Η Γ’ Διεθνής Διάσκεψη του Ινστιτούτου Αλέξη Τσίπρα (ΙΝΑΤ), μετά τη διεξαγωγή των δύο άλλων στην Αθήνα το 2024 και το 2025, πραγματοποιείται στη Λευκωσία σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Ερευνών «Προμηθέας». Η 3η Διεθνής Διάσκεψη έχει τίτλο «Διάσκεψη για την Ειρήνη και την Κοινωνική Δικαιοσύνη σε μία εποχή πολλαπλών κρίσεων» και για αυτήν σε χαιρετισμό προχώρησε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος. «Οι θεματικές της ημερίδας μας έχουν στο επίκεντρο τους τα ιδανικά της ειρήνης, ελευθερίας και δικαιοσύνης. Τρείς πανανθρώπινες αξίες που αποτελούν καθοδήγηση για δράση ώστε να γίνουν πράξη. Πράξη μέσω θεσμών και μηχανισμών για να έχουν σταθερότητα και διάρκεια στο χρόνο επιτρέποντας στην ανθρωπότητα να ανανεώνεται, να δημιουργεί και να προοδεύει. Το ερώτημα που τίθεται είναι αν μπορεί να γίνει αυτή η θέσμιση» επισημαίνεται στον χαιρετισμό του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου. 

«Ευχαριστώ ιδιαίτερα το Ινστιτούτο Αλέξης Τσίπρας για τη πρωτοβουλία και τη συνεργασία μας στην υλοποίηση αυτού του συνεδρίου καθώς και τον Οργανισμό ''Oxygen for Democracy'' για τη στήριξη του. Η Διάσκεψη μας πραγματοποιείται σε μια κρίσιμη περίοδο ανάδυσης μιας πολυπολικής ταξης πραγμάτων. Η ιστορία μας διδάσκει, ότι σε αυτές τις κρίσιμες μεταβατικές περιόδους αλλαγής του διεθνούς συστήματος η ανθρωπότητα δυστυχώς πληρώνει βαρύ τίμημα. Αυτή την περίοδο στον πλανήτη μας βρίσκονται εν ενεργεία είκοσι-οκτώ διενέξεις, στρατιωτικές συγκρούσεις και πόλεμοι με εκατομμύρια θύματα, νεκρούς, τραυματίες, πρόσφυγες, τεράστιες υλικές και πολιτιστικές καταστροφές και σοβαρές επιπτώσεις σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο. Οι στρατιωτικές συγκρούσεις συνοδεύονται με πολιτικές αποκλεισμών, κυρώσεων, δασμών και προστατευτισμού που αυξάνουν τις οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες. Ταυτόχρονα με τα πιο πάνω είμαστε αντιμέτωποι με την απορρύθμιση του κλίματος, το μεταναστευτικό πρόβλημα, την άνοδο της ακροδεξιάς, τα θέματα κυβερνοασφάλειας, εκστρατείες παραπληροφόρησης και ψευδών ειδήσεων» σημειώνεται ακόμη.

Πατριάρχης Βαρθολομαίος: Oλόκληρος ο χαιρετισμός για το Ινστιτούτο Τσίπρα 

«Εκλεκτοί προσκεκλημένοι, αγαπητοί εισηγητές, συντονιστές και φίλοι,

Εκ μέρους του Δ.Σ του Ινστιτούτου Ερευνών Προμηθέας σας καλωσορίζω στη  3η  Διεθνή Διάσκεψη του Ινστιτούτου Αλέξης Τσίπρας  με θέμα «Ειρήνη και Κοινωνική Δικαιοσύνη  σε μια περίοδο Πολλαπλών Κρίσεων». Ευχαριστώ θερμά τους εισηγητές και όλους εσάς που μας τιμάτε με την παρουσίας σας και εύχομαι παραγωγική, δημιουργική εργασία και ευχάριστη παραμονή στην Κύπρο.

Ευχαριστώ ιδιαίτερα το Ινστιτούτο Αλέξης Τσίπρας για τη πρωτοβουλία και τη συνεργασία μας στην υλοποίηση αυτού του συνεδρίου καθώς και τον Οργανισμό «Oxygen for Democracy» για τη στήριξη του.

Η  Διάσκεψη μας πραγματοποιείται σε μια κρίσιμη περίοδο ανάδυσης μιας πολυπολικής ταξης πραγμάτων.

Η ιστορία μας διδάσκει, ότι σε αυτές τις κρίσιμες μεταβατικές περιόδους αλλαγής του διεθνούς συστήματος η ανθρωπότητα δυστυχώς πληρώνει βαρύ τίμημα.

Αυτή την περίοδο  στον πλανήτη μας βρίσκονται εν ενεργεία είκοσι-οκτώ διενέξεις, στρατιωτικές συγκρούσεις και πόλεμοι με  εκατομμύρια θύματα, νεκρούς, τραυματίες, πρόσφυγες,  τεράστιες υλικές και πολιτιστικές  καταστροφές και σοβαρές επιπτώσεις σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο.

