EnΟ Τσίπρας 2.0 είναι στα δεξιά του ΠΑΣΟΚ
Άρθρο γνώμης
Το «δεξιότερα του ΠΑΣΟΚ» γίνεται και «δεξιότερα του ίδιου του Τσίπρα 1.0».
Το μανιφέστο του INAT για την «Κυβερνώσα Αριστερά της Νέας Εποχής» παρουσιάζεται ως το ιδεολογικό εργαστήριο της επιστροφής Τσίπρα και μοιάζει με αριστερή επανεκκίνηση. Η σύγκριση με τα κείμενα του σημερινού ΠΑΣΟΚ οδηγεί στο αντίθετο συμπέρασμα: σε κρίσιμα σημεία ο Τσίπρας 2.0 στέκεται στα δεξιά του ΠΑΣΟΚ, σε ασφαλιστικό, τραπεζικό, μεταναστευτικό. Σε κανένα από τα τρία το μανιφέστο δεν προτείνει συγκεκριμένο εργαλείο· το πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ και στα τρία έχει.
Η γλώσσα υποκαθιστά την πολιτική. Το ΙΝΑΤ μιλά για «πατριωτική ευθύνη» εκεί όπου θα περίμενε κανείς σύγκρουση με τον πλούτο. Στους Δελφούς ο Τσίπρας δηλώνει: «Δεν έχω ταξικό μένος, έχω πατριωτική ευθύνη». Μια αριστερή τοποθέτηση ορίζεται από αυτό που είναι διατεθειμένη να συγκρουστεί. Όταν η ετοιμότητα γίνεται υπόσχεση συνεννόησης μπροστά στην οικονομική ελίτ, παύει να είναι αριστερή.
Η απόδειξη ξεκινά από τη φορολογία. Το ΠΑΣΟΚ προτείνει υποχρεωτική φορολόγηση υπερκερδών ενέργειας και τραπεζών, επαναφορά της Εθνικής Γενικής Συλλογικής Σύμβασης, 13ο μισθό στο Δημόσιο, προστασία πρώτης κατοικίας. Στους Δελφούς, πιεσμένος για την «Πατριωτική Εισφορά», ο Τσίπρας απαντά ότι «δεν θα ήταν νομοθετική παρέμβαση»· θα έπειθε τους μεγάλους επιχειρηματίες «να διαφημίσουν κιόλας αυτή την παρέμβαση». Στο ίδιο ακροατήριο δεσμεύεται ότι ο εταιρικός φόρος 22% «δεν πρέπει να ανέβει ούτε μισό τοις εκατό».
Πιο αποκαλυπτικό είναι το ασφαλιστικό. Το ΠΑΣΟΚ δεσμεύεται σε παρέμβαση στις συντάξεις χηρείας και αναπηρίας, «επουλώνοντας τις πληγές του νόμου Κατρούγκαλου», που υπέγραψε η ίδια η κυβέρνηση Τσίπρα. Το μανιφέστο του ΙΝΑΤ δεν αναφέρει τη λέξη «Κατρούγκαλος», ούτε προτείνει επανυπολογισμό ή αυτοκριτική. Την αριστερή ρήξη εδώ την κάνει το ΠΑΣΟΚ.
Η διάγνωση του ίδιου του Τσίπρα είναι σαφής: οι 20 ισχυρότερες επιχειρήσεις συγκεντρώνουν το 79% της εταιρικής κερδοφορίας, οι τέσσερις συστημικές τράπεζες βγάζουν 4,7 δισ. ευρώ ετησίως, εκ των οποίων τα 2,5 δισ. από προμήθειες, όχι από χρηματοδότηση της παραγωγής. Όταν αυτή είναι η διάγνωση, η εμμονή στο «δεν θα ήταν νομοθετική παρέμβαση» δεν είναι ρεαλισμός, είναι πολιτική επιλογή.
