Ταράχθηκαν τα νερά στην διεθνή πολιτική σκηνή, μετά το «πράσινο φως» που έδωσαν τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη συμφωνία με τις χώρες ζώνης Mercosur, τα οποία ύστερα από 25 χρόνια σκληρών διαπραγματεύσεων ενέκριναν τη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου. Η συμφωνία αυτή ανοίγει τον δρόμο για τη δημιουργία μιας ζώνης ελεύθερου εμπορίου που θα καλύπτει πάνω από 700 εκατομμύρια ανθρώπους σε Ευρώπη και Λατινική Αμερική, ενώ προβλέπει την κατάργηση άνω του 90% των δασμών στις ευρωπαϊκές εξαγωγές. Η υπογραφή της συμφωνίας αναμένεται να πραγματοποιηθεί στην Παραγουάη το Σάββατο 17 Ιανουαρίου, σύμφωνα με όσα έχουν διαρρεύσει. Πρόκειται για μια κίνηση που θα δώσει την δυνατότητα σε Ευρωπαίους καταναλωτές να αγοράζουν βοδινό κρέας από τις πεδιάδες της Αργεντινής, ενώ στη Βραζιλία οι εισαγωγικοί δασμοί στα γερμανικά αυτοκίνητα θα μειωθούν αισθητά. Παράλληλα, η Κομισιόν εκτιμά ότι έως το 2040 θα προσθέσει περίπου 77,6 δισ. ευρώ στην οικονομία της ΕΕ, δηλαδή μόλις το 0,05% του ΑΕΠ, που σημαίνει πως η καθαρά οικονομική της επίδραση φαίνεται να είναι σχετικά περιορισμένη.

Διαβάστε: Γερμανοί βιομήχανοι για Mercosur: Σημαντική επιτυχία για τη γερμανική και την ευρωπαϊκή οικονομία

Συμφωνία Mercosur: Τι σημαίνει για τους Ευρωπαίους αγρότες

Η συμφωνία περιλαμβάνει για πρώτη φορά ρήτρα διασφάλισης για την προστασία των αγροτών της ΕΕ από αιφνίδιες αυξήσεις εισαγωγών, ακόμη και σε προϊόντα που υπόκεινται ήδη σε ποσοστώσεις. Προβλέπονται ανώτατα όρια εισαγωγών για προϊόντα όπως το βοδινό κρέας, το χοιρινό και τα πουλερικά, ενώ ενεργοποιούνται μηχανισμοί παρέμβασης σε περίπτωση διατάραξης της αγοράς ή πτώσης τιμών.

Παράλληλα, όλα τα εισαγόμενα προϊόντα από τη Mercosur υποχρεούνται να πληρούν τα αυστηρά ευρωπαϊκά πρότυπα ασφάλειας τροφίμων, περιβάλλοντος και υγείας.

Τι προβλέπεται για τα ελληνικά προϊόντα

Ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα έχει η προστασία προϊόντων με Γεωγραφική Ένδειξη. Από τα 344 ευρωπαϊκά προϊόντα που θωρακίζονται νομικά από απομιμήσεις, τα 21 είναι ελληνικά, μεταξύ των οποίων η φέτα, το ελαιόλαδο και η ελιά Καλαμάτας, η μαστίχα Χίου, ο κρόκος Κοζάνης, ελληνικά κρασιά και αποστάγματα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία, τα προϊόντα με Γεωγραφική Ένδειξη πωλούνται διεθνώς σε τιμές δύο και τρεις φορές υψηλότερες από τα αντίστοιχα μη πιστοποιημένα, γεγονός που δημιουργεί προοπτικές ενίσχυσης του αγροτικού εισοδήματος.

Οι ελληνικές εξαγωγές αγροδιατροφικών προϊόντων προς τις χώρες της Mercosur παραμένουν περιορισμένες (34,3 εκατ. ευρώ), γεγονός που – σύμφωνα με κυβερνητικούς παράγοντες – αφήνει σημαντικά περιθώρια ανάπτυξης. Παράλληλα, οι ελληνικές εξαγωγές υπηρεσιών φτάνουν τα 1,6 δισ. ευρώ ετησίως, κυρίως στον τομέα των μεταφορών.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διευκόλυνση των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, που αποτελούν το 97% των Ελλήνων εξαγωγέων, μέσω μείωσης δασμών, απλοποίησης τελωνειακών διαδικασιών και περιορισμού της γραφειοκρατίας.

