H κινητικότητα που παρατηρείται το τελευταίο διάστηµα γύρω από τη Λιβύη επιβεβαιώνει ότι η χώρα παραµένει ένας από τους κρίσιµους παράγοντες για τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Η αιφνιδιαστική επίσκεψη στην Αθήνα του Σαντάµ Χάφταρ, υπαρχηγού του Λιβυκού Εθνικού Στρατού και γιου του στρατάρχη Χαλίφα Χάφταρ, εντάσσεται στην προσπάθεια της ελληνικής διπλωµατίας να διατηρήσει ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας µε την Ανατολική Λιβύη, χωρίς να µεταβάλλει τη βασική της θέση ότι οι επίσηµες διαπραγµατεύσεις για ΑΟΖ διεξάγονται µε τη διεθνώς αναγνωρισµένη κυβέρνηση της Τρίπολης.

Διαβάστε: Συνάντηση Γεραπετρίτη με Χαφτάρ: ΑΟΖ με βάση το δίκαιο της θάλασσας, στόχος μια ενιαία και ισχυρή Λιβύη

Κατά τις συνοµιλίες του Σ. Χάφταρ µε τον υπουργό Εξωτερικών, Γιώργο Γεραπετρίτη, βρέθηκαν στο επίκεντρο οι προοπτικές οικονοµικής συνεργασίας, αλλά και το µεταναστευτικό ζήτηµα, το οποίο αποκτά ολοένα και µεγαλύτερη βαρύτητα λόγω της αύξησης των ροών από τις λιβυκές ακτές προς την Κρήτη και τη Γαύδο. Η συνέχιση της εκπαίδευσης στελεχών της λιβυκής ακτοφυλακής στην Ελλάδα θεωρείται από την Αθήνα ένα πρακτικό βήµα προς την κατεύθυνση καλύτερου ελέγχου των θαλάσσιων διαδροµών. Πίσω από τις δηµόσιες δηλώσεις, πάντως, παραµένει το ζήτηµα των θαλάσσιων ζωνών. Η ελληνική πλευρά παρακολουθεί προσεκτικά την προσέγγιση µεταξύ Βεγγάζης και Αγκυρας, καθώς ενδεχόµενη επικύρωση του τουρκολιβυκού µνηµονίου από τη λιβυκή Βουλή θα περιέπλεκε περαιτέρω τις ισορροπίες στην περιοχή. Την ίδια στιγµή, συνεχίζονται οι τεχνικές συνοµιλίες Αθήνας και Τρίπολης για την οριοθέτηση ΑΟΖ, µε τις δύο πλευρές να συµφωνούν στη συνέχιση του διαλόγου, κατά πληροφορίες εντός του καλοκαιριού. Η ελληνική θέση παραµένει αµετάβλητη: Κάθε οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών µπορεί να πραγµατοποιηθεί µόνο στη βάση του ∆ιεθνούς ∆ικαίου της Θάλασσας και µεταξύ χωρών που έχουν αντικείµενες ακτές.

Ανοίγουν τα Στενά του Ορµούζ

Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή φαίνεται ότι επηρεάζουν ακόµα βαθύτερα το γεωπολιτικό περιβάλλον µέσα στο οποίο καλείται να κινηθεί η Αθήνα. Η συµφωνία-πλαίσιο που υπεγράφη µεταξύ Ηνωµένων Πολιτειών και Ιράν συνιστά αναµφίβολα µια από τις σηµαντικότερες διπλωµατικές εξελίξεις των τελευταίων ετών και ήδη προκαλεί έντονες συζητήσεις σε διπλωµατικούς και οικονοµικούς κύκλους. Σύµφωνα µε το περιεχόµενο του µνηµονίου, ανοίγει ο δρόµος για την επαναφορά της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορµούζ, τη σταδιακή άρση κυρώσεων και την έναρξη µιας νέας διαπραγµατευτικής διαδικασίας διάρκειας 60 ηµερών για τα εκκρεµή ζητήµατα µεταξύ των δύο πλευρών. Για την Ελλάδα, η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σηµασία. Η οµαλή λειτουργία των Στενών του Ορµούζ δεν αφορά µόνο την παγκόσµια ενεργειακή ασφάλεια, αλλά και τη διεθνή ναυτιλία, έναν τοµέα στον οποίον η χώρα διαθέτει στρατηγικό αποτύπωµα. ∆εν είναι τυχαίο ότι οι πρώτες αντιδράσεις των αγορών ήταν έντονα θετικές.

