Εχει σηµασία να µιλάµε σήµερα για µια κυβερνώσα Αριστερά; Ας δούµε, πρώτα, το ίδιο το πρόβληµα, τον ελέφαντα στο δωµάτιο, την κρίση εκπροσώπησης, η οποία πλήττει την Ελλάδα και την Ευρώπη. Η αυξανόµενη αποχή, η αποστροφή προς την πολιτική, η αποδυνάµωση των κοµµατικών δεσµών µε τα κοινωνικά στηρίγµατα, η ρευστοποίηση πολιτικών ταυτίσεων και η αδυναµία συγκρότησης νέων κοινωνικών πλειοψηφιών συντελούνται σε ένα περιβάλλον «πολυκρίσεων»: η κλιµατική απειλή, οι διευρυνόµενες ανισότητες, οι γεωπολιτικές συγκρούσεις, οι τεχνολογικοί µετασχηµατισµοί και η κρίση δηµοκρατίας αλληλοτροφοδοτούνται, αναδιατάσσοντας ριζικά το πολιτικό πεδίο.

Στην Ελλάδα, η δεκαπενταετία της λιτότητας, της πανδηµίας, της ενεργειακής αστάθειας, της ακρίβειας και της θεσµικής δυσπιστίας δεν άλλαξε µόνο την οικονοµία. Αλλαξε τον τρόπο µε τον οποίο οι πολίτες αντιλαµβάνονται το κράτος, την πολιτική και το µέλλον της ζωής τους. Το κυρίαρχο κοινωνικό συναίσθηµα σήµερα δεν είναι ούτε η οργή ούτε η ελπίδα. Είναι η ανασφάλεια (∆ιανέοσις, 2024): για το εισόδηµα, τη στέγη, την εργασία, την Υγεία, τη ∆ικαιοσύνη, και τελικά για την ίδια τη δυνατότητα κοινωνικής ανόδου.

Τα δεδοµένα είναι αποκαλυπτικά. Σύµφωνα µε την ΕΛ.ΣΤΑΤ., το 2025 το 27,5% του πληθυσµού βρισκόταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισµού, ενώ η σοβαρή υλική και κοινωνική στέρηση αυξήθηκε στο 14,9%. Την ίδια στιγµή, η Eurostat καταγράφει ότι τα ελληνικά νοικοκυριά δαπανούν το 36% του διαθέσιµου εισοδήµατός τους για στέγη - το υψηλότερο ποσοστό στην Ε.Ε. Οι Έλληνες σε ένα ποσοστό 80,2% αναβάλλουν ή αποφεύγουν να κάνουν παιδί λόγω οικονοµικής δυσκολίας και ανασφάλειας (∆ιανέοσις, 2024).

Η ανασφάλεια, εποµένως, δεν είναι αφηρηµένο συναίσθηµα, αλλά συγκεκριµένη εµπειρία χαµηλής αγοραστικής δύναµης, στεγαστικής πίεσης και δηµογραφικής συρρίκνωσης. Παράλληλα, η κρίση του κράτους δικαίου παραµένει κεντρική. Πλήθος έρευνών, όπως το Rule of Law Report 2025 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, καταγράφει χαµηλή εµπιστοσύνη στην ανεξαρτησία της ∆ικαιοσύνης. Οι έρευνες της Eteron δείχνουν ότι το 74,3% δηλώνουν δυσαρεστηµένοι από τη λειτουργία της δηµοκρατίας και µόλις το 13,6% εµπιστεύονται τα πολιτικά κόµµατα. Η κρίση, εποµένως, δεν είναι µόνο οικονοµική· είναι βαθιά κρίση αντιπροσώπευσης.

Κι όµως, εδώ βρίσκεται το κρίσιµο πολιτικό εύρηµα: η κοινωνική ζήτηση για προστασία, δηµόσια αγαθά και ισότητα παραµένει ισχυρή και κοινωνικά πλειοψηφική. Ερευνες ελληνικές και ευρωπαϊκές (π.χ. World Values Survey 2025) δείχνουν αυξηµένη αποδοχή των προοδευτικών ιδεών της κρατικής παρέµβασης, του κράτους πρόνοιας και της ανάγκης προστασίας των πολιτών από τις ανισότητες και την αβεβαιότητα. Εποµένως, η Αριστερά δεν φαίνεται να έχει εξαντλήσει τη δυναµική της ως αξιακό και προγραµµατικό σύµπαν. Αυτό που έχει εξαντληθεί είναι η ικανότητα των υπαρχουσών κοµµατικών µορφών να εκφράσουν πειστικά αυτές τις κοινωνικές ανάγκες.

Η νέα κυβερνώσα Αριστερά οφείλει να ξαναχτίσει την προστατευτική ικανότητα του κράτους µε όρους καθηµερινότητας: µισθοί, στέγη, υγεία, παιδεία, ενέργεια, µεταφορές, φροντίδα. Καλείται να επανασυνδέσει οργανικά το κοινωνικό κράτος µε το κράτος δικαίου, διότι η θεσµική λογοδοσία δεν αποτελεί «συµπλήρωµα» µιας κοινωνικής ατζέντας, αλλά δοµικό συστατικό της ίδιας της κοινωνικής ζήτησης για ασφάλεια, αξιοπρέπεια και δικαιοσύνη. Παράλληλα, χρειάζεται να προσδώσει σαφές κοινωνικό περιεχόµενο στην πράσινη και ψηφιακή µετάβαση, επανανοηµατοδοτώντας την έννοια της ασφάλειας και συνδέοντάς την άρρηκτα µε την αξιοβίωτη ζωή και την προοπτική της κοινωνικής ανόδου.

*Αναπληρώτρια καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήµης, Πάντειο Πανεπιστήµιο

Δημοσιεύτηκε στην Κυριακάτικη Απογευματινή