Το μανιφέστο διατυπώνει την οξύτερη κριτική στο μοντέλο της ΝΔ: «Το οικονομικό μοντέλο της Δεξιάς είναι ένας συνδυασμός κεϊνσιανισμού για τις τράπεζες και νεοφιλελεύθερων πολιτικών για τον κόσμο της εργασίας». Όμως η πρόταση του ίδιου του ΙΝΑΤ επαναλαμβάνει τη μία πλευρά: 2-3 δισ. ευρώ ετησίως μέσω Αναπτυξιακής Τράπεζας και Υπερταμείου, με στόχο μόχλευση ιδιωτικών κεφαλαίων στα 4-6 δισ. Δημόσια εγγύηση και επιδότηση ρίσκου για τον ιδιωτικό τομέα, η ίδια λογική που το μανιφέστο καταγγέλλει στη Δεξιά. Ο Ανδρουλάκης το διατυπώνει ευθέως: «Με το ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση αυτό το τραπεζικό πάρτι τελειώνει». Το μανιφέστο σιωπά.
Στους Δελφούς ο Τσίπρας απαντά ότι «βεβαίως πρέπει να φυλάμε τα σύνορά μας» και ότι «πρέπει να σταματήσουν οι παράνομες ροές». Το ακριβές λεξιλόγιο της κυβέρνησης Μητσοτάκη και της ευρωπαϊκής κεντροδεξιάς.
Η σιωπή είναι πιο αποκαλυπτική: καμία αναφορά στις επαναπροωθήσεις, στις ΜΚΟ που διώχθηκαν ποινικά, στην ευθύνη του ελληνικού κράτους για το ναυάγιο της Πύλου. Ο Τσίπρας του 2015 χρησιμοποιούσε το προσφυγικό ως ηθικό μέτωπο απέναντι στην Ευρώπη· ο Τσίπρας 2.0 έχει αποδεχτεί το πλαίσιο της «προστασίας των συνόρων» και διαπραγματεύεται μέσα σε αυτό.
Οι δύο τελευταίες αριστερές εκλογικές νίκες, ΠΑΣΟΚ 2009 και ΣΥΡΙΖΑ 2015, κέρδισαν επειδή έδωσαν σε μεγάλα κοινωνικά μπλοκ μια κατεύθυνση: άλλον δρόμο στο κράτος και την αναδιανομή, ρήξη με το μνημονιακό καθεστώς. Το ΙΝΑΤ θέλει να ξαναμαζέψει το ίδιο μπλοκ, αλλά αποφεύγει να πει ποιος χάνει, ποιος πληρώνει, ποια εξουσία σπάει. Ο Νίκος Μαραντζίδης, μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου του ΙΝΑΤ, το διατυπώνει χωρίς περιστροφές: «Αν όχι με τον Τσίπρα, με ποιον;». Ο νέος χώρος ορίζεται όχι από πρόγραμμα ή κοινωνικό υποκείμενο, αλλά από την έλλειψη εναλλακτικής στο πρόσωπο του ηγέτη.
Το «δεξιότερα του ΠΑΣΟΚ» γίνεται και «δεξιότερα του ίδιου του Τσίπρα 1.0». Το «δεν θα ήταν νομοθετική παρέμβαση, θα έπειθα τους μεγάλους επιχειρηματίες» είναι κωλοτούμπα στη γλώσσα του 2015. Το ΙΝΑΤ κρατά τα σύμβολα του Τσίπρα 1.0 και ακυρώνει τα εργαλεία.
Οι συντάκτες του ΙΝΑΤ προλαβαίνουν την κατηγορία: «Ορισμένοι το αποκαλούν αυτό διαχείριση, εμείς το ονομάζουμε επαναστατική αλλαγή». Η διπλή απόσταση που χρειάζεται αυτή η πρόταση είναι από μόνη της η κατάθεση. Αριστερά δεν είναι το λεξιλόγιο. Είναι ο νόμος που είσαι διατεθειμένος να ψηφίσεις.
