενάρια για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης

Σε μια κεκλεισμένων των θυρών ενημέρωση προς τους πρέσβεις των κρατών-μελών, την περασμένη Τετάρτη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε δύο βασικά σενάρια. Το πρώτο προβλέπει ότι μια εύθραυστη εκεχειρία μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν θα διατηρηθεί, επιτρέποντας τη σταδιακή αποκατάσταση των ενεργειακών ροών. Σε αυτή την περίπτωση, οι αγορές θα μπορούσαν να σταθεροποιηθούν μέσα σε λίγους μήνες, με τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου να υποχωρούν και το κόστος ντίζελ και καυσίμων αεροπορίας να μειώνεται έως τα τέλη του καλοκαιριού. Ωστόσο, ακόμα και σε αυτό το πιο αισιόδοξο σενάριο, η παγκόσμια αγορά LNG αναμένεται να παραμείνει πιεσμένη για χρόνια, λόγω ζημιών σε υποδομές σε βασικές εξαγωγικές χώρες.

Το δεύτερο σενάριο σκιαγραφεί μια πολύ πιο ανησυχητική εικόνα. Εάν οι εχθροπραξίες συνεχιστούν, η Ευρώπη θα μπορούσε να αντιμετωπίσει ένα παρατεταμένο σοκ προσφοράς, συνοδευόμενο από ακραίες αυξήσεις τιμών. Σύμφωνα με διπλωμάτες της Ε.Ε., η Επιτροπή προειδοποίησε ότι τέτοιες συνθήκες θα οδηγήσουν σε «καταστροφή ζήτησης» - δηλαδή μείωση της κατανάλωσης καυσίμων λόγω υψηλών τιμών και περιορισμένης προσφοράς. Αυτό θα μπορούσε να μεταφραστεί σε μειωμένη βιομηχανική παραγωγή, αυξημένο κόστος για τους καταναλωτές, ακόμα και σε τοπικές ελλείψεις κρίσιμων καυσίμων, όπως το καύσιμο αεροσκαφών, μέσα σε λίγες εβδομάδες.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, υπογράμμισε τη σοβαρότητα της κατάστασης. Μέσα σε μόλις 44 ημέρες από την κλιμάκωση της σύγκρουσης, ο λογαριασμός εισαγωγών ορυκτών καυσίμων της Ε.Ε. αυξήθηκε κατά περισσότερα από 22 δισ. ευρώ - χωρίς καμία αύξηση στην πραγματική ενεργειακή προσφορά. «Αυτό δείχνει τον τεράστιο αντίκτυπο που έχει αυτή η κρίση στην οικονομία μας», σημείωσε, προειδοποιώντας ότι οι διαταραχές θα συνεχιστούν, ακόμα και αν οι εχθροπραξίες σταματήσουν άμεσα.

Στις 22 Απριλίου παρουσιάζεται ένα ολοκληρωμένο πακέτο μέτρων

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Επιτροπή ετοιμάζει ένα ολοκληρωμένο πακέτο μέτρων, που θα παρουσιαστεί στις 22 Απριλίου, μία ημέρα πριν από τη Σύνοδο της επόμενης εβδομάδας. Οι προτάσεις στοχεύουν τόσο στην αντιμετώπιση των άμεσων επιπτώσεων όσο και στις βαθύτερες διαρθρωτικές αδυναμίες που ανέδειξε η κρίση.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί τα κράτη-μέλη να υιοθετήσουν στοχευμένα και προσωρινά μέτρα για την προστασία των πιο ευάλωτων ομάδων και των ενεργοβόρων κλάδων

Βραχυπρόθεσμα, οι Βρυξέλλες εστιάζουν στον συντονισμό. Αξιοποιώντας τα διδάγματα της ενεργειακής κρίσης του 2022, η Ε.Ε. σχεδιάζει να ενισχύσει τους μηχανισμούς κοινών αγορών φυσικού αερίου και να συντονίσει την πλήρωση των αποθηκών, ώστε να αποφευχθεί ο ανταγωνισμός μεταξύ κρατών-μελών. Παράλληλα, εξετάζεται ο συντονισμός της απελευθέρωσης στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου για τη σταθεροποίηση των τιμών.

Η στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων αποτελεί επίσης βασικό άξονα. Η Επιτροπή καλεί τα κράτη-μέλη να υιοθετήσουν στοχευμένα και προσωρινά μέτρα για την προστασία των πιο ευάλωτων ομάδων και των ενεργοβόρων κλάδων. Παράλληλα, εξετάζεται ένα πιο ευέλικτο πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων, που θα επιτρέπει ταχύτερη οικονομική στήριξη όπου χρειάζεται.

Ταυτόχρονα, δίνεται έμφαση στη μείωση της ζήτησης ενέργειας. Μεταξύ των πρωτοβουλιών περιλαμβάνονται η επιτάχυνση των ανακαινίσεων κτιρίων, η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης στη βιομηχανία και η ενθάρρυνση εξοικονόμησης ενέργειας από τους καταναλωτές. Οπως δήλωσε η Φον ντερ Λάιεν, «η φθηνότερη ενέργεια είναι αυτή που δεν καταναλώνουμε».

Πέρα από τα άμεσα μέτρα, η Επιτροπή προωθεί βαθύτερες μεταρρυθμίσεις για τη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από τα ορυκτά καύσιμα. Το σχέδιο, που αναμένεται να δημοσιευθεί στις 22 Απριλίου, προβλέπει μείωση των φόρων στην ηλεκτρική ενέργεια και διασφάλιση ότι αυτή θα φορολογείται χαμηλότερα από τα ορυκτά καύσιμα. Παράλληλα, διευκολύνεται η δυνατότητα των κυβερνήσεων να μειώνουν στο μηδέν τη φορολογία ηλεκτρικής ενέργειας για ενεργοβόρες βιομηχανίες.

Καθοριστικής σημασίας είναι και η επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης. Η Ε.Ε. σκοπεύει να ενισχύσει τις επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές και πυρηνική ενέργεια, που ήδη καλύπτουν πάνω από το 70% της ηλεκτροπαραγωγής. Νέες νομοθετικές πρωτοβουλίες θα προωθήσουν τα «έξυπνα» δίκτυα, την αποθήκευση ενέργειας και τις τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών, ενώ μια νέα στρατηγική εξηλεκτρισμού θα θέσει φιλόδοξους στόχους για τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα.

Τα μέτρα αυτά θα αποτελέσουν βασικό αντικείμενο συζήτησης στην άτυπη Σύνοδο στην Κύπρο, υπό την προεδρία του Προέδρου της Κύπρου, Νίκου Χριστοδουλίδη. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, χαρακτήρισε τη συνάντηση κρίσιμη για τον συντονισμό της γεωπολιτικής και οικονομικής απάντησης της Ευρώπης. Οι ηγέτες θα εξετάσουν όχι μόνο την κρίση στη Μέση Ανατολή, αλλά και τις ευρύτερες επιπτώσεις της στην ασφάλεια και την ανθεκτικότητα της Ένωσης.

Δημοσιεύτηκε στο Money Pro των Παραπολιτικών