Ποιοι κερδίζουν και ποιοι χάνουν

Σύμφωνα με ανάλυση του Politico, όπως σε κάθε μεγάλη συμφωνία, έτσι και σε αυτή υπάρχουν κερδισμένοι και χαμένοι. Οι κερδισμένοι από την νέα συμφωνία με τις χώρες ζώνης Mercosur είναι οι:

Τζόρτζια Μελόνι

Η πρωθυπουργός της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, κατάφερε για ακόμη μία φορά να «διαβάσει» σωστά τους πολιτικούς συσχετισμούς. Απειλώντας ότι θα στηρίξει τη γαλλική αντίθεση στη συμφωνία, εξασφάλισε την τελευταία στιγμή παραχωρήσεις για τους Ιταλούς αγρότες. Σε αντάλλαγμα για τη στήριξη της Ρώμης στη συμφωνία, η Ιταλία απέσπασε ρήτρες προστασίας της αγροτικής αγοράς και δεσμεύσεις για νέα χρηματοδότηση της γεωργίας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τις οποίες η κυβέρνηση μπορεί να προβάλει στο εσωτερικό.

Η γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία

Ο κλάδος του αυτοκινήτου στη Γερμανία αποκτά ευκολότερη πρόσβαση στις αγορές της Λατινικής Αμερικής. Οι υψηλοί δασμοί, που σήμερα φτάνουν το 35%, θα μειωθούν σταδιακά, ενισχύοντας τις πωλήσεις και τα έσοδα κολοσσών, όπως η Volkswagen και η BMW. Ωστόσο, η κατάργηση των εμπορικών φραγμών δεν θα γίνει από τη μια μέρα στην άλλη, κατόπιν αιτήματος της Βραζιλίας, η οποία διαθέτει δική της αυτοκινητοβιομηχανία, ενώ τα ηλεκτρικά οχήματα θα τύχουν προνομιακής μεταχείρισης, σε έναν τομέα, που η Ευρώπη υστερεί.

Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν

Για την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η συμφωνία αποτελεί μια δύσκολη αλλά σημαντική νίκη, καθώς ενισχύει σε διεθνές επίπεδο τη θέση των Βρυξελλών, σε μια εποχή που η Ένωση μοιάζει... με έναν βαρύ δεινόσαυρο, που συνεχώς μένει πίσω από τις ΗΠΑ και την Κίνα. Αφού πέρασε πάνω από έναν χρόνο προσπαθώντας να κατευνάσει τους σκεπτικιστές και να διαμορφώσει την αναγκαία ειδική πλειοψηφία, αναμένεται να υπογράψει τη συμφωνία την επόμενη εβδομάδα στην Παραγουάη. Ωστόσο, το τίμημα ήταν βαρύ: δεσμεύσεις για 45 δισ. ευρώ σε αγροτικές επιδοτήσεις, που ανατρέπουν προηγούμενα σχέδια περιορισμού της στήριξης στον αγροτικό τομέα.

Οι Ευρωπαίοι αγρότες

Παρά τις έντονες αντιδράσεις, κυρίως για τις χαμηλές τιμές διάθεσης των νοτιοαμερικανικών προϊόντων, οι οποίες θα μπορούσαν να οδηγήσουν τους σκληρά εργαζόμενους Ευρωπαίους αγρότες να εγκαταλείψουν τη γη τους, η πραγματικότητα δείχνει λίγο διαφορετική. Και αυτό επειδή η συμφωνία περιλαμβάνει αυστηρές ποσοστώσεις για προϊόντα όπως το βοδινό κρέας και τα πουλερικά, οι αγρότες της Λατινικής Αμερικής θα περιοριστούν στην εξαγωγή μερικών κομματιών κοτόπουλου ανά Ευρωπαίο ανά έτος, ενώ προβλέπονται και ειδικές προστασίες για ευρωπαϊκά προϊόντα ονομασίας προέλευσης, όπως η ιταλική παρμεζάνα ή το γαλλικό κρασί. Σε συνδυασμό με τις γενναίες επιδοτήσεις (45 δισ. ευρώ υποσχέθηκε η Φον ντερ Λάιεν), η εικόνα για τον αγροτικό κόσμο αποδεικνύεται τελικά λιγότερο δυσοίωνη.