Οι στρατιωτικές συγκρούσεις συνοδεύονται με πολιτικές αποκλεισμών, κυρώσεων, δασμών και προστατευτισμού που αυξάνουν τις οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες.

Ταυτόχρονα με τα πιο πάνω είμαστε αντιμέτωποι με την  απορρύθμιση του κλίματος, το μεταναστευτικό πρόβλημα, την  άνοδο της ακροδεξιάς, τα θέματα  κυβερνοασφάλειας, εκστρατείες παραπληροφόρησης και ψευδών ειδήσεων.

Δύο πόλεμοι εγκυμονούν σοβαρότατους κινδύνους για την ανθρωπότητα γιατί μια σπίθα είναι αρκετή για να διευρυνθούν  σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Η «Ειδική Στρατιωτική Επιχείρηση» της Ρωσίας στην Ουκρανία μετατράπηκε σε πόλεμο διαρκείας με την έμμεση και άμεση εμπλοκή του ΝΑΤΟ.

Ο  πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν και του Λιβάνου μετατράπηκε σε περιφερειακό  πόλεμο με κινδύνους περαιτέρω διεύρυνσης αν δεν καρποφορήσει η διπλωματική προσπάθεια και η ειρηνική επίλυση της διένεξης.

 Άκρως ανησυχητική είναι η κατάσταση και στον  Ινδο-ειρηνικό όπου οι εντάσεις αυξάνονται και η στρατιωτικοποίηση επιταχύνεται με  εξοπλισμούς δισεκατομμυρίων της Ταιβάν, της Ιαπωνίας, των Φιλλιπίνων.

Η κατάσταση στην Λατινική Αμερική είναι εξίσου ανησυχητική. Η απαγωγή του νόμιμου Προέδρου της Βενεζουέλας από τις στρατιωτικές δυνάμεις των ΗΠΑ, οι απειλές εναντίον του Μεξικού, της Βραζιλίας, της Κούβας και ο απάνθρωπος αποκλεισμός της που προκαλεί σοβαρότατες ελλείψεις σε σημαντικές πρώτες ύλες και βασικά αγαθά παραβιάζουν εξόφθαλμα ανθρώπινα δικαιώματα και διεθνές δίκαιο.

Στη γειτονιά μας το παλαιστινιακό πρόβλημα και η γενοκτονία στη Γάζα αποτελούν ανοικτή πληγή για ολόκληρο τον αραβικό κόσμο  και  ο λαός της Παλαιστίνης αγωνίζεται για  την ελευθερία του.

Επιτρέψετε μου να εστιάσω σε δύο κυρίαρχα οικουμενικά προβλήματα. που θέτουν σε κίνδυνο την ανθρωπότητα.

Το πρώτο, είναι η σημαντική αύξηση των στρατιωτικών δαπανών, η επικίνδυνη ανάπτυξη, εκσυγχρονισμός, αλλά και εξάπλωση των πυρηνικών όπλων.

Οι τρείς μεγάλες δυνάμεις είναι σε θέση να εξαφανίσουν από το χάρτη η μια την άλλη τουλάχιστον από μια φορά.

Η  ρητορική του πυρηνικού πλήγματος και πολέμου έχει αυξηθεί και συχνά υποτιμούνται οι συνέπειες χρήσης πυρηνικών όπλων με τη ψευδαίσθηση, ότι αυτές θα περιοριστούν στη χρήση μόνο τακτικών πυρηνικών.

Στην εποχή της πολυπολικότητας δεν μπορεί να υπάρξει νικητής σε μια στρατιωτική σύγκρουση μεγάλων δυνάμεων.  Νικητής  δεν μπορεί να υπάρξει ούτε σε ένα οικονομικό πόλεμο, ούτε μέσω  μονομερών κυρώσεων, αποκλεισμών και δασμών.

Η πολυπολικότητα απαιτεί ειρηνική συνύπαρξη, σεβασμό  της κυριαρχικής ισότητας των κρατών, αδιαίρετη ασφάλεια, εκδημοκρατισμό των διεθνών σχέσεων, διάλογο και συνεργασίες μεταξύ  κρατών και λαών.

Σε αυτό το πλαίσιο το θέμα της ειρήνης προβάλλει ως αναγκαιότητα για την επιβίωση της ανθρωπότητας. Η ειρήνη δεν είναι απλώς η απουσία πολέμου, ούτε απλώς η ισορροπία των αντίθετων δυνάμεων. Η ειρήνη για να έχει διάρκεια πρέπει να μετατρέπει την αντίθεση, σε ρυθμιζόμενη και σταθεροποιημένη μορφή.

