O Γιάννης Καλπούζος στα Παραπολιτικά για το νέο του best seller "Μεθυστής": "Η Ελλάδα ακόμη πληρώνει το κατοχικό δράμα και τον Εμφύλιο"

Η παραλογή «Ο λύκος», που εμπεριέχεται στη συλλογή διηγημάτων, βραβεύτηκε στον Διεθνή Διαγωνισμό Ποίησης και Διηγήματος του πανεπιστημίου του Παλέρμο Ιταλίας. Το μυθιστόρημα «Σέρρα» τιμήθηκε με το Πρώτο Βραβείο Μυθιστορήματος Μικρασιατικού Περιεχομένου για τα έτη 2016-2018 και έχει μεταφραστεί στα αλβανικά. Τα μυθιστορήματα «Γινάτι» και «Εράν» τιμήθηκαν με το Βραβείο Βιβλιοπωλείων Public 2019 και 2021 αντίστοιχα. Το μυθιστόρημα «Ιμαρέτ» τιμήθηκε το 2009 με το Βραβείο Αναγνωστών του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου και έχει μεταφραστεί στα πολωνικά, στα τουρκικά, στα αραβικά, στα αγγλικά από ελληνικό εκδοτικό οίκο και στα αλβανικά. Το μυθιστόρημα «Μεθυστής» κυκλοφορεί και σε συλλεκτική έκδοση-δώρο, όπου εμπεριέχεται και φωνητικό βιβλίο (audio book) με αφήγηση του συγγραφέα. Τέλος, ο Γιάννης Καλπούζος έχει διασκευάσει σε θεατρικό μονόλογο το μυθιστόρημά του «Σέρρα-Η ψυχή του Πόντου», το οποίο ερμηνεύει συγκλονιστικά εδώ και 4 χρόνια σε πάμπολλες παραστάσεις η ηθοποιός Χρύσα Παπά, υποδυόμενη 12 διαφορετικούς ρόλους.

Πρόλογος συνέντευξης

Στη συνέντευξη που ακολουθεί ο Γιάννης Καλπούζος απάντησε σε όλες τις ερωτήσεις, προσπαθώντας να δώσει περισσότερες πληροφορίες για την δουλεία, πως ζει και σκέφτεται ένας επιτυχημένος συγγραφέας, όπου έχει γράψει ποίηση, και πολύ γνωστούς στίχους τραγουδιών. Επίσης απαντά σ’ ένα ερώτημα που ίσως όλοι το έχετε σκεφτεί. Αν ένας συγγραφέας στην Ελλάδα μπορεί να ζει μια αξιοπρεπή ζωή αμειβόμενος αποκλειστικά από τη συγγραφή. Στα τραγούδια που έχει γράψει στίχους αξίζει να αναφέρουμε, το «Γιατί πολύ σ’ αγάπησα», σε μουσική Ορφέα Περίδη, ένα τραγούδι που έχει ταυτιστεί με τον ίδιο τον συνθέτη στην ερμηνεία. «Να ’σουν θάλασσα», μια από τις πιο αναγνωρίσιμες επιτυχίες του, που ερμήνευσε η Νατάσα Θεοδωρίδου. «Δέκα μάγισσες», ένα πολύ δημοφιλές τραγούδι σε μουσική Θοδωρή Λαχανά, με πρώτη εκτέλεση από τον Γιάννη Σαββιδάκη. «Ό,τι αγαπώ είναι δικό σου», που το αγαπήσαμε από την εξαιρετική ερμηνεία της Γλυκερίας.

Ο Γιάννης Καλπούζος και η αφορμή για τον «Μεθυστή»

