Με διάθεση να διατηρηθούν τα «ήρεμα νερά», αλλά και με ξεκάθαρες «κόκκινες γραμμές» εμφανίστηκαν Κυριάκος Μητσοτάκης και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κατά τις κοινές δηλώσεις στο Λευκό Παλάτι στην Άγκυρα. Οι δύο ηγέτες ανέδειξαν -μεταξύ άλλων- τη σημασία της περιφερειακής σταθερότητας, αλλά και της συνεργασίας σε διμερές ζητήματα όπως το Μεταναστευτικό, το εμπόριο και ο τουρισμός. Ωστόσο, οι θεμελιώδεις διαφωνίες ως προς το εύρος των διαφορών στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, στο καθεστώς των μειονοτήτων και στο Κυπριακό παραμένουν.

Διαβάστε: Μαρινάκης για συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν: Επιβεβαιώθηκε η στρατηγική επιλογή της κυβέρνησης για μια ουσιαστικά υπερήφανη εξωτερική πολιτική (Βίντεο)

Οι δηλώσεις στο πλαίσιο του 6ου Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας αποτυπώνουν μια περίοδο σχετικής αποκλιμάκωσης και θεσμικής επαναπροσέγγισης με έμφαση στη συνεργασία και δίνουν μια «βαθιά ανάσα» στον ελληνοτουρκικό διάλογο με φόντο την επόμενη μέρα στις σχέσεις των δύο χωρών. Παράλληλα, εν μέσω ραγδαίων γεωπολιτικών ανακατατάξεων και με δύο ανοικτά μέτωπα στην ευρύτερη περιοχή, εκπέμπουν προς πάσα κατεύθυνση το μήνυμα πως Αθήνα και Άγκυρα μπορούν να συνομιλούν απευθείας, χωρίς μεσολαβητές.

Σε κάθε περίπτωση, η εικόνα που προκύπτει είναι δύο χωρών οι οποίες αναγνωρίζουν την ανάγκη συνύπαρξης και συνεργασίας σε ένα ασταθές διεθνές περιβάλλον, χωρίς όμως να έχουν γεφυρώσει τις βασικές αποκλίσεις. Όπως διαφάνηκε, Ελλάδα και Τουρκία επενδύουν εκ νέου στους ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας, με στόχο την έγκαιρη αποφυγή κρίσεων ή εντάσεων στο μέλλον.

Τι αλλάζει στις σχέσεις Ελλάδας & Τουρκίας μετά τη συνάντηση Μητσοτάκη και Ερντογάν - Θαλάσσιες ζώνες

Ο Τούρκος πρόεδρος υπογράμμισε ότι τα ακανθώδη, όπως τα χαρακτήρισε, ζητήματα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο δεν είναι άλυτα στη βάση του Διεθνούς Δικαίου, εφόσον υπάρχουν καλή θέληση, εποικοδομητικός διάλογος και βούληση για λύση. Ωστόσο, αναφέρθηκε γενικά στα «υφιστάμενα ζητήματα», κάνοντας λόγο για «αλληλένδετα θέματα στο Αιγαίο», επαναφέροντας με αυτόν τον τρόπο τη «λύση-πακέτο» που προκρίνει η Άγκυρα.

Από την πλευρά του, ο Έλληνας πρωθυπουργός επισήμανε ότι η Ελλάδα παραμένει προσηλωμένη στον διάλογο με καλή πίστη και σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο, επιδιώκοντας να αποφεύγονται εντάσεις και κρίσεις. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επανέλαβε την πάγια ελληνική θέση, ξεκαθαρίζοντας ότι η μόνη διαφορά που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο διεθνούς δικαιοδοσίας είναι η οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών (υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ) στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, στη βάση του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας, επαναφέροντας την άρση του casus belli. «Αν όχι τώρα, πότε;», είπε χαρακτηριστικά ο πρωθυπουργός.

Μειονότητες

Διαφορετική προσέγγιση καταγράφηκε και στο ζήτημα των μειονοτήτων, μια διαφωνία που αποτελεί διαχρονικό σημείο έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Ο Ταγίπ Ερντογάν μίλησε για «τουρκική μειονότητα» στη Δυτική Θράκη και για ανάγκη πλήρους αξιοποίησης των δικαιωμάτων της, με τον Κυριάκο Μητσοτάκη να απαντά πως η μειονότητα στη Θράκη είναι θρησκευτική, όπως ορίζεται ρητά από τη Συνθήκη της Λωζάνης, απορρίπτοντας εθνικό προσδιορισμό. Ο πρωθυπουργός έστειλε σαφές μήνυμα επαναλαμβάνοντας πως οι Έλληνες μουσουλμάνοι της Θράκης ζουν αρμονικά με τους χριστιανούς συμπολίτες τους βάσει των αρχών της ισονομίας, ενώ κάνοντας αναφορά στην ελληνική μειονότητα της Κωνσταντινούπολης έκανε ειδική μνεία στη μεγάλη συρρίκνωσή της τις τελευταίες δεκαετίες, παρά την προσφορά της στην κοινωνική και πολιτιστική ζωή της πόλης.