Από την άλλη πλευρά βρίσκονται οι:

Εμανουέλ Μακρόν

Ο Γάλλος πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν, υπήρξε ο πιο σταθερός πολέμιος της συμφωνίας, υπό την πίεση της γαλλικής αγροτικής βάσης. Η αποτυχία του να τη μπλοκάρει, παρά την προσπάθεια συσπείρωσης συμμάχων την τελευταία στιγμή (έδειξε να παίρνει με το μέρος του τη Μελόνι), θεωρείται ακόμη μία πολιτική ήττα σε μια περίοδο που η επιρροή του στο ευρωπαϊκό σκηνικό δείχνει να περιορίζεται. Μετά από αυτή την τελευταία ήττα, αναμένεται να ενταθούν οι επικρίσεις εναντίον του Γάλλου προέδρου στα εθνικά μέσα ενημέρωσης.

Ντόναλντ Τραμπ

Για τον Αμερικανό πρόεδρο, Ντόναλντ Τραμπ, λίγες μέρες μετά την επιχείρηση στη Βενεζουέλα και τη σύλληψη του Μαδούρο, η συμφωνία υπογραμμίζει ότι η Ευρώπη διαθέτει ακόμη ισχυρά εργαλεία «ήπιας ισχύος» gia να συνεργαστεί εποικοδομητικά με ομοϊδεάτες εταίρους. Σε αντίθεση με την προσέγγιση των εμπορικών πιέσεων και των μονομερών κινήσεων του Αμερικανού προέδρου, το deal ΕΕ–Mercosur ενισχύει αντιπάλους - συμπεριλαμβανομένου του προέδρου της Βραζιλίας και επικεφαλής της Mercosur, Ινάσιο Λούλα - και συνεργασίες που δεν ευνοούν την αμερικανική στρατηγική.

Η Κίνα

Η Κίνα είχε ενισχύσει σημαντικά την παρουσία της στη Λατινική Αμερική (κυρίως τις εξαγωγές της προς τη Βραζιλία), όσο οι διαπραγματεύσεις με την ΕΕ καθυστερούσαν. Η νέα συμφωνία δίνει στην Ευρώπη την ευκαιρία να ανακτήσει μερίδιο αγοράς σε τομείς όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, τα μηχανήματα και η αεροναυπηγική, αλλά και να ενισχύσει τους πολιτικούς δεσμούς της περιοχής με τη Δύση.

Η συμφωνία ενισχύει επίσης τη θέση της ΕΕ, όσον αφορά τις άμεσες επενδύσεις, έναν τομέα στον οποίο οι ευρωπαϊκές εταιρείες εξακολουθούν να υπερέχουν των κινεζικών ανταγωνιστών τους.

Από πολιτική άποψη, η Κίνα έχει καταφέρει σε κάποιο βαθμό να απομακρύνει χώρες όπως η Βραζιλία από τις δυτικές θέσεις, για παράδειγμα μέσω της ομάδας BRICS, που αποτελείται από τη Βραζιλία, τη Ρωσία, την Ινδία, την Κίνα και τη Νότια Αφρική, καθώς και άλλες αναπτυσσόμενες οικονομίες. Επειδή η συμφωνία δεν αφορά μόνο το εμπόριο, αλλά δημιουργεί και βαθύτερη πολιτική συνεργασία, ο Λούλα και οι ομόλογοί του από τη Mercosur, θα αποκτήσουν, πλέον, στενότερη σχέση με την Ευρώπη.

