Μεσολόγγι: Όσα έγιναν στην υποδοχή του αριστουργηματικού πίνακα του Ντελακρουά- Ποιοι πολιτικοί έδωσαν το παρών και ο συμβολισμός για τη χώρα μας (Εικόνες)

Με βαθιά συγκίνηση και δέος η Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου υποδέχτηκε τον αριστουργηματικό πίνακα ζωγραφικής του Ευγένιου Ντελακρουά «Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου», που για πρώτη φορά έρχεται στον τόπο, τον οποίο συμβολίζει, σε επίσημη εκδήλωση στο Ξενοκράτειο Αρχαιολογικό Μουσείο Μεσολογγίου στο πλάισιο της επετείου για τα 200 χρόνια από την Έξοδο του Μεσολογγίου. Το έργο του κορυφαίου γάλλου καλλιτέχνη, δάνειο του Μουσείου Καλών Τεχνών του Μπορντό της Γαλλίας, θα βρίσκεται στο Μεσολόγγι μέχρι τον Νοέμβριο του 2026 μεταδίδοντας τα μήνυματα της Ελευθερίας, της Δικαοσύνης και της Ελπίδας.

Μεσολόγγι: Ποιοι υποδέχτηκαν τον διάσημο πίνακα του Ντελακρουά

Ήταν όλοι εκεί για να τιμήσουν το γεγονός της έλευσης στην χώρα μας του διάσημου έργου τέχνης με τον υψηλό συμβολισμό, που αποτυπώνει με απαράμιλλο τρόπο την φρικαλεότητα των Οθωμανών, όταν στις 10 Απριλίου 1826 η ηρωική προσπάθεια διαφυγής των πολιορκημένων Ελλήνων από την «ιερή πόλη» κατέληξε σε σφαγή. Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, ο Μητροπολίτης Αιτωλίας και Ακαρνανίας κ.Δαμασκηνός, οι βουλευτές Αιτολοακαρνανίας Κώστας Καραγκούνης και Θανάσης Παπαθανάσης, ο Περιφερειάρχης Δυτική Ελλάδας κ. Νεκτάριος Φαρμάκης, ο Δήμαρχος Μεσολογγίου κ. Σπύρος Διαμαντόπουλος, η γενική διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουγείου Πολιτισμού Ολυμπία Βικάτου, η διευθύντρια του Μουσείου Καλών Τεχνών του Μπορντό, Σοφί Μπαρτελεμί, ο δημοσιογράφος Νίκος Αλιάγας μετέδωσαν με τα λόγια τους το μήνυμα του διάσημου πίνακα προς κάθε κατεύθυνση.





Η Λίνα Μενδώνη αναφερόμενη στον πίνακα και τον Ευγένιο Ντελακρουά, ο οποίος τον φιλοτέχνησε σε ηλικία 28 ετών χωρίς να έχει ποτέ ταξιδέψει στην Ελλάδα, έκανε λόγο για ιστορικό βάρος της στιγμής, χαρακτηρίζοντας την επέτειο «ορόσημο της νεότερης ελληνικής ιστορίας». Το αιμόφυρτο χέρι που αναδύεται από τα ερείπια, είπε, «υπενθυμίζει το κόστος της θυσίας του λαού, ενώ η δραματικότητα και ο μεταφυσικός τόνος του πίνακα το καθιστούν ένα από τα πιο ισχυρά μηνύματα της ευρωπαϊκής ρομαντικής τέχνης».

Από την πλευρά του ο δήμαρχος της Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου, Σπύρος Διαμαντόπουλος, εξέφρασε τις θερμές του ευχαριστίες προς το υπουργείο Πολιτισμού και το Μουσείο του Μπορντό, επισημαίνοντας ότι για τους Μεσολογγίτες η «Ελλάδα» του Ντελακρουά δεν είναι μόνο τέχνη, αλλά η ζωντανή προσωποποίηση της ιστορίας τους. Κάλεσε όλους τους Έλληνες και τους φίλους της ιστορίας να επισκεφθούν την πόλη και να αντικρίσουν από κοντά το έργο που συγκίνησε την υφήλιο πριν από δύο αιώνες.