Κυπριακό – SAFE

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έβαλε στο τραπέζι το Κυπριακό, στο πλαίσιο των ψηφισμάτων του ΟΗΕ, στη βάση της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας. Από την πλευρά του ο Ταγίπ Ερντογάν δεν εστίασε στο συγκεκριμένο ζήτημα, διατηρώντας την τουρκική γραμμή που τα τελευταία χρόνια τάσσεται υπέρ της λύσης των δύο κρατών. Ωστόσο, με μία έμμεση αναφορά, ο Τούρκος πρόεδρος αναφέρθηκε στον μηχανισμό χρηματοδότησης SAFE της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υποστηρίζοντας ότι η συμμετοχή της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή άμυνα είναι προς το κοινό συμφέρον.

Τα κοινά σημεία

Την ίδια ώρα, υπήρξε κοινή αναφορά στη σημασία της περιφερειακής σταθερότητας. Και οι δύο ηγέτες συμφώνησαν στην ανάγκη ειρηνικής διευθέτησης του Παλαιστινιακού μέσω της λύσης των δύο κρατών, εκφράζοντας αντίθεση σε ενέργειες που υπονομεύουν αυτή την προοπτική, με τον Κυριάκο Μητσοτάκη, σε αντίθεση με τη στάση της Άγκυρας, να θέτει ως βασική προϋπόθεση τον αφοπλισμό της Χαμάς. Παράλληλα, αναγνώρισαν ότι η σταθερότητα στη Συρία είναι κρίσιμη τόσο για την ευρύτερη περιοχή όσο και για την ασφάλεια των δύο χωρών, με τον πρωθυπουργό να βάζει στο τραπέζι το ενδεχόμενο συνεργασίας Ελλάδας και Τουρκίας, στο τομέα που αφορά την ανοικοδόμηση.

Επιπλέον, καταγράφηκε σύμπτωση απόψεων σε πρακτικά ζητήματα συνεργασίας, όπως η διαχείριση του Μεταναστευτικού, η ενίσχυση του διμερούς εμπορίου, οι επενδύσεις, τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, και ο τουρισμός. Μάλιστα, η μείωση των μεταναστευτικών ροών και η πρόοδος στη Θετική Ατζέντα παρουσιάστηκαν ως απτά αποτελέσματα της βελτιωμένης συνεργασίας μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας τα τελευταία δυόμισι χρόνια. «Οι ροές στο Ανατολικό Αιγαίο έχουν μειωθεί μόλις τον τελευταίο χρόνο κατά σχεδόν 60%. και είναι το αποτέλεσμα της συστηματικής φύλαξης των χερσαίων και των θαλασσιών συνόρων, αλλά και του βελτιωμένου συντονισμού μεταξύ των δύο χωρών. Είναι κάτι που μπορεί και πρέπει να ενισχυθεί περαιτέρω, όπως μας υπενθύμισε το πρόσφατο τραγικό περιστατικό στα ανοιχτά της Χίου. Η καταπολέμηση των απάνθρωπων δικτύων των διακινητών οφείλει να είναι σταθερός, διαχρονικός στόχος των δύο κρατών μας», υπογράμμισε ο πρωθυπουργός.

Κάνοντας απολογισμό των τελευταίων ετών, ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπενθύμισε ότι από το 2023 οι δύο πλευρές είχαν συμφωνήσει να κινηθούν σε τρεις πυλώνες: τον Πολιτικό Διάλογο, τη Θετική Ατζέντα και τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης. «Ως γειτονικές χώρες καλούμαστε να χειριζόμαστε τα προβλήματά μας με ψυχραιμία και υπευθυνότητα», ανέφερε, τονίζοντας ότι ακόμη και όταν υπάρχουν διαφωνίες «δεν πρέπει να οδηγούμαστε σε κρίσεις και εντάσεις».

syrigos_jpg

*Άγγελος Συρίγος, καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής και βουλευτής της ΝΔ

