Εξι δεκαετίες μετά τη θέσπιση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ), τα δεδομένα έχουν διαφοροποιηθεί, πολλά ευρωπαϊκά κράτη θέλουν να αλλάξουν τη φιλοσοφία των αγροτικών επιδοτήσεων και η Ελλάδα, όπως και άλλες χώρες, ανησυχεί. Ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Μαργαρίτης Σχοινάς, παρουσίασε στο τελευταίο Υπουργικό Συμβούλιο το πλαίσιο της νέας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής 2028-2034, όπως αυτό διαμορφώνεται μέσα από τις προτάσεις της Κομισιόν για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Θυμίζουμε ότι στην τρέχουσα προγραμματική περίοδο η χώρα μας έχει λαμβάνειν άνω των 19 δισ. ευρώ συνολικά από την ΚΑΠ.

Οι στόχοι της κυβέρνησης μέσω της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής

Η κυβέρνηση, στη διαπραγμάτευση που είναι σε εξέλιξη στις Βρυξέλλες, διεκδικεί, μεταξύ άλλων, τη διατήρηση των σημερινών ποσοστών συγχρηματοδότησης, μεγαλύτερη ευελιξία στις άμεσες ενισχύσεις, διετή μεταβατική περίοδο προσαρμογής στο νέο μοντέλο και ενσωμάτωση της μεταποίησης στις παρεμβάσεις της ΚΑΠ. Στον πυρήνα της πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής βρίσκεται η Φθίνουσα Εισοδηματική Στήριξη βάσει Εκτασης (Degressive Area-Based Income Support - DABIS), ένα νέο καθεστώς, που αντικαθιστά διάφορα υφιστάμενα συστήματα πληρωμών της ΚΑΠ. Προβλέπει ενισχύσεις βάσει των επιλέξιμων στρεμμάτων, αλλά εισάγει μηχανισμό φθίνουσας στήριξης. Αυτό συνεπάγεται τη σταδιακή μείωση των ενισχύσεων για τις μεγαλύτερες γεωργικές εκμεταλλεύσεις, με στόχο τη δικαιότερη κατανομή της στήριξης. Παράλληλα, θα εφαρμόζεται ανώτατο όριο πληρωμών, ύψους 100.000 ευρώ ανά εκμετάλλευση και ανά έτος. Το σύστημα θα δίνει προτεραιότητα σε όσους αντλούν το κύριο εισόδημά τους από τη γεωργία.

Εως το 2032 οι συνταξιούχοι δεν θα είναι πλέον επιλέξιμοι, με στόχο να δοθεί η δυνατότητα σε νεότερους γεωργούς να εισέλθουν ή να επεκτείνουν τη δραστηριότητά τους στον τομέα. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η νέα ΚΑΠ, παρά τις πιέσεις για ανακατανομή των πόρων, μπορεί να διασφαλίσει ίδιες ή ακόμα και μεγαλύτερες χρηματοδοτήσεις για τον ελληνικό πρωτογενή τομέα. Ωστόσο, το νέο ευρωπαϊκό περιβάλλον χαρακτηρίζεται από αυξημένες απαιτήσεις και έντονες πιέσεις για «εξωτερική σύγκλιση» των άμεσων ενισχύσεων μεταξύ των κρατών-μελών. Χώρες όπως η Πολωνία, η Ρουμανία και η Βουλγαρία διεκδικούν μεγαλύτερο μερίδιο χρηματοδότησης, καθώς λαμβάνουν χαμηλότερες ενισχύσεις ανά εκτάριο σε σχέση με τις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου.

Παράλληλα, η πιθανή ένταξη της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση θεωρείται παράγοντας που μπορεί να αλλάξει δραστικά τις ισορροπίες στη νέα ΚΑΠ, καθώς τα ουκρανικά παραγωγικά εδάφη αντιστοιχούν περίπου στο ένα τρίτο των παραγωγικών εκτάσεων της σημερινής Ε.Ε. Αυτό εντείνει τις ανησυχίες για ακόμα μεγαλύτερη πίεση στους διαθέσιμους αγροτικούς πόρους.

Στο επίκεντρο της διαπραγμάτευσης βρίσκονται οι άμεσες ενισχύσεις προς τους αγρότες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί ένα νέο σύστημα κατανομής των επιδοτήσεων, με στόχο πιο δίκαιη στήριξη μικρότερων και οικογενειακών εκμεταλλεύσεων, καθώς και μεγαλύτερη ενίσχυση νέων αγροτών, γυναικών και περιοχών με φυσικούς περιορισμούς, όπως οι ορεινές και οι νησιωτικές περιοχές.

