Στον ολοένα και πιο σύνθετο και πολύπλοκο κόσμο τον οποίο ζούμε, η ανάγκη για ηγεσία σε οργανισμούς, θεσμούς και κάθε πτυχή της ζωής μας είναι πιο επιτακτική από ποτέ. Όλο και συχνότερα οι καταστάσεις στην καθημερινή μας ζωή δεν ακολουθούν μια γραμμική πορεία όπου οι μεταβάσεις έρχονται μέσα από μια λογική και ήπια αλληλουχία γεγονότων, αλλά ακολουθούν πιο γρήγορους και με μεγάλη διακύμανση ρυθμούς.

Η ασάφεια αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του σύγχρονου περιβάλλοντος λήψης αποφάσεων και το «απροσδόκητο» είναι μία έννοια η οποία εμφανίζεται ολοένα και περισσότερο στην καθημερινότητα μας. Τυχόν μονοδιάστατες προσεγγίσεις πλέον δεν αποτελούν την καλύτερη μέθοδο προσέγγισης και οι ιδέες και στρατηγικές που βρίσκονται στον πυρήνα ενός οργανισμού, ειδικά οι πιο παγιωμένες, θα πρέπει να τελούν υπό συνεχή αίρεση και αμφισβήτηση. Μια διαδικασία η οποία παρότι φαντάζει επίπονη, επιτρέπει αφενός σε νέες ιδέες να αναπτυχθούν και αφετέρου σε παλιές ιδέες να αποσυρθούν, εφόσον δεν εξυπηρετούν πλέον τους σκοπούς μας.

Ίσως ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να επιτευχθεί αυτή η διαδικασία είναι τα στελέχη και οι εργαζόμενοι να μπορούν να εκφράσουν ελεύθερα και ανοιχτά τις απόψεις τους. Μια διαδικασία η οποία παρά τις φιλότιμες (και μη) προσπάθειες των διευθυντικών στελεχών εταιρειών για «open-door policy» και σύμφωνα με το έγκριτο περιοδικό Harvard Business Review, οι εργαζόμενοι φαίνεται να μην ακολουθούν για δύο κυρίως λόγους. Ο πρώτος είναι ο φόβος για ενδεχόμενες συνέπειες, όπως η απομόνωση, η κακή αξιολόγηση στο τέλος του χρόνου ή μια χαμένη προαγωγή και ο δεύτερος είναι η αίσθηση ματαιότητας, καθώς θεωρούν πως οι απόψεις τους δεν μπορούν να επιφέρουν κάποια σημαντική αλλαγή στον οργανισμό.

Τίποτα δεν θα βυθίσει πιο γρήγορα έναν ηγέτη από το να περιβάλλει τον εαυτό του με ανθρώπους που επιζητούν την εύνοια και την αποδοχή του, λέγοντας του μόνο αυτά που εκείνος επιθυμεί να ακούσει και αποφεύγοντας να του μεταφέρουν αντίθετες απόψεις, για τις οποίες νιώθουν πως θα τιμωρηθούν. Η αλήθεια όμως είναι πως καμία άποψη δεν είναι αμελητέα και ενδεχομένως μια φράση ή λέξη να αποτελέσει εφαλτήριο για δημιουργία νέων ιδεών.

Η μέθοδος της «διαλεκτικής | θέση – αντίθεση -σύνθεση» άλλωστε, η οποία αποτελεί την βάση για την αποτελεσματική λήψη αποφάσεων και επίλυση συγκρούσεων, πατέρας της οποία υπήρξε ο αρχαίος φιλόσοφος Πλάτωνας, περιγράφει ακριβώς αυτό. Η ύπαρξη μιας θέσης συνοδευόμενη από την αμφισβήτηση της, οδηγεί σε ένα καλύτερο αποτέλεσμα μέσω της σύνθεσης.

Διαδικασία η οποία αν ακολουθηθεί σωστά, εκτός από καλύτερα δομημένες αποφάσεις θα οδηγήσει και σε «έκρηξη δημιουργικότητας», όπως πολύ παραστατικά αποτύπωσε John Cleese, ο μετρ της δημιουργικής γραφής και κεντρικός συντελεστής των Monty Python: «Είναι αυταπόδεικτο ότι αν δεν μπορούμε να διακινδυνεύσουμε να πούμε ή να κάνουμε κάτι λάθος στο εργασιακό μας περιβάλλον, η δημιουργικότητά μας θα πάει περίπατο».

Γι’ αυτό αποτελεί χρέος για έναν αποτελεσματικό ηγέτη να δημιουργήσει ένα κλίμα ασφάλειας για όσους θέλουν να εκφράσουν τις απόψεις τους, ακόμα και αν αυτές μπορεί να έρχονται σε αντίθεση με εκείνα που ο ίδιος εκφράζει. Οι καλές ιδέες γίνονται πιο δυνατές μέσα από την αμφισβήτηση, γιατί μέσα από αυτή θα αναγκάσουν τον ηγέτη να επαναξιολογήσει τις θέσεις του και να επανέλθει με ισχυρότερα και πιο σίγουρα επιχειρήματα για τον δρόμο που πρέπει να ακολουθήσει.

*Ο Άγις Δήγκας είναι Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών & Σύμβουλος Επιχειρήσεων.