Τι απεικονίζει ο πίνακας

Ο πίνακας ζωγραφικής του Ευγένιου Ντελακρουά «Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου», ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα έργα του Γάλλου ζωγράφου και φιλέλληνα καλλιτέχνη, δημιουργήθηκε το 1826, λίγους μόλις μήνες μετά την Έξοδο του Μεσολογγίου, γεγονός που είχε συγκλονίσει την Ευρώπη. Είναι τεράστιος με διαστάσεις 2,08 επί 1,47 εκατοστά και παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Εικονίζει την προσωποποίηση της ηρωικής Ελλάδας, η οποία φοράει ελληνική παραδοσιακή φορεσιά, ξεκούμπωτη στο στήθος. Είναι στραμμένη προς τον θεατή με τα χέρια σε στάση απόγνωσης, και το πρόσωπο σε τρία τέταρτα στραμμένο προς τα αριστερά. Στέκει όρθια επάνω στα ερείπια του Μεσολογγίου, που έχουν καταπλακώσει έναν αγωνιστή. Στο βάθος ένας μαύρος άνδρας με κίτρινο τουρμπάνι συμβολίζει τον εχθρό που καρφώνει μια σημαία στο έδαφος.

Η σπάνια μετακίνηση του πίνακα

Ο αριστουργηματικός πίνακας του Ντελακρουά δεν μετακινείται καθόλου εύκολα από τη μόνιμη θέση του που βρίσκεται στο Μουσείου Καλών Τεχνών του Μπορντό της Γαλλίας. Την τελευταία φορά που μετακινήθηκε ήταν το 2018, για την αναδρομική έκθεση του Ντελακρουά στο Λούβρο και στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης. Φέτος μετά τις πολύμηνες και επίμονες προσπάθειες του Υπουγείου Πολιτισμού, η μεταφορά του στο Μεσολόγγι πραγματοποιήθηκε την περασμένη Παρασκεύη με πολύ αυστηρές διαδικασίες, μέσα σε ειδική συσκευασία και συνοδεία ειδικών συντηρητών. Το έργο, το οποίο παραχωρήθηκε στην Ελλάδα από το γαλλικό μουσείο, στο πλαίσιο του εορτασμού των 200 χρόνων από την Έξοδο του Μεσολογγίου θα έχει την ευκαιρία το κοινό να θαυμάσει από τις 3 Απριλίου έως και τον Νοέμβριο του 2026. Στην παρουσίαση βρέθηκε και ο δημοσιογράφος Νίκος Αλιάγας, ο οποίος συνέβαλλε ουσιαστικά στις προσπάθειες δανεισμού του πίνακα και μεταφοράς του στην Ελλάδα.

Οι παράλληλες εκδηλώσεις της επετείου

Η επέτειος των 200 χρόνων από την Έξοδο του Μεσολογγίου θα πλαισιωθεί και από πλήθος άλλων εκδηλώσεων, καθώς το Ξενοκράτειο θα φιλοξενήσει δύο ακόμη μοναδικά αντικείμενα από το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο: την «Κόρη της Ελλάδας», το μαρμάρινο γλυπτό του Πιερ-Ζαν Νταβίντ ντ’ Ανζέ, και τον επενδύτη του Κωνσταντίνου Ξενοκράτη, το μοναδικό σωζόμενο στοιχείο στολής ιερολοχίτη. Εκεί θα δούμε και τν έκθεση «Έξοδος, 1826-2026», που συνδιοργανώνουν το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο και η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας, στην οποία θα εκτεθούν πλήθος έργων, κειμηλίων και διαδραστικών εφαρμογών. Για πρώτη φορά θα εκτεθούν στο Μεσολόγγι ο πίνακας του Θεόδωρου Βρυζάκη «Η θυσία του Καψάλη», καθώς και ελαιογραφίες των Α. Ζακέμ και Οράς Βερνέ. Θα παρουσιαστούν επίσης προσωπικά αντικείμενα, έγγραφα, όπλα και προσωπογραφίες εξοδιτών, αλλά και το ακρόπρωρο του πλοίου «Άρης» του Ανδρέα Μιαούλη.

