Ιώσηπος: Παραδόθηκε στην παγκόσμια κοινότητα το Ψηφιακό Αποθετήριο των Ισραηλίτικων Κοινοτήτων Ελλάδος - Στα ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ ο υπεύθυνος έργου Γιώργος Πατσέας

Το Ψηφιακό Αποθετήριο ιστορικής μνήμης και πολιτισμού των Ισραηλιτικών Κοινοτήτων Ελλάδος, ένα εμβληματικό έργο για την ιστορία των εβραϊκών κοινοτήτων στην Ελλάδα, έγινε πραγματικότητα μετά από 3 χρόνια προετοιμασίας και παραδόθηκε στις 31 Μαρτίου, ολοκληρωμένο και ελεύθερα προσβάσιμο, στο κοινό και την παγκόσμια ερευνητική κοινότητα. Το έργο «Ιώσηπος» περιλαμβάνει περισσότερα από 212.000 μοναδικά τεκμήρια και πάνω από 2.000.000 ψηφιακές λήψεις, προβάλλοντας τη ζωή των 50.000 Εβραίων της θεσσαλονίκης πριν βασανιστούν και εξολοθρευτούν το 1943 πηγαίνοντας με 19 σιδηροδρομικές αποστολές στα στρατόπεδα εξόντωσης στο Άουσβιτς. Επέστρεψαν μόλις περίπου 1.950 επιζώντες. Για την ψηφιακή αναβίωση του τεράστιου πολιτιστικού και θρησκευτικού θησαυρού των Ελλήνων εβραίων μιλάει στα ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ ο κ. Γιωργος Πατσέας τεχνικός υπεύθυνος του έργου, που δημιούργησε η Cosmote Telekom και η εταιρεία Enneas.

Ποιος είχε την ιδέα να δημιουργηθεί το Ψηφιακό Αποθετήριο;

Είναι μια πρωτοβουλία της Ισραηλιτής Κοινότητας Θεσσαλονίκης, ένα όραμα του Προέδρου της κ. Δαυίδ Σαλτιέλ να διατηρηθεί η μνήμη των ανθρώπων που χάθηκαν στο Ολοκαύτωμα. Το έργο σχεδιάστηκε και εντάχθηκε για χρηματοδότηση από την Ευρωπαική Ένωση στο πρόγραμμα «Επιχειρησιακός μεταχηματισμός» στο ΕΣΠΑ 2021-2027. Ετυχε της χρηματοδότησης και μετά από προκήρυξη, το ανέλεβε η Cosmote telekom σε συνεργασία με την ENNEAS.

Ποιος ήταν ο βασικός στοχος;

Βασικός στόχος ήταν να βγουν στην επιφάνεια τα αρχεία και στη συνέχεια να τεκμηριωθούν με επιστημονικό τρόπο. Κεντρικός πυρήνας του έργου είναι το Αποθετήριο στο οποίο έχουν μπει 2,5 εκατομμύρια σελίδες, 260.000 μοναδικά έγγραφα, όλα τεκμηριωμένα. Οπότε έτσι έχει τη δυνατότητα η ερευνητική κοινότητα από όλον τον κόσμο μέσω του διαδικτύου να περιηγηθεί σε όλον αυτόν τον θησαυρό εγγράφων και να τον χρησιμοποιήσει ως αντικείμενο μελέτης. Οι ερευνητές θα μπορούν να μελετήσουν το πολιτικό, πολιτιστικό, οικονομικό, κοινωνικό υπόβαθρο της εποχής εκείνης και βέβαια τον κοινωνικό βίο των ανθρώπων που χάθηκαν στο Ολοκαύτωμα.

Πόσοι εργάστηκαν για αυτό;

Εργάστηκαν περισσότερες από 50 ειδικότητες με πλήθος επιστημόνων. Τριάντα ήταν οι τεκμηριωτές όλων των ειδικοτήτων, δηλαδή φιλόλογοι, ιστορικοί, αρχειονόμοι. Δέκα πληροφορικοί και πάρα πολλοί που ασχολήθηκαν με τις εφαρμοφές και την εισαγωγή νέων τεχνολογιών μέσα στο αρχείο. Οπότε υπήρξε μια κυψέλη ανθρώπων που καθημερινά έφεραν εις πέρας αυτό το μεγάλο έργο. Επιστημονικός υπεύθυνος αναφορικά με το κομμάτι της τεκμηρίωσης ήταν ο Καθηγητής του Ιονίου Πανεπιστημίου κ. Νίκος Καραπιδάκης, την παρακολούθηση των τεκμηριωτών σε καθημερινή βάση είχε η δρ. Αρχειονομίας κ. Ιωάννα Σιαμέτη και όλο το τεχνολογικό κομμάτι και το συντονισμό είχα εγώ από την πλευρά της Enneas.

