Συγκεκριμένα αποτελέσματα δεν υπάρχουν, ούτε και χρονοδιαγράμματα, όμως, κατά τον Κύπριο Πρόεδρο, «βρισκόμαστε ξανά σε έντονη κινητικότητα έπειτα από πάρα πολλά χρόνια». Ως φαίνεται, και παρά τους «τορπιλισμούς» της Αγκυρας, που έσπευσε να αρνηθεί την πρόταση για διευρυμένη -πενταμερή- συνάντηση, το Κυπριακό εισέρχεται σε νέα φάση. Και ρόλο σε αυτήν θα έχει η Ευρωπαϊκή Ενωση. Ηδη χθες, Παρασκευή, ο Νίκος Χριστοδουλίδης συναντήθηκε με τον Ραφαέλε Φίτο, εκτελεστικό αντιπρόεδρο της Κομισιόν, ο οποίος μετέβη και στα Κατεχόμενα για να συζητήσει με τον επικεφαλής του ψευδοκράτους, Τουφάν Ερχιουρμάν, ως επίσημος Ευρωπαίος εντεταλμένος για τους χειρισμούς του ιστορικού ζητήματος. Τη Δευτέρα 3 Αυγούστου, στο Εθνικό Συμβούλιο ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης θα ενημερώσει διεξοδικά τους πολιτικούς αρχηγούς για τα αποτελέσματα της συνάντησής του με τον γ.γ. του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, η θητεία του οποίου ολοκληρώνεται τον Δεκέμβριο.

«Πράσινο φως» για ανάπτυξη του κοιτάσματος φυσικού αερίου Cronos στην ΑΟΖ της Κύπρου

Οι πιέσεις που ασκούνται έχουν πλέον και τεράστιο οικονομικό - ενεργειακό υπόβαθρο, αφού πρόσφατα η γαλλική TotalEnergies και η ιταλική Eni έδωσαν το «πράσινο φως» για ανάπτυξη του κοιτάσματος φυσικού αερίου Cronos στην ΑΟΖ της Κύπρου, με την έναρξη της παραγωγής του υγροποιημένου φυσικού αερίου να ξεκινά το 2028. Ωστόσο, η απροθυμία της τουρκοκυπριακής πλευράς να υπαναχωρήσει των θέσεών της εγείρει σοβαρά εμπόδια, δίνοντας στην κυβέρνηση της Αγκυρας αφορμές για πιθανές μονομερείς ενέργειες. Αυτό γινόταν πάντα. Οσες φορές παρενέβαινε αποσπασματικά ο ΟΗΕ, άλλες τόσες η Τουρκία δυναμίτιζε το κλίμα. Πόσω μάλλον τώρα, που σε καθημερινή βάση επαναφέρει στην επικαιρότητα τα περί «γαλάζιας πατρίδας», επιδεικνύοντας τη δήθεν πολεμική και διαμεσολαβητική ισχύ. Στο πλαίσιο αυτό, ο Ερχιουρμάν περιορίστηκε να χαρακτηρίσει θετική την επίσκεψη Γκουτέρες, απορρίπτοντας παράλληλα την πρόταση για συνάντηση των 5+1, δηλαδή και των εκπροσώπων των εγγυητριών δυνάμεων.

Ο Κύπριος πρόεδρος ξεκαθάρισε τις προθέσεις του

Διαβάζοντας έγκαιρα τις τουρκικές προθέσεις, ο Κύπριος Πρόεδρος έσπευσε να ξεκαθαρίσει την ήρα από το στάρι, λέγοντας ότι η νέα πρωτοβουλία του ΟΗΕ δεν αποτελεί μια διαδικασία που ξεκινά «από λευκό χαρτί», αλλά στηρίζεται στο διαπραγματευτικό κεκτημένο των προηγούμενων γύρων συνομιλιών. Στάθηκε, δε, σε τρία συμπεράσματα: Πρώτον, ότι ο Γκουτέρες επαναβεβαίωσε την πλήρη προσήλωσή του στα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας. Δεύτερον, ότι ο γενικός γραμματέας θεωρεί δεδομένο το διαπραγματευτικό κεκτημένο που έχει διαμορφωθεί έως το Κραν Μοντανά, απορρίπτοντας ουσιαστικά την αντίληψη περί επανεκκίνησης των συνομιλιών από μηδενική βάση. Και, τρίτον, στη βούληση για σύγκληση διευρυμένης σύσκεψης, έστω και αν δεν υπάρχει ακόμη χρονοδιάγραμμα ή δεν συμφωνούν τώρα οι Τουρκοκύπριοι. Παράλληλα, επεσήμανε ότι η Ε.Ε. μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο και στο πεδίο των ευρωτουρκικών σχέσεων, υπενθυμίζοντας ότι η ίδια η τουρκική πλευρά έχει επανειλημμένως δηλώσει πως επιθυμεί πρόοδο στις σχέσεις της με τις Βρυξέλλες.