Ολόκληρη η ομιλία της Λίνας Μενδώνη

Στην Ευρώπη του 19ου αιώνα, μια ήπειρο που αναζητά νέους ηθικούς, πολιτικούς και αισθητικούς προσανατολισμούς, η Ελλάδα αναδύεται ως τόπος μνήμης, ιδεώδους και προσδοκίας. Για ποιητές, στοχαστές, πολιτικούς και καλλιτέχνες της εποχής, ο Αγώνας της Ελληνικής Ανεξαρτησίας δεν αποτελεί απλώς ένα περιφερειακό ιστορικό γεγονός, αλλά έναν καθρέφτη των ίδιων τους των αξιών: Της ελευθερίας, της αυτοδιάθεσης, της αξιοπρέπειας απέναντι στην καταπίεση. Ο φιλελληνισμός διαμορφώνεται, όχι μόνο, ως πολιτική στάση ή συναισθηματική συμπάθεια, αλλά ως ηθική υποχρέωση και πολιτισμική επιλογή. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα προσλαμβάνει τον χαρακτήρα ενός έθνους που αγωνίζεται να αναγεννηθεί μέσα από τη δοκιμασία. Τα γεγονότα του Αγώνα, φορτισμένα με δραματικότητα και θυσία, μετασχηματίζονται στη συνείδηση των Ευρωπαίων σε σύμβολα με οικουμενική απήχηση. Η Ιστορία συναντά τη φιλοσοφία και το συναίσθημα, και τα επιμέρους γεγονότα υπερβαίνουν το στενό τους ιστορικό πλαίσιο, αποκτώντας διαχρονική σημασία. Ανάμεσα στους διακεκριμένους εκπροσώπους της ρομαντικής γενιάς των φιλελλήνων, που αγκάλιασαν με πάθος την ελληνική υπόθεση, συγκαταλέγονται ο Βίκτωρ Ουγκώ, ο Σατομπριάν, ο Λόρδος Βύρων και, σε εξέχουσα θέση, ο Ευγένιος Ντελακρουά. Για τον Γάλλο ζωγράφο, η Ελλάδα δεν υπήρξε ποτέ απλώς γεωγραφικός τόπος. Ενδεχομένως, επειδή δεν την επισκέφθηκε ποτέ ο ίδιος, υπήρξε πρωτίστως ιδέα, εικόνα, εσωτερικό τοπίο. Η φαντασία και η ευαισθησία του τροφοδοτήθηκαν από ταξιδιωτικές αφηγήσεις, λογοτεχνικά κείμενα, πολιτικά γεγονότα και, κυρίως, από τις τραγικές ειδήσεις που συγκλόνιζαν την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη.

Οι πολιορκίες, οι σφαγές, η πείνα και η επιμονή ενός μικρού έθνους απέναντι σε μια αυτοκρατορία μετατρέπονται στο έργο του Ντελακρουά σε εικαστικές αφηγήσεις υψηλής έντασης. Ήδη το 1824, με τη «Σφαγή της Χίου», ο καλλιτέχνης δημιουργεί ένα έργο που σοκάρει και συγκινεί, συμβάλλοντας καθοριστικά στη διάδοση του φιλελληνικού αισθήματος στην Ευρώπη. Δύο χρόνια αργότερα, το 1826, παρουσιάζει το έργο «Η Ελλάς επί των ερειπίων του Μεσολογγίου», εμπνευσμένο από την τρίτη Πολιορκία και την ηρωική Έξοδο. Ο πίνακας αυτός δεν αποτελεί μια αναπαράσταση του ιστορικού γεγονότος. Είναι μια αλληγορική, σχεδόν ιεροπρεπής εικόνα του ελληνικού έθνους. Η κεντρική γυναικεία μορφή, ντυμένη με ελληνική παραδοσιακή φορεσιά, με τα χέρια ανοιχτά και το βλέμμα στραμμένο προς τον ουρανό, ενσαρκώνει την Ελλάδα πληγωμένη αλλά όρθια, ταπεινή αλλά αξιοπρεπή. Το αιμόφυρτο χέρι που αναδύεται από τα ερείπια υπενθυμίζει το κόστος της θυσίας, ενώ ο σκοτεινός ουρανός και η μορφή του Οθωμανού στρατιώτη, που καρφώνει τη σημαία του, προσδίδουν στο έργο έναν δραματικό, σχεδόν μεταφυσικό τόνο. Ο συνδυασμός ιστορικού και αλληγορικού στοιχείου καθιστά τον πίνακα ένα από τα ισχυρότερα εικαστικά μηνύματα της ευρωπαϊκής ρομαντικής τέχνης.