Ο Αμαζόνιος

Η πιο σκοτεινή πλευρά της συμφωνίας αφορά το περιβάλλον. Η αύξηση της παραγωγής βοδινού κρέατος απειλεί να επιταχύνει την αποψίλωση του τροπικού δάσους του Αμαζονίου. Με απλά λόγια, περισσότερο βόειο κρέας για την Ευρώπη σημαίνει λιγότερα δέντρα για τον κόσμο. Αν και το κείμενο περιλαμβάνει ρήτρες κατά της παράνομης αποδάσωσης και δεσμεύσεις στη Συμφωνία του Παρισιού για το Κλίμα, οι ανησυχίες για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις παραμένουν έντονες.


Συμφωνία Mercosur: Γιατί προκαλεί αντιδράσεις

Οι επικριτές της συμφωνίας, με πρωτοστάτη τη Γαλλία —τον μεγαλύτερο αγροτικό παραγωγό της ΕΕ— υποστηρίζουν ότι θα αυξηθούν οι εισαγωγές φθηνών τροφίμων, όπως το βοδινό κρέας, τα πουλερικά και η ζάχαρη, γεγονός που θα υπονομεύσει τη βιωσιμότητα των εγχώριων παραγωγών.

Στα αιτήματά τους προς την κυβέρνηση, οι αγρότες ζητούσαν, μεταξύ άλλων, να μη συνυπογράψει η Ελλάδα τη συμφωνία, ενώ τόσο η Γαλλία όσο και η Ιταλία είχαν εκφράσει εγκαίρως, ήδη από τον περασμένο Δεκέμβριο, τη διαφωνία τους.

Οι αγροτικές οργανώσεις κάνουν λόγο για άνισο ανταγωνισμό, επισημαίνοντας ότι οι χώρες της Mercosur λειτουργούν με διαφορετικά και λιγότερο αυστηρά πρότυπα ασφάλειας. Χαρακτηρίζουν τη συμφωνία ως «ιστορικό λάθος» και «επιζήμια για τον ευρωπαϊκό αγροτικό τομέα και την επισιτιστική ασφάλεια της ΕΕ».

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση ισχύουν αυστηροί κανόνες σχετικά με την καλή διαβίωση των ζώων, τη χρήση φυτοφαρμάκων και αντιβιοτικών, καθώς και την προστασία του περιβάλλοντος. Αντίθετα, σε χώρες της Mercosur επιτρέπεται η χρήση ουσιών που έχουν απαγορευτεί ή δεν έχουν εγκριθεί στην ΕΕ, όπως συγκεκριμένα φυτοφάρμακα, ζιζανιοκτόνα και αυξητικοί παράγοντες στην κτηνοτροφία, ενώ η εφαρμογή των κανονισμών είναι συχνά πιο χαλαρή.

Επιπλέον, βάσει της συμφωνίας, για ορισμένα προϊόντα —κυρίως τρόφιμα και αγροτικά αγαθά— θα ισχύει πλήρως ελεύθερο εμπόριο. Για άλλα προβλέπεται η εφαρμογή ποσοστώσεων με μειωμένους δασμούς, τα λεγόμενα tariff-rate quotas (TRQ). Κεντρικό ζήτημα αποτελεί το βοδινό κρέας, καθώς η συμφωνία επιτρέπει την εισαγωγή σημαντικών ποσοτήτων φθηνότερου νοτιοαμερικανικού κρέατος στην ΕΕ. Συγκεκριμένα, οι χώρες της Mercosur θα μπορούν να εξάγουν έως 99.000 τόνους βοδινού κρέατος με μειωμένο δασμό 7,5%, έναντι των κανονικών δασμών που κυμαίνονται περίπου στο 40–45%.

