Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, συμμετείχε στις εργασίες του Άτυπου Συμβουλίου Υπουργών Πολιτισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στη Λευκωσία, στο πλαίσιο της Κυπριακής Προεδρίας. Η ατζέντα του Συμβουλίου επικεντρώθηκε σε δύο θεματικές ενότητες: Η πρώτη αφορούσε στα πολιτιστικά δικαιώματα υπό το πρίσμα των τεχνολογικών εξελίξεων. Η δεύτερη στην καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης των πολιτιστικών αγαθών.

Στη Λευκωσία η Λίνα Μενδώνη

Στην παρέμβασή της, στην πρώτη θεματική, η Λίνα Μενδώνη τόνισε ότι «η διαμόρφωση ενός, πραγματικά, ανθρωποκεντρικού πλαισίου Τεχνητής Νοημοσύνης προϋποθέτει συνεκτικές δημόσιες πολιτικές -σε ευρωπαϊκό επίπεδο- για την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας και τη διασφάλιση της δίκαιης αμοιβής των δημιουργών. Η πολιτιστική και γλωσσική πολυμορφία της Ευρώπης πρέπει να αποτυπώνεται και στο ψηφιακό περιβάλλον και συγκεκριμένα στις βάσεις των δεδομένων, των γλωσσικών μοντέλων και των ψηφιακών εφαρμογών που αντανακλούν τη διαφορετικότητα των πολιτισμών της, ενισχύοντας την πολιτιστική δημοκρατία και την ισότιμη εκπροσώπηση. Το Υπουργείο Πολιτισμού της Ελληνικής Δημοκρατίας εργάζεται συστηματικά και επενδύει σε υποδομές που ενσωματώνουν την πολιτιστική και γλωσσική ταυτότητα. Η ελληνική στρατηγική για την ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης, στον πολιτιστικό τομέα, στηρίζεται σε εξιδεικευμένη μελέτη για την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας, προωθώντας την αρχή του copyright by design -πνευματικά δικαιώματα μέσω σχεδίου- στην ανάπτυξη των γλωσσικών μοντέλων». Καθολική ήταν η διαπίστωση για την ανάγκη της ευθυγράμμισης των δημόσιων πολιτικών με το αναπτυσσόμενο ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο –τον Κανονισμό για την Τεχνητή Νοημοσύνη και τον Νόμο για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες– προκειμένου να διασφαλιστεί μια ανθρωποκεντρική και αξιόπιστη χρήση της τεχνολογίας.

Η δεύτερη ενότητα του Άτυπου Συμβουλίου επικεντρώθηκε στις σύγχρονες, πολυεπίπεδες απειλές που δέχεται η πολιτιστική κληρονομιά, με ιδιαίτερη έμφαση στις συνθήκες γεωπολιτικής αστάθειας, τις ένοπλες συγκρούσεις και τις μεθόδους παράνομης διακίνησης που διευκολύνονται από την παγκοσμιοποίηση και τον ψηφιακό μετασχηματισμό. «Αναγκαία προϋπόθεση, είπε η Λίνα Μενδώνη, είναι η ενίσχυση της διαφάνειας και της πρακτικής της δέουσας επιμέλειας, από την πλευρά των υποψήφιων αγοραστών, καθώς και η θεσμική αξιοποίηση προηγμένων τεχνολογικών εργαλείων για τον έλεγχο και την ταυτοποίηση της αυθεντικότητας των αγαθών. Η δέουσα επιμέλεια αποτελεί το καίριο εργαλείο για την ακεραιότητα της αγοράς τέχνης, η οποία οφείλει να μεταβεί σε ένα δομημένο πλαίσιο διαφάνειας ενάντια στο οργανωμένο έγκλημα. Η Ελλάδα ευθυγραμμίζεται πλήρως με το Σχέδιο Δράσης της ΕΕ, έχοντας θεσπίσει ισχυρό θεσμικό πλαίσιο ελέγχων προέλευσης και ειδικό νόμο κατά της πλαστογραφίας. Η παράνομη διακίνηση αποτελεί κοινή πρόκληση για τα κράτη προέλευσης, διέλευσης και προορισμού, καθιστώντας αναγκαία την ενίσχυση των ελέγχων και τη διεθνή συνεργασία των διωκτικών και πολιτιστικών αρχών, μέσω διαλειτουργικών βάσεων δεδομένων». Στο πλαίσιο αυτό, ανέφερε ότι «η Ελλάδα διαθέτει πλέον ψηφιακό Εθνικό Αρχείο Μνημείων, ενώ από τον Μάρτιο του 2025 έχει δημοσιεύσει τη δική της Red List. Παράλληλα, σημείωσε, ότι η τεχνολογική καινοτομία, το blockchain και η Τεχνητή Νοημοσύνη μετασχηματίζουν ριζικά τη δέουσα επιμέλεια, δημιουργώντας αδιάβλητα ψηφιακά αρχεία ιχνηλασιμότητας». Ωστόσο, έδωσε έμφαση «στην ανάγκη ευαισθητοποίησης της κοινωνίας των πολιτών και των επαγγελματιών για την καλλιέργεια μιας κουλτούρας υπευθυνότητας και λογοδοσίας».

Στο περιθώριο του Άτυπου Συμβουλίου η Λίνα Μενδώνη είχε διμερείς επαφές με ομολόγους της και τον Επίτροπο Διαγενεακής Δικαιοσύνης, Νεολαίας, Πολιτισμού και Αθλητισμού Γκλεν Μικάλεφ.