Με αφορμή την επερχόμενη εκδήλωση κλασικής μουσικής στην αίθουσα του Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός», όπου θα παρουσιαστούν έργα του από γνωστούς καλλιτέχνες, ο Θόδωρος Στάθης μιλά στο parapolitika.gr και την Σάσα Σταμάτη για τη μοναδική διαδρομή του από την ακαδημαϊκή επιστήμη στη μουσική σύνθεση. Ο ίδιος εξηγεί πώς τα πρώιμα μουσικά του ακούσματα, οι σπουδές στο εξωτερικό και η πολυετής ενασχόληση με την έρευνα διαμόρφωσαν μια πορεία ζωής που τελικά τον οδήγησε στη δημιουργία όπερας και κλασικών έργων. Με λόγο αναλυτικό και προσωπικό, περιγράφει τις συγκυρίες που άλλαξαν την κατεύθυνση της ζωής του, αλλά και τη βαθιά ανάγκη του για δημιουργία μέσα από τη μουσική.

Διαβάστε: Μουσική εκδήλωση του συνθέτη Θεόδωρου Στάθη στον Φιλολογικό Σύλλογο "Παρνασσός"

Κύριε Στάθη, ενημερωθήκαμε ότι θα πραγματοποιηθεί μία εκδήλωση κλασικής μουσικής στην αίθουσα του Φιλολογικού Συλλόγου Παρνασσός την Τετάρτη 6 Μαΐου, όπου θα ερμηνευτούν από γνωστούς καλλιτέχνες δικά σας έργα, κάτι που μας δημιούργησε την περιέργεια, γιατί σας γνωρίζουμε περισσότερο από άλλες δραστηριότητες, να σας ρωτήσουμε πως και γιατί φθάσατε σε αυτόν τον τομέα και μάλιστα του δυσκολότερου μέρους του, αυτό της σύνθεσης;

Κατ’ αρχάς σας ευχαριστώ που μου δίνετε την ευκαιρία να αναφερθώ σε αυτό το ζήτημα. Κατά δεύτερον ακούσματα κλασικής μουσικής ξεκινάνε από πολύ μικρή ηλικία, καθώς και το ενδιαφέρον μου να μάθω πιάνο, κάτι που, όμως, δεν προχώρησε λόγω οικονομικών δυσκολιών. Αυτά τα δυο είχαν από τότε δημιουργήσει μέσα μου μια εναλλακτική. Στην επιλογή μου να ακολουθήσω τον τομέα των μηχανικών επιστημών κυριάρχησε η ανάγκη να λύσω το οξύ οικονομικό πρόβλημα που αντιμετώπιζα και αναγκαζόμουνα να κάνω πολλές δουλειές από πολύ ενωρίς κατά την περίοδο των γυμνασιακών χρόνων.

Τις σπουδές μου τις έκανα εξ ολοκλήρου στο εξωτερικό. Αρχικά στη Βιέννη της Αυστρίας γιατί ήταν οικονομικότερη και από την Ελλάδα, 45 δολάρια το μήνα, όταν στην Αθήνα δεν έφταναν τα 150. Εκεί παρακολούθησα, ως  φοιτητής με ένα σελίνι παραστάσεις όπερας και άλλα είδη κλασικής μουσικής. Στη συνέχεια οι σπουδές μου μετακόμισαν στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης, απ’ όπου απέκτησα το πτυχίο Μάστερ και το διδακτορικό μου με θέμα η ροή αίματος στους πνεύμονες των σκύλων. Ακολούθησα την ακαδημαϊκή καριέρα στο πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και στο Κολέγιο Μανχάταν. Επέστρεψα, 20 χρόνια μετά, στην Ελλάδα. Εργάστηκα στην Πολυτεχνική Σχολή Πατρών, ως ειδικός επιστήμων και στη συνέχεια ως Εντεταλμένος Υφηγητής. Στα 1990-93 ως επισκέπτης καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Σε όλες τις βαθμίδες της εργασίας μου η διδασκαλία συνοδεύονταν με ερευνητική εργασία.

Δηλαδή, μέχρι τότε η μουσική σύνθεση δεν ήταν μέρος της δραστηριότητάς σας;