Η ελληνική πλευρά εμφανίζεται θετική στη μεγαλύτερη στόχευση, ωστόσο ζητά αύξηση της ανώτατης ενίσχυσης ανά εκτάριο, καθώς η πρόταση της Κομισιόν προβλέπει πλαφόν 240 ευρώ ανά εκτάριο (σ.σ.: δέκα στρέμματα). Ιδιαίτερη σημασία αποκτά επίσης ο ορισμός του «ενεργού γεωργού», καθώς από αυτόν θα εξαρτηθεί ποιοι θα συνεχίσουν να λαμβάνουν επιδοτήσεις. Η ελληνική κυβέρνηση επιδιώκει να διατηρηθεί η δυνατότητα ενίσχυσης συνταξιούχων και ετεροεπαγγελματιών που συνεχίζουν να έχουν γεωργική δραστηριότητα, ώστε να αποφευχθούν η εγκατάλειψη γης και η περαιτέρω ερήμωση της υπαίθρου.

Καινούρια φιλοσοφία

Η νέα αρχιτεκτονική της ΚΑΠ αλλάζει ουσιαστικά τη φιλοσοφία του προηγούμενου μοντέλου. Η λογική των δύο παραδοσιακών πυλώνων –άμεσες ενισχύσεις και αγροτική ανάπτυξη– αντικαθίσταται από ένα ενιαίο σύστημα χρηματοδότησης μέσω των Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων Εταιρικής Σχέσης (ΕΠΕΣ). Το νέο μοντέλο συνδυάζει «οριοθετημένους» και «μη οριοθετημένους» πόρους, δίνοντας στα κράτη-μέλη μεγαλύτερη ευελιξία, αλλά και μεγαλύτερη ευθύνη στον σχεδιασμό των πολιτικών τους.

«Η Ευρώπη αλλάζει. Και μαζί αλλάζει και η φιλοσοφία της νέας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής. Η Ελλάδα πρέπει να είναι –και θα είναι– παρούσα σε αυτή τη μεγάλη διαπραγμάτευση με σαφή στρατηγική. Επιδιώκουμε περισσότερη εθνική ευελιξία και λιγότερη γραφειοκρατία στην καθημερινότητα του παραγωγού», τονίζει με δήλωσή του στα «Π» ο κ. Μαργαρίτης Σχοινάς. «Η νέα ΚΑΠ δίνει στα κράτη-μέλη μεγαλύτερη δυνατότητα σχεδιασμού και καλύτερης στόχευσης των πολιτικών τους. Αυτό για τη χώρα μας μπορεί να αποτελέσει σημαντική ευκαιρία, αρκεί να αξιοποιήσουμε σωστά τα νέα εργαλεία και τις νέες δυνατότητες που δημιουργούνται. Παρά τις μεγάλες δημοσιονομικές πιέσεις που διαμορφώνονται στην Ευρώπη, είμαι αισιόδοξος ότι η Ελλάδα μπορεί να διατηρήσει ισχυρούς πόρους για τον πρωτογενή τομέα. Αυτό όμως απαιτεί σοβαρή προετοιμασία και ενεργή προσαρμογή στη νέα αρχιτεκτονική χρηματοδότησης που διαμορφώνεται στην Ευρωπαϊκή Ενωση», τονίζει ο κ. Σχοινάς, που γνωρίζει καλά πρόσωπα, πράγματα και καταστάσεις στις Βρυξέλλες, ως επικεφαλής εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επί προεδρίας Γιούνκερ (2014-2019) και ως αντιπρόεδρος της Κομισιόν επί προεδρίας Φον ντερ Λάιεν (2019-2024).

Οπως ακόμα επισημαίνει, «η χώρα πρέπει να αφήσει πίσω της μια στενή λογική διαχείρισης επιδοτήσεων και να περάσει σε μια νέα εποχή υπεραξίας της ελληνικής παραγωγής. Να επενδύσουμε περισσότερο στην ποιότητα, στην καινοτομία, στην εξωστρέφεια, στη μεταποίηση και στην πραγματική ανταγωνιστικότητα των ελληνικών προϊόντων. Και για να ακουστεί δυνατά και με αξιοπιστία η ελληνική φωνή στις μεγάλες διαπραγματεύσεις της νέας ΚΑΠ, οφείλουμε πρώτα να ολοκληρώσουμε με συνέπεια και αξιοπιστία τη μεταρρύθμιση του συστήματος πληρωμών. Η αξιοπιστία της χώρας είναι το ισχυρότερο διαπραγματευτικό μας όπλο».

Δημοσιεύτηκε στα Παραπολιτικά