Το 2026 αναδεικνύεται σε έτος-σταθμό για τη μεταναστευτική πολιτική της Ευρώπης. Η συζήτηση έχει πλέον μετατοπιστεί από τις ιδεολογικές ευχές στην ανάγκη ελέγχου, επιστροφών και πραγματικής προστασίας των συνόρων. Η παράνομη μετανάστευση δεν αποτελεί λύση, είναι πρόβλημα τόσο για τις χώρες υποδοχής όσο και για τους ίδιους τους ανθρώπους, που εργαλειοποιούνται από κυκλώματα διακινητών.

Πλέον στην Ελλάδα η παράνομη είσοδος και παραμονή σε μια χώρα δεν είναι δικαίωμα, είναι ποινικό αδίκημα. Το άσυλο δεν μπορεί να λειτουργεί ως «διαβατήριο» εισόδου και εργασίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση, ιδιαίτερα για μονήρεις άνδρες ηλικίας 18-25 ετών που, ενώ διέρχονται από πολλές ασφαλείς χώρες, επιλέγουν τελικά την Ευρώπη ως προορισμό, εργαλειοποιώντας μια διαδικασία που προορίζεται για πραγματικά ευάλωτους ανθρώπους. Η Ευρώπη δεν βρίσκεται σε φάση συζήτησης, έχει ήδη αλλάξει κατεύθυνση. Και σε αυτή τη μεταβολή η Ελλάδα διαδραμάτισε και συνεχίζει να διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο. Πολιτικές που εφαρμόζονται στη χώρα μας από το 2019, αρχικά με έντονη κριτική, πλέον υιοθετούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Τρία κρίσιμα νομοθετικά κείμενα βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της νέας προσέγγισης:

Ο Κανονισμός Επιστροφών: Πρόκειται για ένα πλαίσιο που ενσωματώνει διατάξεις ήδη εφαρμοσμένες στην ελληνική έννομη τάξη: διοικητική κράτηση, περιορισμό προθεσμιών για την υποβολή και επανεξέταση ασύλου, καθώς και επιτάχυνση των επιστροφών. Το σημαντικότερο όμως είναι η θεσμοθέτηση -σε ευρωπαϊκό επίπεδο- κέντρων επιστροφής σε τρίτες χώρες, ακόμα και εκτός Ευρώπης, κυρίως στην Αφρική. Το μήνυμα είναι σαφές: όποιος εισέρχεται παράνομα και δεν δικαιούται άσυλο δεν θα παραμένει στην Ευρώπη.

Ο Κανονισμός Ασφαλών Τρίτων Χωρών: Η Ελλάδα ήδη από το 2021 εφαρμόζει σχετική εθνική νομοθεσία. Οταν ένας αιτών άσυλο έχει περάσει από ασφαλείς χώρες πριν φτάσει στη χώρα μας, τότε η επιστροφή του σε αυτές καθίσταται εφικτή. Ο Κανονισμός αυτός αποκτά ιδιαίτερη σημασία και στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, με τον χαρακτηρισμό της Τουρκίας ως ασφαλούς τρίτης χώρας.

Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο Μετανάστευσης: Το Σύμφωνο επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην αλληλεγγύη και την ευθύνη. Οι χώρες πρώτης υποδοχής προστατεύουν τα σύνορά τους και επιταχύνουν επιστροφές, ενώ οι χώρες δευτερογενών ροών συνεισφέρουν έμπρακτα. Καίριο επίτευγμα για την Ελλάδα είναι η έναρξη εφαρμογής του Συμφώνου χωρίς υποχρεώσεις επιστροφών λόγω Δουβλίνου, διαγράφοντας δεκάδες χιλιάδες εκκρεμότητες του παρελθόντος.

Η αυστηροποίηση της εθνικής νομοθεσίας το 2025 -με την αναστολή ασύλου από τη Λιβύη και τη θεσμοθέτηση διοικητικής κράτησης έως 24 μήνες- απέδωσε μετρήσιμα αποτελέσματα. Οι μεταναστευτικές ροές μειώθηκαν κατά 45% στο τετράμηνο Αυγούστου-Νοεμβρίου και συνολικά κατά 25% σε ετήσια βάση. Η μείωση αφορά κυρίως εθνικότητες που γνωρίζουν ότι δεν πληρούν τα κριτήρια ασύλου, όπως Πακιστάν, Μπανγκλαντές και Αίγυπτος. Το μήνυμα έγινε κατανοητό, οι κανόνες εφαρμόζονται.

Τον Ιανουάριο του 2026 κατατίθεται το νομοσχέδιο για τη νόμιμη μετανάστευση. Στόχος είναι η απλοποίηση διαδικασιών και η δημιουργία νόμιμων οδών εισόδου, που θα λειτουργούν αποτρεπτικά για την παράνομη μετανάστευση, καλύπτοντας ταυτόχρονα πραγματικές ανάγκες της οικονομίας. Οι δομές φιλοξενίας διαχωρίζονται σε κλειστές δομές για όλους όσοι δεν δικαιούνται άσυλο και οδηγούνται σε επιστροφή και σε ανοιχτές δομές, με δυνατότητα εργασίας για όλους όσοι έχουν πιθανότητα αναγνώρισης, ώστε να εντάσσονται παραγωγικά και όχι να εξαρτώνται από επιδόματα.

Η μετανάστευση δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως λύση στο δημογραφικό πρόβλημα. Το Δημογραφικό είναι εθνικό ζήτημα, όχι απλή εξίσωση αριθμών. Δεν αντικαθίστανται πληθυσμοί με διοικητικές αποφάσεις. Η πολιτική επιλογή είναι ξεκάθαρη φύλαξη συνόρων με αποτροπή, μείωση των παράνομων ροών, αυστηρός, αλλά δίκαιος έλεγχος ασύλου και αύξηση επιστροφών. Μόνο έτσι η Ευρώπη -και η Ελλάδα- μπορούν να παραμείνουν χώρος ασφάλειας και νομιμότητας.

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Παραπολιτικά