Σε τι δόθηκε βάρος;

Δόθηκε ιδιαίτερη βαρύτητα αυτό το αρχείο να γίνει προβάσιμο στο ευρύ κοινό. Να μπορούν όλοι να το προσεγγίσουν και να το κατανοήσουν. Όμως για να το καταφέρει κάποιος αυτό δεν σταματά στην αναζήτηση ενός εγγράφου. Πήραμε τα έγγραφα που αφορούσαν τις ζωές αυτών των ανθρώπων και προσπαθήσαμε μέσω της τεχνολογίας να τα οπτικοποιήσουμε. Γίνανε πάρα πολλές πολυμεσικές εφαρμογές αξιοποιώντας την τεχνολογία της εικονικής και επαυξημένης πραγματικότητας καθώς και της Τεχνικής Νοημοσύνης ώστε το κάθε έγγραφο να πάρει ζωή.

Ποιες ήταν οι δυσκολίες;

Η δυσκολία ήταν πως όλο το υλικό ήταν χειρόγραφο και σε διαφορετικές γλώσσες. Η Ισραηλίτικη Κοινότητα της Θεσσαλονίκης αποτελείται από Σεφαραδίτες, που ήρθαν από την Ισπανία με τον διωγμό της Ισπανίας το 1492 και από τότε εγκαταστάθηκαν στη Θεσσαλονίκη. Μέχρι και το 1900 η πλειοψηφία του πληθυσμού των Εβραίων Ελλήνων μιλούσαν τη λεγόμενη Λαντίνο διάλεκτο, μια μείξη ισπανικών και εβραϊκών. Οπότε πολλά έγγραφα ήταν γραμμένα στην Λαντίνο. Υπήρξε μεγάλη δυσκολία να μεταφραστούν τα κείμενα, γιατί διεθνώς υπάρχουν ελάχιστοι, περίπου 10, μελετητές και ερευνητές που μπορούν να διαβάσουν αυτή την γλώσσα. Εμείς αξιοποιήσαμε μερικούς από αυτούς. Υπάρχουν δύο στη Θεσσαλονίκη, που δουλεύουν και σε μεγάλα ερευνητικά ιδρύματα του εξωτερικού, στην Αμερική και στη Γενεύη. Αλλά χρησιμοποιήσαμε και ερευνητές από το Πανεπιτήμιο του Τελ Αβίβ, οι οποίοι έχουν εντρυφήσει σε αυτή τη γλώσσα.

Τι κόστος είχε το έργο;

Το έργο αυτό κόστισε περίπου 3.400.000 ευρώ πλέον του ΦΠΑ, τα οποία αξιοποιήθηκαν στο έπακρο με μια σχέση χρημάτων -αποτελέσματος πάρα πολύ επιτυχημένη. Και αυτό γαιτί υπήρχε το πάθος, το μεράκι των ανθρώπων της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης να συνδράμουν και να βοηθήσουν στην υλοποίηση του έργου.

Ποιος είναι ο απώτερος σκοπός αυτής της καταγραφής;

Ο βασικός σκοπός είναι η διατήρηση της μνήμης. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι ήταν κάποτε συμπολίτες μας που δεν ξαναγύρισαν από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης της ναζιστικής θηριωδίας. Αυτά τα έγγραφα κατέφραφαν τα περουσιακά τους στοιχεία, την προίκα και τα συμβόλαιά τους. Δεύτερος στόχος ήταν αυτό το υλικό να αξιοποιηθεί ως μια πραγματική ψηφιακή αφήγηση στο νέο Εβραϊκό Μουσείο του Ολοκαυτώματος, το οποίο κατσκευάζεται στη Θεσσαλονίκη, στον τόπο του μαρτυρίου στο λιμάνι, όπου ήταν τα τρένα, στα οποία τους φόρτωσαν για το Άουσβιτς.

Σε όλη αυτή τη διακασία των τριών χρόνων τι σας συγκλόνισε;

Συγκλονίστικα όταν κάποια στιγμή έπιασα στα χέρια μου ένα έγγραφο του 1940 της γερμανικής Βέρμαχτ, η οποία ανάγκαζε τους Εβαίους να δηλώνουν τα υπάρχοντα τους. Ο άνθρωπος αυτός δηλώνοντας την περιουσία του στο έγγραφο, έγραφε ότι έχει μια κάμαρα, πέντε καρέκλες και μια μενορά (κηροπήγιο). Ήταν ένας φτωχός λιμενεργάτης, που δεν έφταιγε σε κάτι, ούτε είχε συμμετοχή πουθενά, αλλά τον φόρτωσαν σε ένα τρένο και η τελευταία μαρτυρία της ύπαρξης του ήταν αυτό το χαρτί. Είναι σαν πιάνεις στα χέρια σου ένα κομμάτι της ιστορίας.