Πολλοί διεθνείς αναλυτές θεωρούν ότι ο άµεσος κερδισµένος είναι η Τεχεράνη. Η δυνατότητα επανέναρξης εξαγωγών πετρελαίου, η πρόσβαση σε χρηµατοπιστωτικές υπηρεσίες και η προοπτική αποδέσµευσης σηµαντικών οικονοµικών πόρων ενισχύουν τη θέση του Ιράν τόσο οικονοµικά όσο και γεωπολιτικά. Παράλληλα, η χώρα φαίνεται να επιστρέφει ως κεντρικός παίκτης στις περιφερειακές εξελίξεις, αποκτώντας µεγαλύτερο διαπραγµατευτικό βάρος έναντι των ανταγωνιστών της.

Από την άλλη πλευρά, η Ουάσινγκτον πετυχαίνει έναν στόχο που επιδίωκε εδώ και µήνες (ενόψει και των εκλογών του Νοεµβρίου): την αποκλιµάκωση µιας κρίσης που είχε προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις αγορές, στην ενεργειακή ασφάλεια και στις θαλάσσιες µεταφορές. Ο µεν Ντόναλντ Τραµπ κέρδισε τη συµφωνία απεµπλοκής που τόσο επιθυµούσε, οι δε Ευρωπαίοι κέρδισαν µία «ανάσα», ήτοι φθηνότερο πετρέλαιο, έπειτα από ένα τετράµηνο ακρίβειας. Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού βρίσκονται πλέον οι Ισραηλινοί, καθώς νιώθουν υπό πίεση. Η παραδοσιακά καλή σχέση του Τελ Αβίβ, του «Λόφου της Ανοιξης», µε την Ουάσινγκτον περνά ξαφνικά κρίση και τα σύννεφα είναι ορατά.

Tα παιχνίδια του Ερντογάν

Μέσα σε αυτό το σύνθετο περιβάλλον, η Τουρκία παραµένει σταθερά στο κάδρο της ελληνικής προσοχής. Παρά το γεγονός ότι η Αγκυρα έχει στραµµένο το ενδιαφέρον της στις εξελίξεις της Μέσης Ανατολής και στις σχέσεις της µε τις ΗΠΑ, εξακολουθεί να προωθεί τη δική της ατζέντα στην Ανατολική Μεσόγειο. Το ζήτηµα του νοµοσχεδίου για τη «γαλάζια πατρίδα» έχει πλέον εισέλθει επισήµως στις ελληνοτουρκικές συζητήσεις, καθώς για πρώτη φορά τουρκικές διπλωµατικές πηγές επιβεβαίωσαν την ύπαρξή του. Σύµφωνα µε πληροφορίες, το θέµα τέθηκε και στην πρόσφατη συνάντηση Γεραπετρίτη - Φιντάν στη Σόφια, µε τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών να εκφράζει τη δυσφορία της Αγκυρας για τις ελληνικές τοποθετήσεις.

Την ίδια ώρα, ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε το περιεχόµενο της συνεδρίασης του Συµβουλίου Εθνικής Ασφαλείας της Τουρκίας το βράδυ της Πέµπτης. Στο σχετικό ανακοινωθέν το Κυπριακό κατέλαβε κεντρική θέση, µε την Αγκυρα να υπογραµµίζει ότι, υπό την ιδιότητά της ως εγγυήτριας δύναµης, παραµένει «ικανή και αποφασισµένη» να λάβει κάθε αναγκαίο µέτρο για την προστασία της ασφάλειας και της ευηµερίας των Τουρκοκυπρίων. Παράλληλα, διεµήνυσε ότι δεν θα επιτρέψει οποιαδήποτε εξέλιξη που, κατά την τουρκική αντίληψη, «θίγει τα δικαιώµατα του ψευδοκράτους ή διαταράσσει τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο». Οι τοποθετήσεις αυτές συνέπεσαν µε την έγκριση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο της ετήσιας έκθεσης για την Τουρκία, στην οποία περιλαµβάνονται σαφείς αναφορές στη «γαλάζια πατρίδα», στο casus belli και στις παραβιάσεις εις βάρος Ελλάδας και Κύπρου. Εξέλιξη που χαιρέτισε η Αθήνα, εκτιµώντας ότι το περιεχόµενο του ευρωπαϊκού κειµένου αποτυπώνει µε σαφήνεια την κατάσταση στο εσωτερικό της γείτονος και τις πρακτικές της σε βάρος κρατών-µελών.

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Παραπολιτικά»