Το νέο σας βιβλίο, «Ο Μεθυστής», έρχεται να προστεθεί σε μια μακρά σειρά έργων που αγαπήθηκαν από το αναγνωστικό κοινό. Τι ήταν αυτό που σας οδήγησε σε αυτή την ιστορία και τι νέο θέλατε να αφηγηθείτε μέσα από αυτή; «Η πρώτη αφορμή ήρθε μέσα από τις διηγήσεις δύο φίλων στην Κρήτη, του μαέστρου Μύρωνα Μιχαηλίδη και του καθηγητή οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Κρήτης Μηνά Βλάσση. Με επηρέασε και η σκέψη ότι η Ελλάδα ακόμη πληρώνει το κατοχικό δράμα και φυσικά τον Εμφύλιο που ακολούθησε. Γενικότερα επέλεξα τα χρόνια 1937-1945 στην Κρήτη επειδή υπάρχουν πολλές αναλογίες με το σήμερα σε καθημερινό, σε πολιτικό και σε κοινωνικό επίπεδο. Στις μέρες μας διαφεντεύουν οι γιοι και οι κόρες του Μινώταυρου και ζητάνε θυσίες από εκείνους που μετράνε το φράγκο και το δίφραγκο, όπως λέγαμε παλιότερα, και πάλι δε βγαίνει ο μήνας. Ο μαυραγορίτης του τότε είναι ο άρπαγας και κακός έμπορος του σήμερα. Ο αριβισμός και ο τυχοδιωκτισμός έβρισκε και βρίσκει γόνιμο έδαφος. Η προπαγάνδα και η τρομοκράτηση του λαού προς πάμπολλες κατευθύνσεις το ίδιο».

Ο Θησέας του σήμερα και η καλλιέργεια της ψυχής

Άρα θεωρείτε ότι πρέπει να υπάρξει ένας νέος Θησέας; Και ποιος θα μπορούσε να είναι αυτός; «Κανένα πρόσωπο δεν μπορεί να ανατρέψει τις παθογένειες δεκαετιών. Ο Θησέας που οραματίζομαι και προτείνω δρα αργά και σε βάθος χρόνου. Είναι η καλλιέργεια της ψυχής και του πνεύματος. Μόνο εκεί μπορούμε να ελπίζουμε και μόνο από εκεί να προσβλέπουμε σ’ έναν άλλο, καλύτερο κόσμο».

Η Ιστορία και η μυθοπλασία

Τα περισσότερα έργα σας εντάσσονται στο πεδίο του ιστορικού μυθιστορήματος. Τι ακριβώς είναι για εσάς το ιστορικό μυθιστόρημα και πού τελειώνει η Ιστορία και πού αρχίζει η μυθοπλασία; «Ονομάζω τα εν λόγω βιβλία μου κοινωνικά μυθιστορήματα με φόντο την Ιστορία. Γιατί πατάνε με το ένα πόδι στο χθες και με το άλλο στο σήμερα. Στέλνουν μηνύματα στο σήμερα. Σε ένα καλογραμμένο και τεκμηριωμένο ιστορικά και πραγματολογικά μυθιστόρημα μονάχα ο βαθύς γνώστης της συγκεκριμένης χρονικής περιόδου και ιδιαίτερα ως προς τα τοπικά γεγονότα και την ανθρωπογεωγραφία θ’ αντιληφθεί το πραγματικό και το μυθοπλαστικό στοιχείο. Ωστόσο, έχω την εντύπωση ότι στα δικά μου βιβλία, όπου κατά κανόνα οι κεντρικοί χαρακτήρες είναι μυθοπλαστικά πρόσωπα, παρέχεται η δυνατότητα και στους μη μυημένους αναγνώστες να διακρίνουν σε πολλές περιπτώσεις τι αφορά πραγματικά περιστατικά. Ειδικότερα στον "Μεθυστή" όσοι εμφανίζονται με ονοματεπώνυμο, πλην της οικογένειας Δημητριάδη, ήταν πραγματικά πρόσωπα της εποχής».

