Υπό το Σύνταγµα του 1975, η Ελλάδα γνώρισε σταθερότητα και εναλλαγή στην εξουσία. Ωστόσο, παραµένει γεγονός ότι επιµέρους διατάξεις του Συντάγµατος ενέχουν ιστορικότητα. Επιχείρησαν να απαντήσουν στις φοβίες και τα αδιέξοδα της Ελλάδας του ’60 και του ’70, αλλά διαπνέονται από τις δικές τους φοβίες: ιδίως ως προς τον πλουραλισµό και τον ελεύθερο ανταγωνισµό. Ορισµένα παραδείγµατα: το Αρθρο 15 επιτρέπει τη λογοκρισία στη µουσική. Το Αρθρο 14 έχει τον µεγαλύτερο κατάλογο περιορισµών στην ελευθερία έκφρασης στον δυτικό κόσµο - δίχως, βεβαίως, να λέει τίποτε για τις ηλεκτρονικές πλατφόρµες. Το Αρθρο 106 προβλέπει ένα πατερναλιστικό µοντέλο οικονοµικής οργάνωσης που δύσκολα συµβιβάζεται µε το ευρωπαϊκό ∆ίκαιο. Εννοιες όπως η αποτελεσµατικότητα και η αποδοτικότητα ή η προβλεψιµότητα και η απλότητα του ∆ικαίου δεν υπάρχουν. Μάλιστα, όπως το Σύνταγµα έχει έκτοτε εξελιχθεί, δεν παρέχει οργανωτικά αντισταθµίσµατα απέναντι σε πιθανές τάσεις νεοαυταρχισµού, που βλέπουµε διεθνώς να εκδηλώνονται.

Ετσι, ορισµένες φορές η Ιστορία το ξεπερνά. Το Αρθρο 16 παρέχει διδακτικό παράδειγµα. Η παραδοσιακή άρνηση πολλών να δουν την πραγµατικότητα οδήγησε σε µια κατάσταση όπου έχουµε ιδιωτική ανώτατη εκπαίδευση δίχως συνταγµατικό πλαίσιο και δίχως συνταγµατικές κοινωνικές δεσµεύσεις. Και το πρόβληµα θα γίνει πλέον έκδηλο όταν θα έρθει το ∆ικαστήριο του Λουξεµβούργου να µας πει ότι η απαγόρευση ίδρυσης πανεπιστηµίων από Ελληνες παραβιάζει την οδηγία για τις υπηρεσίες. Το δίδαγµα είναι ότι, και εδώ και σε άλλα σηµεία, µια µεταρρυθµιστική αναθεώρηση είναι προτιµητέα.

Τίθεται, βέβαια, το ερώτηµα αν υπάρχουν οι κατάλληλες πολιτικές συνθήκες. Βέβαιη απάντηση δεν υπάρχει, µπορούν, όµως, να γίνουν ορισµένες επισηµάνσεις. Πράγµατι, η αναθεωρητική διεργασία προϋποθέτει συναίνεση και προοπτική. ∆εν προϋποθέτει, όµως, οµοφωνία. Και η προοπτική είναι ζήτηµα σχετικό, έχει να κάνει µε την κινητοποίηση των δυνάµεων που µπορούν να πάνε µπροστά τη χώρα. Με δυνάµεις, δηλαδή, εξωστρεφείς, µε αυτοπεποίθηση και δυναµισµό. ∆εν µπορώ να δεχτώ ότι δεν υπάρχουν τέτοιες δυνάµεις στην ελληνική κοινωνία και τη δηµόσια σφαίρα. Και ότι δεν µπορούν να αντιταχθούν στην περιρρέουσα τοξικότητα, αλλά και στη νωθρότητα όσων απλώς περιµένουν τη µεθεπόµενη ηµέρα. Ως προς τις πολιτικές δυνάµεις, ας είµαστε πρακτικοί: Με δεδοµένο ότι η αντιπολίτευση είναι επιφυλακτική σήµερα, 180 ψήφοι θα απαιτηθούν στην επόµενη Βουλή. Εποµένως, το εκλογικό σώµα θα κληθεί εν ταυτώ να αποφασίσει τόσο για την πλειοψηφία που θα δώσει κυβέρνηση όσο και για την αυξηµένη πλειοψηφία που θα δώσει (ή δεν θα δώσει) αναθεώρηση. Το δίληµµα θα τεθεί και η απάντηση δεν µπορεί σήµερα να προεξοφληθεί.

Δημοσιεύθηκε στα Παραπολιτικά