Τι είναι το «Ινστιτούτο INAT» και το μανιφέστο
Το ΙΝΑΤ είναι η Ομάδα Εργασίας του Ινστιτούτου Αλέξη Τσίπρα, του think tank που ίδρυσε ο πρώην πρωθυπουργός μετά την αποχώρησή του από τον ΣΥΡΙΖΑ. Τη συντονίζει ο Γιώργος Σιακαντάρης, πρώην επιστημονικός διευθυντής του ΙΣΤΑΜΕ: ο πιο εκσυγχρονιστικός εγκέφαλος του ΠΑΣΟΚ γράφει το ιδεολογικό πρόγραμμα της επιστροφής Τσίπρα. Το μανιφέστο επιχειρεί να ανοίξει χώρο ανάμεσα στο ΠΑΣΟΚ και στη μετα-ΣΥΡΙΖΑ αριστερά, με κυβερνητική αξιοπιστία και χωρίς μέτωπο με την οικονομική εξουσία. Στο Ηράκλειο ο Τσίπρας το διατυπώνει ως «ριζική ανασύνθεση της προοδευτικής παράταξης»: έμμεση πρόσκληση σε συγχώνευση με το ΠΑΣΟΚ, χωρίς συμφωνία για τράπεζες, ενέργεια, φορολογία κεφαλαίου.Η γλώσσα ως τέχνασμα: Τι σημαίνει «κυβερνώσα»
Η λέξη «κυβερνώσα» είναι πολιτικό τέχνασμα. Ο Σιακαντάρης το παραδέχεται: «Χρειαζόμαστε μία Αριστερά που θα πηγαίνει πέρα από το κέντρο και όχι αριστερά του κέντρου, που θα ασκεί πολιτικές στα κέντρα των κοινωνιών, αλλά αυτές δε θα είναι κεντρώες». Η σύνταξη δείχνει την προσπάθεια να καλυφθεί κάθε δυνατή θέση.Η γλώσσα υποκαθιστά την πολιτική. Το ΙΝΑΤ μιλά για «πατριωτική ευθύνη» εκεί όπου θα περίμενε κανείς σύγκρουση με τον πλούτο. Στους Δελφούς ο Τσίπρας δηλώνει: «Δεν έχω ταξικό μένος, έχω πατριωτική ευθύνη». Μια αριστερή τοποθέτηση ορίζεται από αυτό που είναι διατεθειμένη να συγκρουστεί. Όταν η ετοιμότητα γίνεται υπόσχεση συνεννόησης μπροστά στην οικονομική ελίτ, παύει να είναι αριστερή.
Η απόδειξη ξεκινά από τη φορολογία. Το ΠΑΣΟΚ προτείνει υποχρεωτική φορολόγηση υπερκερδών ενέργειας και τραπεζών, επαναφορά της Εθνικής Γενικής Συλλογικής Σύμβασης, 13ο μισθό στο Δημόσιο, προστασία πρώτης κατοικίας. Στους Δελφούς, πιεσμένος για την «Πατριωτική Εισφορά», ο Τσίπρας απαντά ότι «δεν θα ήταν νομοθετική παρέμβαση»· θα έπειθε τους μεγάλους επιχειρηματίες «να διαφημίσουν κιόλας αυτή την παρέμβαση». Στο ίδιο ακροατήριο δεσμεύεται ότι ο εταιρικός φόρος 22% «δεν πρέπει να ανέβει ούτε μισό τοις εκατό».
Πιο αποκαλυπτικό είναι το ασφαλιστικό. Το ΠΑΣΟΚ δεσμεύεται σε παρέμβαση στις συντάξεις χηρείας και αναπηρίας, «επουλώνοντας τις πληγές του νόμου Κατρούγκαλου», που υπέγραψε η ίδια η κυβέρνηση Τσίπρα. Το μανιφέστο του ΙΝΑΤ δεν αναφέρει τη λέξη «Κατρούγκαλος», ούτε προτείνει επανυπολογισμό ή αυτοκριτική. Την αριστερή ρήξη εδώ την κάνει το ΠΑΣΟΚ.
Η διάγνωση του ίδιου του Τσίπρα είναι σαφής: οι 20 ισχυρότερες επιχειρήσεις συγκεντρώνουν το 79% της εταιρικής κερδοφορίας, οι τέσσερις συστημικές τράπεζες βγάζουν 4,7 δισ. ευρώ ετησίως, εκ των οποίων τα 2,5 δισ. από προμήθειες, όχι από χρηματοδότηση της παραγωγής. Όταν αυτή είναι η διάγνωση, η εμμονή στο «δεν θα ήταν νομοθετική παρέμβαση» δεν είναι ρεαλισμός, είναι πολιτική επιλογή.