Τι προβλέπει η πρόταση του ΟΗΕ

Σύμφωνα με όσα έχουν δει έως τώρα το φως της δημοσιότητας (δημοσίευμα της βρετανικής «Independent»), η προς συζήτηση πρόταση του ΟΗΕ -η οποία, φυσικά, προκαλεί την αντίδραση των Ελληνοκυπρίων- προβλέπει ευέλικτη μορφή συμφωνίας, μειωμένες αρμοδιότητες της κεντρικής κυβέρνησης και επιστροφή εδαφών. Συντάκτρια του κειμένου είναι η ειδική απεσταλμένη του ΟΗΕ, Μαρία Ανχελα Ολγκίν, που επί εβδομάδες ανεβοκατεβαίνει στο μαρτυρικό νησί.
Η νέα προσέγγιση διαφοροποιείται από τα προηγούμενα μοντέλα διαπραγμάτευσης, καθώς φαίνεται να απομακρύνεται από την κλασική μορφή ομοσπονδιακής λύσης και να προτείνει ένα πιο «χαλαρό» μοντέλο διακυβέρνησης εντός της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Βασίζεται στην ιδέα μιας δομής που θα μπορούσε να ερμηνευτεί διαφορετικά από τις δύο κοινότητες. Οι Ελληνοκύπριοι θα μπορούσαν να χαρακτηρίζουν το νέο μοντέλο ως ομοσπονδία, ενώ οι Τουρκοκύπριοι ως συνομοσπονδία. Αυτή η «εποικοδομητική ασάφεια» θεωρείται προσπάθεια να ξεπεραστεί το βασικό σημείο διαφωνίας που υπάρχει εδώ και δεκαετίες ανάμεσα στις δύο πλευρές. Το σχέδιο προβλέπει, επίσης, δύο συνιστώσες Πολιτείες με σημαντική αυτονομία και περιορισμένες κοινές αρμοδιότητες. Το μεγαλύτερο μέρος της καθημερινής διακυβέρνησης θα παρέμενε στις δύο πλευρές, ενώ μια μικρότερη κεντρική δομή θα διαχειριζόταν ζητήματα που απαιτούν κοινή εκπροσώπηση. Κεντρικό σημείο αποτελεί και η πολιτική ισότητα των δύο κοινοτήτων.

Εκ περιτροπής προεδρικό συμβούλιο με τη συμμετοχή των δύο ηγετών

Το νέο πλαίσιο φέρεται να προβλέπει ένα εκ περιτροπής προεδρικό συμβούλιο με τη συμμετοχή των δύο ηγετών, καθώς και ένα κοινό σώμα Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων βουλευτών αντί ενός άμεσα εκλεγμένου ομοσπονδιακού Κοινοβουλίου. Παράλληλα, προτείνεται η δημιουργία ενός περιορισμένου κοινού Υπουργικού Συμβουλίου, που θα ασχολείται με κρίσιμους τομείς, όπως η εξωτερική πολιτική, η άμυνα, τα οικονομικά, οι ευρωπαϊκές υποθέσεις και η ιθαγένεια.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη για αποφασιστική ψήφο Τουρκοκύπριου υπουργού σε συγκεκριμένες αποφάσεις, η οποία παρουσιάζεται ως δικλίδα ασφαλείας για την εξασφάλιση της πολιτικής ισότητας. Εννοείται πως το συγκεκριμένο σημείο αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα πιο δύσκολα ζητήματα στις συνομιλίες, αν ποτέ ξεκινήσουν. Η τελευταία ολοκληρωμένη προσπάθεια επίλυσης κατέρρευσε τον Ιούλιο του 2017 στο Κραν-Μοντανά της Ελβετίας. Οι συνομιλίες απέτυχαν να καταλήξουν σε συμφωνία στα βασικά ανοικτά ζητήματα, μεταξύ των οποίων η ασφάλεια, οι εγγυήσεις, η παρουσία στρατευμάτων, η πολιτική ισότητα και η κατανομή εξουσιών. Από τότε δεν έχει επαναληφθεί επίσημη διαπραγματευτική διαδικασία αντίστοιχου εύρους. Στο παρελθόν τρεις γενικοί γραμματείς του ΟΗΕ είχαν επισκεφθεί την Κύπρο, ναυαγώντας ο ένας μετά τον άλλο στις φουρτούνες που δημιούργησαν. Πρώτος ήταν ο αμφιλεγόμενος Αυστριακός Κουρτ Βάλντχαϊμ, υπολοχαγός των ναζί στην Ελλάδα την τελευταία διετία του πολέμου, ο οποίος επισκέφθηκε δύο φορές την Κύπρο το 1977. Δεύτερος ο Κόφι Ανάν, το 2002, που συνάντησε τον Γλαύκο Κληρίδη και τον Ραούφ Ντενκτάς, αλλά η πρότασή του («Σχέδιο Ανάν») απορρίφθηκε με ευρύτατη πλειοψηφία το 2004 από τον λαό. Τρίτος, ο Μπαν Κι-Μουν, το 2010, που επίσης έφυγε άπραγος.

*Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Παραπολιτικά