Η έρευνα πριν και κατά τη συγγραφή

Πριν ξεκινήσετε τη συγγραφή ενός νέου βιβλίου, πόσος χρόνος απαιτείται για τη μελέτη και την έρευνα που προηγείται; Είναι μια διαδικασία αυστηρά δομημένη ή εξελίσσεται παράλληλα με τη γραφή; «Όπως σε όλα τα βιβλία μου μ’ ενδιαφέρει να αναπλάθω με ακρίβεια το ιστορικό και κοινωνικό υπόβαθρο της εκάστοτε εποχής. Κι αυτό προκειμένου να βιώσει ο αναγνώστης όσο πιο παραστατικά γίνεται τα διαδραματιζόμενα, αλλά και για να μπορέσει να σχηματίσει γνώμη για την εποχή, για τα ήθη, τον τρόπο σκέψης, τις συμπεριφορές και τόσα άλλα, και να κρίνει με γνώμονα αυτά και όχι με τον σημερινό τρόπο σκέψης τα ίδια τα ιστορικά γεγονότα αλλά και τις αποφάσεις, τις ενέργειες και τις αντιδράσεις των μυθοπλαστικών ηρώων. Για την εν λόγω επίπονη και συνάμα γοητευτική διαδικασία, συμπεριλαμβανομένης και της γραφής, χρειάστηκα δύο χρόνια με δέκα έως δεκαπέντε ώρες δουλειάς καθημερινά. Προηγείται επί έναν χρόνο εστιασμένη έρευνα, αν και συλλέγω στοιχεία για πολλά χρόνια, κι ακολουθεί η γραφή. Όμως και κατά τη διάρκεια της γραφής προκύπτουν θέματα που απαιτούν επικεντρωμένη έρευνα».

Το παρελθόν ως κλειδί για το παρόν

Σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία, τι είναι αυτό που σας κάνει να επιστρέφετε ξανά και ξανά στο παρελθόν; Για να μιλήσετε για το παρόν; «"Κοιτάς μπροστά όταν δεν ξεχνάς από πού έρχεσαι" έγραφα στο "Σέρρα-Η ψυχή του Πόντου". Κι αυτό σε ατομικό και σε συλλογικό επίπεδο. Το παρελθόν διδάσκει. Οπλίζεται κανείς και μαθαίνει από αυτό και μπορεί να δει πιο καθαρά το σήμερα και ν’ ατενίσει με περισσότερη αισιοδοξία το αύριο. Όσα, δε, αφορούν την ψυχή, ελάχιστα έως καθόλου έχουν αλλάξει μέσα στο διάβα των αιώνων. Οπότε τα μελετά κανείς χωρίς το βάρος και την ένταση της τρέχουσας επικαιρότητας. Πέραν αυτών με συναρπάζει η περιπλάνηση σε παλιότερες εποχές. Νιώθω ότι ζω πολλές ζωές, όπως συμβαίνει και με την ανάγνωση γενικότερα».

Ποίηση, στίχοι και μυθιστόρημα

Έχετε γράψει ποίηση, στίχους τραγουδιών και μυθιστορήματα. Πώς συνομιλούν μεταξύ τους αυτές οι τρεις ιδιότητες μέσα σας; Υπάρχει μία που καθοδηγεί τις άλλες; «Όλα ενώνονται με συνδετικό κρίκο τον λόγο. Εκεί εγκιβωτίζεται η Ιστορία, η παράδοση, η θρησκεία, η εθιμική μας ταυτότητα κι εν γένει ο πολιτισμός μας, αλλά και αισθητική και επινόηση. Εκεί σκύβει και η ποίηση και η πεζογραφία προκειμένου να γίνει εξομολόγος των ψυχών. Η γλώσσα καταφέρνει να μετουσιώσει την πεζή καθημερινότητα σε μαγικό τοπίο, όρασης και ενόρασης. Προσωπικά με γοητεύει η πρόκληση να διαγωνιστώ με κάθε είδος γραπτού λόγου, ασχέτως εάν τα τελευταία χρόνια μ’ έχει κερδίσει το μυθιστόρημα. Ωστόσο η ποίηση ενυπάρχει και στα πεζά μου κείμενα».

Οι ήρωες και η αυτονομία τους

Οι ήρωές σας συχνά κουβαλούν τραύματα, απώλειες, ενοχές και μνήμη. Επιλέγετε εσείς τους ήρωες ή σας «διαλέγουν» εκείνοι; «Είναι περίπλοκο. Μ’ ενδιαφέρουν κομμάτια της Ιστορίας, τόποι και κυρίως τα εκάστοτε διαχρονικά θέματα που πραγματεύομαι. Σε αυτό το πλαίσιο αναζητώ ποιος ήρωας μπορεί να υποστηρίξει όσα θέλω. Ενίοτε αυτοπροσκαλούνται. Σε κάθε περίπτωση οι ήρωες είναι όπως τα παιδιά. Στην αρχή κτίζω τον χαρακτήρα τους και στη συνέχεια, κατά κάποιον τρόπο, αυτονομούνται και με οδηγούν».