Χωρίς αυτή τη σταθεροποίηση, η ειρήνη παραμένει εύθραυστη, αναστρέψιμη και συχνά απατηλή. Η ειρήνη, επομένως, δεν είναι παθητικότητα. Είναι ενεργό πολιτικό και θεσμικό επίτευγμα.  που καλείται μεταξύ άλλων να αντιμετωπίσει και τους θεσμούς, μηχανισμούς, επιχειρήσεις και στρατιωτικο- βιομηχανικά συμπλέγματα του πολέμου καθώς και θεωρίες τύπου σύγκρουσης των πολιτισμών.

Το δεύτερο μεγάλο πρόβλημα που θέτει σε κίνδυνο τις κοινωνίες μας και την ανθρωπότητα είναι η κούρσα ανάπτυξης της  Τεχνητής Νοημοσύνης και η ανεξέλεγκτη συσσώρευση ισχύος, τεχνολογικής, επιστημονικής, οικονομικής και κατά προέκταση και πολιτικής στα χέρια μιας μικρής  ολιγαρχίας. Δύο είναι οι βασικές πτυχές του θέματος Τεχνητή Νοημοσύνη.

Πρώτο, ο δημιουργός κινδυνεύει από το δημιούργημα. Η απώλεια του ελέγχου των μηχανών δεν είναι πλέον θέμα φαντασίας, δεν  αναμένεται άμεσα στα επόμενα πέντε χρόνια σύμφωνα με τους επαΐοντες αλλά είναι στον οπτικό χρονικό ορίζοντα. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι χρήσιμο εργαλείο για τον άνθρωπο και ως  τέτοιο πρέπει να χρησιμοποιηθεί. Το θέμα  συνεπώς είναι πως χρησιμοποιείται και σε ποια χέρια είναι ο έλεγχος της.

Δεύτερο, στον πυρήνα της  προβληματικής λόγω των κοινωνικών συνεπειών του τρόπου χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης, αντικατάσταση εκατομμυρίων εργαζομένων, κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας δημιουργών και του συσσωρευμένου πνευματικού πλούτου κ.α επανέρχεται η Μαρξιστική σκέψη για τις σχέσεις μεταξύ των παραγωγικών δυνάμεων και των παραγωγικών σχέσεων, ιδιαίτερα το θέμα της ιδιοκτησίας μέσων παραγωγής, κατανομής και ανακατανομής του παραγόμενου πλούτου. Το μοντέλο κατανομής πλούτου με βασικό κριτήριο την ατομική ιδιοκτησία Μέσων Παραγωγής έχει φθάσει στα όρια του. Η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων απαιτεί νέες μορφές παραγωγικών σχέσεων και η νέα οικονομική βάση απαιτεί νέο εποικοδόμημα και κοινωνικές ρυθμίσεις.

Μια σύντομη αναφορά στην Κύπρο ως παράδειγμα οικοδόμησης ειρήνης, ελευθερίας, δικαιοσύνης.

Στο σπίτι μας, εδώ στη Λευκωσία, τη μόνη διαιρεμένη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα,  η τουρκική κατοχή του 37% της Κύπρου συνεχίζεται για 52 χρόνια. Η Κύπρος μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα επίλυσης διεθνών, περιφερειακών διενέξεων στη βάση ακριβώς των αρχών της κυριαρχικής ισότητας, της αδιαίρετης  ασφάλειας,  της  συνεργασίας  κρατών και των κοινοτήτων του νησιού.

Η μορφή λύσης,  η διζωνικής– δικοινοτικής Ομοσπονδία, που προκρίνουν τα Ηνωμένα Εθνη και η ΕΕ, μπορούν να επανενώσουν την Κύπρο στο πλαίσιο ενός κοινού κράτους με μια κυριαρχία, μια ιθαγένεια και μια διεθνής προσωπικότητα.

Η μορφή λύσης για να συμβάλει στη περιφερειακή και παγκόσμια μορφή ειρήνης, πρέπει να συμπεριλάβει και τη διάσταση της ασφάλειας των γειτονικών κρατών, να μην απειλούνται από ξένες στην Κύπρο δυνάμεις με παρουσία και χρήση των υποδομών του νησιού. Για αυτό η αποστρατιωτικοποίηση του νησιού είναι όσο ποτέ επίκαιρη και αναγκαία.

Συμπερασματικά  αγαπητοί φίλοι

Οι θεματικές της ημερίδας μας έχουν στο επίκεντρο τους τα ιδανικά της ειρήνης, ελευθερίας και δικαιοσύνης.  Τρείς  πανανθρώπινες αξίες που αποτελούν καθοδήγηση για δράση ώστε να γίνουν πράξη. Πράξη μέσω θεσμών και μηχανισμών για να έχουν σταθερότητα και διάρκεια στο χρόνο επιτρέποντας στην ανθρωπότητα να ανανεώνεται, να δημιουργεί και να προοδεύει.

Το ερώτημα που τίθεται είναι αν μπορεί να γίνει αυτή η θέσμιση.

Ευχαριστώ»