Ούτε ρήξη με το παρελθόν ούτε διάρρηξη των σχέσεων

Από τη χθεσινή συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν προκύπτει το συμπέρασμα ότι οι δύο χώρες θέλουν να διατηρηθεί το παρόν επίπεδο των σχέσεών τους. Δεν είναι ιδανικό, δεν είναι ανέφελο, αλλά επιθυμούν να παραμείνει ως έχει. Υπάρχουν βέβαια λόγοι. Ο ένας είναι ότι καμία από τις δύο χώρες δεν θέλει παρέμβαση των ΗΠΑ. Ένας άλλος είναι ότι και οι δύο χώρες αισθάνονται ότι υπάρχουν εκκρεμή προβλήματα ευρύτερα που τους οδηγούν σε αυτήν την κατεύθυνση. Ενδεικτικά, εμείς είμαστε σε μια φάση κατά την οποία περιμένουμε να πάρουμε τρεις φρεγάτες, ενώ επιθυμούμε ούτως ή άλλως χαμηλούς τόνους στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Οι Τούρκοι έχουν πρόβλημα με τη Συρία, με το Ισραήλ, με τους Κούρδους κ.ά. Λένε λοιπόν να «μην ασχολούμαστε και με άλλα σε αυτήν τη φάση». Η εικόνα, λοιπόν, από τη χθεσινή συνάντηση ήταν αυτή που αναμέναμε. Ούτε ρήξη με το παρελθόν ούτε διάρρηξη των σχέσεων. Δεν είναι «ήρεμα νερά», αλλά η διατήρηση της υπάρχουσας κατάστασης ελεγχόμενων εντάσεων.

servos_jpg

*Σωτήρης Σέρμπος, καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής

Απαιτούνται προνοητική διπλωματία και ενεργή διαπραγμάτευση

Δεν νομίζω ότι αλλάζει κάτι από τη χθεσινή συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν. Η Αθήνα επιθυμεί να διατηρηθεί η διαδικασία της εξομάλυνσης και όχι ουσιαστικής βελτίωσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Το ζήτημα, όμως, είναι αν και κατά πόσο έχει αλλάξει κάτι στη μεγάλη εικόνα, καθώς το 2023 η Τουρκία προσπαθούσε να επαναπροσεγγίσει τη Δύση, ενώ τώρα υπάρχει ένα άνοιγμα της Δύσης προς την Τουρκία. Αυτό είναι ένα νέο δεδομένο για την ελληνική εξωτερική πολιτική και μένει να δούμε πώς θα το ερμηνεύσει αυτό η Τουρκία στο πεδίο των διμερών σχέσεων. Εμείς καλώς πράττουμε στο διμερές επίπεδο να κρατήσουμε τον δίαυλο επικοινωνίας, αλλά θέλει μια προσοχή το τρίγωνο ΗΠΑ – Ελλάδα – Τουρκία και απαιτούνται προνοητική διπλωματία και ενεργή διαπραγμάτευση με τη Δύση. Τα «κλειδιά» στην επόμενη ημέρα των ελληνοτουρκικών σχέσεων θα βρίσκονται περισσότερο στον Λευκό Οίκο, λιγότερο στις Βρυξέλλες. Γι’ αυτό και πρέπει να θέσουμε ζητήματα που θα κεντρίσουν το ενδιαφέρον της νέας αμερικανικής ηγεσίας.

xatzivasileiou_jpg

*Τάσος Χατζηβασιλείου, βουλευτής ΝΔ, επίκουρος καθηγητής HAU

Ο πρωθυπουργός πέρασε όλα τα μηνύματα

Η Ελλάδα και η Τουρκία ξαναπιάνουν το νήμα, καθώς οι κύριοι Μητσοτάκης και Ερντογάν εξέπεμψαν θετικά μηνύματα στην Άγκυρα. Η διπλωματική ευγένεια και η πιστή τήρηση της χορογραφίας υπερίσχυσαν. Η συνάντηση δικαιώνει την απόφαση του πρωθυπουργού να μεταβεί στην Τουρκία. Οι δύο ηγέτες επιβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους στη διαδικασία επαναπροσέγγισης και στη διατήρηση του διαύλου επικοινωνίας προς αποφυγή εντάσεων. Οι δύο ηγέτες διατύπωσαν τις θέσεις τους χωρίς προσβολές, επιλέγοντας την οδό της αβρότητας. Ο Ερντογάν υπενθύμισε την παραδοσιακή θέση της Άγκυρας για δήθεν τουρκική μειονότητα στην Ελλάδα. Επίσης, έκανε αναφορά στο SAFE χωρίς να το κατονομάσει, προφανώς γιατί δεν ήθελε να δυναμιτίσει το κλίμα. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι η διαφορά μας είναι μία, δηλαδή ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα, και απάντησε ξεκάθαρα και απερίφραστα στον Τούρκο πρόεδρο, κάνοντας λόγο για Έλληνες μουσουλμάνους που ζουν στη Θράκη. Ιστορική η αναφορά του Κυριάκου Μητσοτάκη στην ανάγκη άρσης του casus belli, δήλωση που γίνεται για πρώτη φορά επίσημα σε τουρκικό έδαφος. Τέλος, ξεχωρίζω την αναφορά στο Κυπριακό, καθώς για εμάς προέχει να συνεχιστεί η συζήτηση από το σημείο όπου διεκόπη στο Κραν-Μοντανά, πάντα στο πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου και των αποφάσεων του ΟΗΕ. Η παρουσία του πρωθυπουργού αποδεικνύει ότι με αυτοπεποίθηση και καθαρό λόγο μπορείς να εκπέμψεις όλα τα «εθνικά μηνύματα» παρά τις διαφωνίες με την άλλη πλευρά.

Δημοσιεύτηκε στην Απογευματινή