Το μανιφέστο διατυπώνει την οξύτερη κριτική στο μοντέλο της ΝΔ: «Το οικονομικό μοντέλο της Δεξιάς είναι ένας συνδυασμός κεϊνσιανισμού για τις τράπεζες και νεοφιλελεύθερων πολιτικών για τον κόσμο της εργασίας». Όμως η πρόταση του ίδιου του ΙΝΑΤ επαναλαμβάνει τη μία πλευρά: 2-3 δισ. ευρώ ετησίως μέσω Αναπτυξιακής Τράπεζας και Υπερταμείου, με στόχο μόχλευση ιδιωτικών κεφαλαίων στα 4-6 δισ. Δημόσια εγγύηση και επιδότηση ρίσκου για τον ιδιωτικό τομέα, η ίδια λογική που το μανιφέστο καταγγέλλει στη Δεξιά. Ο Ανδρουλάκης το διατυπώνει ευθέως: «Με το ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση αυτό το τραπεζικό πάρτι τελειώνει». Το μανιφέστο σιωπά.
Στους Δελφούς ο Τσίπρας απαντά ότι «βεβαίως πρέπει να φυλάμε τα σύνορά μας» και ότι «πρέπει να σταματήσουν οι παράνομες ροές». Το ακριβές λεξιλόγιο της κυβέρνησης Μητσοτάκη και της ευρωπαϊκής κεντροδεξιάς.
Η σιωπή είναι πιο αποκαλυπτική: καμία αναφορά στις επαναπροωθήσεις, στις ΜΚΟ που διώχθηκαν ποινικά, στην ευθύνη του ελληνικού κράτους για το ναυάγιο της Πύλου. Ο Τσίπρας του 2015 χρησιμοποιούσε το προσφυγικό ως ηθικό μέτωπο απέναντι στην Ευρώπη· ο Τσίπρας 2.0 έχει αποδεχτεί το πλαίσιο της «προστασίας των συνόρων» και διαπραγματεύεται μέσα σε αυτό.
Οι δύο τελευταίες αριστερές εκλογικές νίκες, ΠΑΣΟΚ 2009 και ΣΥΡΙΖΑ 2015, κέρδισαν επειδή έδωσαν σε μεγάλα κοινωνικά μπλοκ μια κατεύθυνση: άλλον δρόμο στο κράτος και την αναδιανομή, ρήξη με το μνημονιακό καθεστώς. Το ΙΝΑΤ θέλει να ξαναμαζέψει το ίδιο μπλοκ, αλλά αποφεύγει να πει ποιος χάνει, ποιος πληρώνει, ποια εξουσία σπάει. Ο Νίκος Μαραντζίδης, μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου του ΙΝΑΤ, το διατυπώνει χωρίς περιστροφές: «Αν όχι με τον Τσίπρα, με ποιον;». Ο νέος χώρος ορίζεται όχι από πρόγραμμα ή κοινωνικό υποκείμενο, αλλά από την έλλειψη εναλλακτικής στο πρόσωπο του ηγέτη.
Το παράδοξο του Τσίπρα 2.0
Στο πεδίο όπου η ρήξη γίνεται πράξη, στη Βουλή, ο Τσίπρας 2.0 αρνείται να την κάνει. Η νομοθετική δέσμευση είναι ο μόνος έλεγχος που μετράει σε μια Κυβερνώσα Αριστερά· όλα τα υπόλοιπα είναι παραγωγή λόγου, όχι παραγωγή πολιτικής.Το «δεξιότερα του ΠΑΣΟΚ» γίνεται και «δεξιότερα του ίδιου του Τσίπρα 1.0». Το «δεν θα ήταν νομοθετική παρέμβαση, θα έπειθα τους μεγάλους επιχειρηματίες» είναι κωλοτούμπα στη γλώσσα του 2015. Το ΙΝΑΤ κρατά τα σύμβολα του Τσίπρα 1.0 και ακυρώνει τα εργαλεία.
Οι συντάκτες του ΙΝΑΤ προλαβαίνουν την κατηγορία: «Ορισμένοι το αποκαλούν αυτό διαχείριση, εμείς το ονομάζουμε επαναστατική αλλαγή». Η διπλή απόσταση που χρειάζεται αυτή η πρόταση είναι από μόνη της η κατάθεση. Αριστερά δεν είναι το λεξιλόγιο. Είναι ο νόμος που είσαι διατεθειμένος να ψηφίσεις.