Οι παραπάνω παράγοντες αποτελούν τον βασικό λόγο των έντονων αντιδράσεων των αγροτών και ιδιαίτερα των κτηνοτρόφων, με τη Γαλλία, την Πολωνία, την Ουγγαρία, την Ιρλανδία και την Αυστρία να απορρίπτουν επισήμως τη συμφωνία. Όπως τονίζουν, η εφαρμογή της θα συμπιέσει τις τιμές του βοδινού κρέατος και θα εντείνει τον αθέμιτο ανταγωνισμό, καθώς οι παραγωγοί της Mercosur δραστηριοποιούνται με πιο χαλαρούς κανόνες σε θέματα περιβάλλοντος, ευζωίας των ζώων και ασφάλειας τροφίμων. Παράλληλα, εκφράζεται η ανησυχία ότι η συμφωνία ευνοεί μεγάλους νοτιοαμερικανικούς εξαγωγικούς ομίλους, εις βάρος των μικρότερων ευρωπαϊκών αγροτικών εκμεταλλεύσεων.

Πώς προσπαθεί η ΕΕ να καθησυχάσει τους σκεπτικιστές

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εισήγαγε μηχανισμό αναστολής της προνομιακής πρόσβασης της Mercosur για ευαίσθητα αγροτικά προϊόντα, όπως το βοδινό κρέας, σε περίπτωση απότομης αύξησης εισαγωγών ή πτώσης τιμών.

Το όριο ενεργοποίησης μειώθηκε από 8% σε 5%, έπειτα από αίτημα της Ιταλίας.

Παράλληλα, η ΕΕ εξετάζει την εναρμόνιση προτύπων παραγωγής μεταξύ εγχώριων και εισαγόμενων προϊόντων, ειδικά σε θέματα φυτοφαρμάκων και ευζωίας των ζώων, ενώ ενισχύει τους ελέγχους στις εισαγωγές τροφίμων.

Ο επόμενος κοινοτικός προϋπολογισμός θα προβλέπει ταμείο κρίσης 6,3 δισ. ευρώ για τους αγρότες, καθώς και πρόωρη διάθεση 45 δισ. ευρώ σε αγροτικές ενισχύσεις. Επιπλέον, η Κομισιόν ανακοίνωσε μείωση δασμών σε ορισμένα λιπάσματα, των οποίων το κόστος έχει αυξηθεί έως και 60%.

Το ευρωπαϊκό παρασκήνιο

Σύμφωνα με ανακοίνωση του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, το πολιτικό και θεσμικό πλαίσιο της συμφωνίας ΕΕ – Mercosur είχε διαμορφωθεί ήδη από το 2019, επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, γεγονός που – όπως επισημαίνεται – έρχεται σε αντίθεση με τη σημερινή στάση της αντιπολίτευσης. Παράλληλα, τονίζεται ότι η συμφωνία θα εγκρινόταν ανεξαρτήτως της στάσης της Ελλάδας, καθώς είχε ήδη εξασφαλιστεί η απαιτούμενη ειδική πλειοψηφία σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Την Τρίτη 16 Δεκεμβρίου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπερψήφισε δέσμη συνοδευτικών μέτρων, προκειμένου η εμπορική συμφωνία να εφαρμοστεί με αποτελεσματικούς μηχανισμούς προστασίας για τους πλέον ευαίσθητους γεωργικούς τομείς της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα μέτρα εγκρίθηκαν με ευρεία πλειοψηφία (421 ψήφοι υπέρ, 161 κατά), με όλες τις βασικές πολιτικές ομάδες να τάσσονται υπέρ, πλην της Αριστεράς και της ομάδας των Πατριωτών.

Από τους Έλληνες ευρωβουλευτές, υπέρ των μέτρων ψήφισαν οι ευρωβουλευτές της Νέας Δημοκρατίας, ενώ οι υπόλοιποι Έλληνες ευρωβουλευτές καταψήφισαν. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη στάση των ευρωβουλευτών του ΠΑΣΟΚ, οι οποίοι ήταν οι μόνοι από την πολιτική ομάδα των Σοσιαλιστών που δεν υπερψήφισαν, σε αντίθεση με σοσιαλιστές ευρωβουλευτές από χώρες με ισχυρή αγροτική παραγωγή. Υπέρ της συμφωνίας τάχθηκε και η ομάδα του ECR, στην οποία ανήκουν οι ευρωβουλευτές του Κυριάκου Βελόπουλου.