Το Ισραήλ δεν υπέγραψε την εύθραυστη εκεχειρία με τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο λόγω των πιέσεων του Τραμπ (μόνο). Αλλά και από ανάγκη, καθώς πλέον η φιλοϊρανική οργάνωση βασίζει τις τακτικές της κατά του πανίσχυρου ισραηλινού στρατού στα drones. Παράλληλα, στην Ουκρανία τα drones κάνουν μεγάλη ζημιά τόσο στις ρωσικές δυνάμεις της πρώτης γραμμής όσο και σε στρατηγικούς στόχους στην ενδοχώρα. Αλλά και η Ρωσία ανακάλυψε την αξία των drones για τα δικά της σχέδια.

Εκτός όμως από τις αλλαγές στο πεδίο, η χρήση των drones σήμερα σε αυτά τα δύο μέτωπα (και αύριο ποιος ξέρει πού) φαίνεται να καταργεί τα όρια ανάμεσα στην ανακωχή και τη σύγκρουση, στην κλιμάκωση και τη λήξη μιας σύρραξης. Και το χειρότερο, η καθημερινή επίθεση με drones ανάγεται στο φαινόμενο της «κανονικοποίησης της βίας». Για τους πολίτες που ζουν μέσα ή κοντά σε αυτές τις συγκρούσεις, η πρώτη συνέπεια είναι η ψυχολογική εξάντληση. Η διαρκής απειλή, συχνά αόρατη και αιφνίδια, προκαλεί άγχος και φόβο, ακόμη κι όταν δεν εκδηλώνεται άμεσα επίθεση. Με την πάροδο του χρόνου, αυτός ο φόβος δεν εξαφανίζεται αλλά μετασχηματίζεται: οι άνθρωποι μαθαίνουν να ζουν με αυτόν. Σε περιπτώσεις όπως η Ουκρανία, η συχνότητα των επιθέσεων και των συναγερμών οδηγεί πολλούς πολίτες στο να αγνοούν μέρος του κινδύνου, όχι επειδή είναι ασφαλείς, αλλά επειδή δεν αντέχουν τη συνεχή εγρήγορση.

Η εξοικείωση αυτή έχει βαθύτερες συνέπειες. Όταν η βία γίνεται καθημερινή, παύει να σοκάρει. Δημιουργείται μια μορφή «ψυχολογικού μουδιάσματος», όπου η ανθρώπινη απώλεια και ο κίνδυνος αντιμετωπίζονται ως μέρος της ρουτίνας.

Παράλληλα, η συνεχής έκθεση σε «μικρής κλίμακας» επιθέσεις συμβάλλει σε κάτι ακόμα πιο ανησυχητικό: μια σταδιακή αποδοχή μεγαλύτερης βίας. Έρευνες δείχνουν ότι η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε χαμηλής έντασης επιθέσεις μπορεί να αυξήσει την ανοχή απέναντι σε πιο σοβαρές μορφές βίας στο μέλλον.
Η τεχνολογική φύση των drones δημιουργεί και μια ψυχική απόσταση. Ο πόλεμος δεν εμφανίζεται πια απαραίτητα ως αιματηρή σύγκρουση, αλλά ως μια σειρά από εικόνες, χτυπήματα ακριβείας και «χειρουργικές» επιχειρήσεις. Αυτή η αποστασιοποίηση κινδυνεύει να απογυμνώσει τον πόλεμο από το ηθικό του βάρος, καθιστώντας τον πιο εύκολα αποδεκτό στην κοινή γνώμη.

Αν είναι έτσι, έχω την αίσθηση ότι οικοδομούνται «μοντέλα» για την επίλυση και άλλων διαφορών σε καυτές περιοχές. Και αυτό θα είναι ό,τι χειρότερο.

Δημοσιεύθηκε στην «Απογευματινή».