Η επιλογή του Μεσολογγίου από τον Ντελακρουά δεν υπήρξε τυχαία. Η τρίτη Πολιορκία και η Έξοδος του 1826 συγκλόνισαν την Ευρώπη και προσέδωσαν στην πόλη μια μοναδική θέση στη συλλογική μνήμη των φιλελλήνων. Οι μήνες της πείνας, η αντίσταση μέχρις εσχάτων και η συνειδητή απόφαση των κατοίκων να μην παραδοθούν, αλλά να πραγματοποιήσουν μια καταδικασμένη, αλλά ταυτόχρονα λυτρωτική και πνευματικά απελευθερωτική έξοδο προς το θάνατο και συγχρόνως προς την αθανασία, μετέτρεψαν το Μεσολόγγι σε σύμβολο ηθικού μεγαλείου και αυτοθυσίας. Η ονομασία «Ιερά Πόλις», που αποδόθηκε στους μετέπειτα χρόνους δεν ήταν απλώς τιμητική. Αποτύπωνε την εδραιωμένη αντίληψη ότι εκεί συντελέστηκε μια πράξη απόλυτης υπέρβασης, όπου η ανθρώπινη αξιοπρέπεια αναμετρήθηκε και στάθηκε ισότιμη με την Ιστορία.
Αυτήν ακριβώς τη βαθύτερη ηθική διάσταση συλλαμβάνει ο Ντελακρουά. Το έργο του δεν αφηγείται μόνον γεγονότα, αλλά αποτυπώνει και αναδεικνύει την βαθύτερη πνευματική ουσία και το πολιτισμικό υπόβαθρο του Αγώνα, δημιουργώντας μια εικόνα, που πλέον θεωρείται διαχρονική και επίκαιρη. Δεν είναι τυχαίο ότι ο πίνακας, που σήμερα θεωρείται ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα σύμβολα του αγώνα για ελευθερία –και όχι μόνο των Ελλήνων— πωλήθηκε μόλις το 1852, οπότε και εντάχθηκε στη συλλογή του Μουσείου Καλών Τεχνών του Μπορντώ, όπου και φυλάσσεται έκτοτε ως ένα από τα κορυφαία έργα του.



Η πρώτη παρουσίαση του έργου στην Ελλάδα, στο Μεσολόγγι, στο Ξενοκράτειο Μουσείο, αποτελεί γεγονός εξαιρετικής πολιτιστικής και συμβολικής σημασίας. Ο πίνακας συναντάται με τον τόπο που τον ενέπνευσε, συνομιλώντας άμεσα με τη μνήμη και την ιστορία της Ιερής Πόλης. Η συγκυρία των 200 χρόνων από την Έξοδο προσδίδει στην έκθεση έναν επιπλέον φορτισμένο ιστορικά και συναισθηματικά χαρακτήρα, μετατρέποντάς την σε πράξη ιστορικής μνήμης και συλλογικού αναστοχασμού, σε μια γεωπολιτική συγκυρία όπου οι προκλήσεις για την ελευθερία, τα ανθρωπιστικά ιδανικά και τις πολιτισμικές αξίες των ευρωπαϊκών λαών αυξάνονται εκθετικά.
Το Ξενοκράτειο, κτισμένο στα τέλη του 19ου αιώνα χάρη στη δωρεά του εθνικού ευεργέτη Κωνσταντίνου Ξενοκράτη, αποτελεί έμπρακτη απόδειξη της συμβολής του ελληνισμού της διασποράς στη θεσμική και πολιτιστική συγκρότηση του νεοελληνικού κράτους. Η συνάντηση του έργου του Ντελακρουά με αυτόν τον ιστορικό χώρο καλλιεργεί έναν γόνιμο διάλογο ανάμεσα στην ευρωπαϊκή φιλελληνική παράδοση και τη νεοελληνική ιστορική εμπειρία. «Η Ελλάς επί των ερειπίων του Μεσολογγίου» δεν είναι μόνον ένα μνημειώδες έργο τέχνης. Αποτελεί διαχρονικό σύμβολο αντίστασης, ελπίδας και αναγέννησης, που μέσα από την συγκεκριμένη έκθεση συνεχίζει να συνομιλεί με το παρόν, αναδεικνύοντας τη δύναμη της τέχνης να κρατά ζωντανή τη μνήμη των μεγάλων αγώνων.