Μάλιστα, αλλά με κάποιες εξελίξεις που σχετίζονταν με τη διακοπή, για πολιτικούς λόγους,  του ωκεανογραφικού ερευνητικού προγράμματος που μου είχε αναθέσει η ΕΤΒΑ να μελετήσω τα απαραίτητα για την προστασία του Πατραϊκού Κόλπου από τα απόβλητα της βιομηχανικής ζώνης, η ενασχόλησή μου με τη μουσική ζύγωνε με αυξημένη επιτάχυνση. Εκείνη την ίδια περίοδο μου έγινε η πρόταση από έναν άλλο πρώην ακαδημαϊκό, τον Ανδρέα Παπανδρέου, να διεκδικήσω βουλευτική έδρα με το επιχείρημα: «και εγώ πρόεδρος του Μπέρκλεϋ ήμουν και ήρθα στην Ελλάδα για να προσφέρω. Έτσι άρχισα μια νέα περίοδο της ζωής μου η οποία εξαφάνισε την επιστημονική δραστηριότητα και πολύ γρήγορα η έλλειψη της έρευνας άνοιξε την αυλαία ενασχόλησης μου με τη Μουσική. Τα αρχικά βήματα ήταν τα θεωρητικά της μουσικής και της αρμονίας που μου δίδαξαν τα βιβλία του Μανώλη Καλομοίρη και του Χίντεμιτ. Σε αυτή την περίοδο διδάχτηκα και το παίξιμο του πιάνο από τη μέθοδο: Δίδαξε στο εαυτό σου να παίζει πιάνο. Σύμβουλός σε αυτή την περίοδο ήταν η εμπειρία μου που είχα αποκτήσει ερευνώντας στο τομέα της επιστήμης μου. Θα ήταν πιο σύντομη εάν διέθετα τις υπηρεσίες ενός δασκάλου, όμως η νέα δραστηριότητα δεν έδινε τέτοια δυνατότητα. Αυτή η ευχάριστη, μέχρι ενός σημείου, ενασχόληση μου πρόσφερε ένα ρεπερτόριο δέκα και πλέον έργων, μεταξύ αυτών πρελούδια και νυκτερινά του Σοπέν την Ελίζα και το πρώτο μέρος της σονάτας με τίτλο σεληνόφως του Μπετόβεν κ.ά.

Γιατί το λέτε αυτό κ. Στάθη μέχρι ενός σημείου; Όταν το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό;

Γιατί, σχεδόν εβδομαδιαίως η επανάληψη του ρεπερτορίου, για να μην το ξεχνώ άρχισε να με κουράζει. Έλειπε από αυτό το χρονοβόρο κομμάτι η έρευνα, το δημιουργικό μέρος. Ευτυχώς όλη αυτή την περίοδο, όλο και κάποια μουσικά μοτίβα προέκυπταν, κάτι που σταδιακά με οδήγησαν σε πλήρη ενασχόληση με τη σύνθεση και ευτυχώς, γιατί η σύνθεση είναι ταυτισμένη με την έρευνα και τη δημιουργία και αυτό είναι που χρειάζεται κάθε άνθρωπος για να νιώθει συνεχώς ζωντανός. Δυστυχώς, αυτό δεν συμβαίνει και υπεύθυνο για την απαράδεκτη αυτή κατάσταση είναι το εκπαιδευτικό σύστημα που δεν δίνει τέτοια εφόδια στον άνθρωπο. Η εμπειρία με το covit 19 μας λέει πως οι περισσότεροι συμπολίτες μας  δεν ήξεραν πώς να αξιοποιήσουν τον ελεύθερο χρόνο που τους έδινε η επιδημία του ιού. Και αυτό πρέπει να αλλάξει.

Και πως πάει η παραγωγή μέχρι τώρα κ. Στάθη;  

Είμαι πολύ ευχαριστημένος, όχι μόνον γιατί  η παραγωγή πηγαίνει πολύ καλά, αλλά και γιατί μπορώ και προσφέρω αφιλοκερδώς σε φιλανθρωπικούς οργανισμούς έσοδα από τις εκδηλώσεις, Η επιτυχημένη παράσταση της όπερας Αντιγόνη του Σοφοκλή στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών το 2010 απέδωσε 90 χιλιάδες ημερήσια γεύματα για πεινασμένα παιδιά σε φτωχές χώρες, που προωθήθηκαν μέσω της οργάνωσης Γιατροί Χωρίς Σύνορα. Στην αρχή δεν είχα δει αυτή την πλευρά αξιοποίησης των έργων μου. Όταν τελείωνα ένα έργο το έβαζα στο ράφι. Αυτό έγινε όταν σε ένα γεύμα έτυχε να καθίσω δίπλα στο σκηνοθέτη Lee Breuer, όπου στην κουβέντα ακούει ότι έχω συνθέσει την όπερα Αντιγόνη, Την άκουσε, του άρεσε και την ανέβασε και μου άνοιξε τα μάτια σε ό,τι αφορά στην αξιοποίηση των συνθετικών μου έργων. Σε ό,τι αφορά στην παραγωγή έργων, σαράντα και χρόνια που ασχολούμαι με αυτήν, είναι ικανοποιητική. Έχω στο ενεργητικό μου τέσσερες όπερες, Αντιγόνη, Opus Elgin-Η Καταστροφή του Παρθενώνα, ανέβηκε το Μάιο του 2012 στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, όταν οι Βρετανοί ήρθαν να πάρουν την Ολυμπιακή Φλόγα, με την οποία ζητούσα την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα, Άλκηστις του Ευριπίδη και αυτή στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών το 2015 και τέλος την όπερα Θεοδώρα της περιόδου του Ιουστινιανού που ανεβαίνει αρχές Οκτωβρίου 2026 στην παλαιά Λυρική Σκηνή. Πριν δυο χρόνια έγινε μουσική εκδήλωση στο Ελληνικό Σπίτι Πολιτισμού με μελοποιημένα ποιήματα της Ελένης Αρβελέρ στην οποία και η ίδια παραβρέθηκε. Στο πορτοφόλιο έχουν προστεθεί τραγούδια από μελοποίηση ποιημάτων, κομμάτια για πιάνο, κουαρτέτα εγχόρδων και συμφωνικά έργα που όλα μαζί ξεπερνούν τα εκατό.