Τι ταυτότητα θέλει για τα βιβλία του

Ποια ταυτότητα θα θέλατε να έχουν τα βιβλία σας όταν φτάνουν στα χέρια του αναγνώστη; Να διαβάζονται ως ιστορικά ντοκουμέντα, ως λογοτεχνία ή ως ανθρώπινες εξομολογήσεις; «Και ως ιστορικά ντοκουμέντα, και ως ανθρώπινες εξομολογήσεις και ως ψυχογραφήματα. Πάνω απ’ όλα όμως στόχος μου είναι να διαβάζονται ως κομψοτεχνήματα της τέχνης του λόγου και να βιώνει ο αναγνώστης την αναγνωστική μέθεξη. Η γλώσσα είναι αυτή που κάνει και το χιλιογεννημένο, εννοώ ως προς τη θεματολογία ή έναν χαρακτήρα, να φαντάζει πρωτόπλαστο».

Η επιβίωση του συγγραφέα στην Ελλάδα

Τα βιβλία σας έχουν γνωρίσει μεγάλη εμπορική επιτυχία. Μπορεί σήμερα ένας συγγραφέας στην Ελλάδα να ζει μια αξιοπρεπή, κανονική ζωή και να αμείβεται αποκλειστικά από τη συγγραφή; «Ελάχιστοι Έλληνες συγγραφείς μπορούν να βιοπορίζονται μόνο από τη συγγραφή. Συνήθως είναι άλλο το κύριο επάγγελμά τους ή ασχολούνται και με παραπλήσια αντικείμενα, μεταφράσεις ή επιμέλειες κειμένων. Δυστυχώς στη χώρα μας οι τακτικοί αναγνώστες, όσοι διαβάζουν τουλάχιστον πέντε βιβλία τον χρόνο, περιορίζονται ως ποσόστωση στο 7% με 8% του συνολικού πληθυσμού, ενώ η ελληνική γλώσσα απευθύνεται σε δέκα με δεκαπέντε εκατομμύρια. Συνάμα δεν καλλιεργείται η φιλαναγνωσία είτε από την πολιτεία είτε από άλλους φορείς».

Η έννοια του μπεστ σέλερ

Σας απασχολεί η έννοια του «μπεστ σέλερ» ή γράφετε ανεξάρτητα από τις προσδοκίες της αγοράς; «Γράφω με στόχο να φτάσουν τα βιβλία μου σε όσο το δυνατόν περισσότερους αναγνώστες, χωρίς όμως να κάνω εκπτώσεις στο λογοτεχνικό μου όραμα».

Η σχέση με τους αναγνώστες

Πόσο σημαντική είναι για εσάς η επικοινωνία με τους αναγνώστες μέσα από παρουσιάσεις, μηνύματα, συναντήσεις; Σας επηρεάζει στον τρόπο που γράφετε; «Καταρχάς πρόκειται για απαιτητικούς αναγνώστες. Εισπράττω χαρά και συγκίνηση και συγχρόνως μεγαλώνει η ευθύνη μου απέναντί τους. Μ’ έναν τρόπο ανατροφοδοτούν το πείσμα μου, την εργατικότητά μου και την ίδια την έμπνευσή μου. Αναμένω κι εγώ κάθε φορά πώς θα εισπράξουν το νέο μου πόνημα. Γιατί ουδείς είναι δεδομένος για κανέναν. Προσδοκούν, κρίνουν και επιβραβεύουν ή όχι. Μέσα από την αναγνωστική συνοδοιπορία γινόμαστε φίλοι. Όταν ανταμώνουμε στις παρουσιάσεις είναι σαν να γνωριζόμαστε από χρόνια. Είναι μέγας πλούτος μου η σχέση που έχει αναπτυχθεί με πλειάδα αναγνωστών των βιβλίων μου».

Η επιτυχία και η ευθύνη

Υπήρξε ποτέ στιγμή που η έντονη ανταπόκριση του κοινού σάς φόρτωσε ευθύνη ή πίεση για το επόμενο βιβλίο; «Ένιωσα την ευθύνη αφότου εκτοξεύτηκε σε αναγνωσιμότητα το "Ιμαρέτ" το 2008 και το 2009. Ωστόσο όχι ως βάρος. Μέσα μου λειτούργησε ως δημιουργική πρόσκληση και πρόκληση να γράψω κάτι ακόμη καλύτερο. Ασφαλώς οι αναγνώστες προσλαμβάνουν με βάση τον δικό τους λογισμό και ψυχισμό το εκάστοτε βιβλίο μου και το βαθμολογούν αναλόγως».

Λογοτεχνική αλήθεια και ιστορική ακρίβεια

Πώς διαχειρίζεστε τη σχέση ανάμεσα στη λογοτεχνική αλήθεια και την ιστορική ακρίβεια, όταν αυτά τα δύο συγκρούονται; «Θεωρώ ότι δε συγκρούονται ποτέ. Πασχίζω να υπηρετώ την αλήθεια και να μεταφέρω με πιστότητα τα ιστορικά γεγονότα, χωρίς προκαταλήψεις, αγκυλώσεις, μισαλλοδοξίες και παθογένειες».

Τι μένει στον αναγνώστη

Αν κάποιος διαβάσει τον «Μεθυστή» χωρίς να γνωρίζει το υπόλοιπο έργο σας, τι θα θέλατε να πάρει μαζί του κλείνοντας το βιβλίο; «Την αισιοδοξία για τη ζωή και το ανυπότακτο του Νέστορα, τη θυμοσοφία του Μιχαλαριά, τον δυναμισμό της Αριάνθης, της Βιολέτας, της Κρυσταλίας και της Καδιανιάς και τη λεβεντιά της αντίστασης των Κρητικών. Όμως και την αίσθηση της αναγνωστικής ευφορίας».

Πιο προσωπικές ερωτήσεις

Όταν τελειώνετε ένα βιβλίο και μένετε μόνος, αισθάνεστε ανακούφιση, κενό ή φόβο για το επόμενο; «Νιώθω ανακούφιση γιατί έχω δουλέψει πολύ σκληρά επί μακρόν. Συνάμα αισθάνομαι βαθιά θλίψη επειδή αποχωρίζομαι τους ήρωες με τους οποίους συνοδοιπορούσαμε για τόσο καιρό. Ωστόσο το δεύτερο απαλύνεται μια και είναι βαθιά ριζωμένοι στη μνήμη μου. Όσον αφορά το επόμενο βιβλίο, το αναμένω με δημιουργικό πόθο και ποτέ με φόβο. Άλλωστε η ιδέα γεννιέται κατά τη διάρκεια της γραφής του προηγούμενου».

Υπάρχει κάποιο θέμα ή ιστορία που κουβαλάτε χρόνια μέσα σας, αλλά δεν έχετε ακόμα τολμήσει να γράψετε; «Ναι. Όμως επιτρέψτε μου να μην το αποκαλύψω. Δεν ξεκίνησα να το γράφω αφενός γιατί με πονά βαθιά και αφετέρου γιατί ακόμη δεν τόλμησα».

Η γραφή σάς έχει σώσει ποτέ σε δύσκολες στιγμές της ζωής σας ή, αντίθετα, σας έχει φέρει πιο κοντά σε πράγματα που θα προτιμούσατε να αποφύγετε; «Αν με έχει σώσει από κάτι, είναι το ανυπόμονο του χαρακτήρα μου, το οποίο με βοήθησε ν’ αποβάλλω σε σημαντικό βαθμό. Επίσης στον τρόπο να διαχειρίζομαι την κάθε μορφής απώλεια. Από την άλλη έφερε στον δρόμο μου αλαζόνες, επηρμένους, κοντόφθαλμους, ζηλόφθονους, μέχρι και τυχοδιώκτες».

Αν δεν είχατε γίνει συγγραφέας, ποιητής και στιχουργός, ποιος πιστεύετε ότι θα ήσασταν σήμερα; «Ίσως να ήμουν ηθοποιός. Ίσως κάτι άλλο. Δεν ξέρω και πόσο διαφορετικός θα ήμουν. Όμως η Ιστορία και η μικροϊστορία του καθενός δε γράφεται με υποθέσεις».