Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ ήταν κατά κάποιον τρόπο η γιαγιά όλων των συγχρόνων Ελλήνων. Μας εφερε µε τροπο ευχάριστο και µε λόγο κατανοητό πιο κοντά στους Βυζαντινούς προγόνους µας και στην ιστορία του ελληνορθοδόξου κράτους της Κωνσταντινουπόλεως.

Παρά το αρνητικό κλίµα για το Βυζάντιο ως όνοµα, ως πολιτισµό, ως θρησκεύουσα κοινωνία, το οποίο καλλιεργήθηκε απο ανιστόρητους ή ιδεοληπτικούς, η προσφάτως εκλιπούσα ∆ιδασκάλισσα του Γένους κατόρθωσε να φέρει στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος ενός ευρύτερου κοινού τα επιτεύγµατα του βυζαντινού πολιτισµού. Το κυριότερο, όµως, που µας προσέφερε είναι ο αγώνας και η αγωνία της για να αναδείξει τη διαχρονική συνέχεια του Ελληνισµού.

Από εκείνη άκουσα για πρώτη φορά την απάντηση του Αγίου Γρηγορίου του Ναζιανζηνού προς τον αυτοκράτορα Ιουλιανό (τον Παραβάτη), ο οποίος ήθελε να απαγορεύσει στους Χριστιανούς του 4ου αιώνος και να διδάσκουν και να διδάσκονται τα αρχαία ελληνικά κείµενα. Ο Γρηγόριος µε την τεράστια κλασική παιδεία του ερωτά τον Ιουλιανό: «Τίνος του ελληνίζειν εισίν οι λόγοι»; ∆ηλαδή ποιος έχει δικαίωµα να µελετά και να διδάσκει τα ελληνικά κείµενα; Και απαντά ο ίδιος στη ρητορική ερώτηση: Και εµείς έχουµε το δικαίωµα του ελληνίζειν, όχι µόνον εσείς, οι οπαδοί της αρχαίας θρησκείας. Στην εποχή µας, κατά την οποία υπερπροβάλλεται ως αγαθό η πολυπολιτισµικότητα, η Αρβελέρ θύµιζε ότι η Βυζαντινή Αυτοκρατορία (η Ρωµανία) επέζησε 1.100 χρόνια ως µονοπολιτισµική. Παραθέτω: «Αν και πολυεθνικό, γρήγορα το Βυζάντιο, χάρη στην επικράτηση της ελληνοφωνίας, αναδείχθηκε σε µόρφωµα µονοπολιτισµικό, όπως διαµορφώθηκε µε τη ρωµαϊκή του καταβολή, µπολιασµένη µε την ελληνιστική παράδοση και µε τη χριστιανική Ορθοδοξία, που εκφράσθηκε ελληνόφωνα» («Πόσο Ελληνικό είναι το Βυζάντιο», σελ. 14).

Υπογράµµιζε επίσης ότι ως πολιτιστική και γλωσσική συνέχεια το Βυζάντιο εγγράφεται ως βίωµα µόνον του Ελληνισµού. Παραλλήλως καταδείκνυε σε πολλά κείµενά της ότι ο βυζαντινός πολιτισµός µε τα τρία θεµέλιά του (Αρχαία Ελλάδα, Ρώµη, χριστιανική Ορθοδοξία) αποτελεί τον πρώτο πραγµατικά ευρωπαϊκό πολιτισµό. Και παρέθετε την άποψη κορυφαίων Ευρωπαίων διανοητών (π.χ. του Γάλλου Πωλ Βαλερύ) ότι Ευρώπη είναι εκεί όπου οι άνθρωποι µελετούν τη σοφία των αρχαίων Ελλήνων, σέβονται το ρωµαϊκό ∆ίκαιο και αποδέχονται ως αξιακό κώδικα τη χριστιανική διδασκαλία.

Εντόπισε µε πειστική τεκµηρίωση τη συνέχεια του Ελληνισµού από την αρχαιότητα µέσω του Βυζαντίου στα νεότερα χρόνια. Μας έµαθε ότι η κραυγή «Αέρα» των στρατιωτών µας του 1940 είναι συνέχεια της πολεµικής κραυγής «Αήρ» των Βυζαντινών στρατιωτών και παρέπεµπε σε σχετικά κείµενα του αυτοκράτορος Λέοντος του Σοφού. Κατέγραφε µε γλαφυρό τρόπο την επιβίωση του βυζαντινού πολιτισµού στις ηµέρες µας µέσω του θεσµού των πολιούχων Αγίων, µέσω του Ακαθίστου Υµνου, µέσω των παροιµιών, µέσω της επίδρασης του Βυζαντίου/Ρωµανίας σε λογοτέχνες, ποιητές και ζωγράφους. Στη Γαλλία δεν καταξιώνεται κανείς επιστηµονικά αν δεν τεκµηριώνει αυστηρά σε πρωτογενείς πηγές της ιστορικής περιόδου την οποία µελετά. Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ συνδύαζε την επιστηµονική εµβρίθεια µε τη νοσταλγία της µικρασιατικής γης και µε το επικοινωνιακό χάρισµα, που την έκανε ευπρόσδεκτη σε όλα τα σπίτια µέσω της τηλεόρασης.

Οι οµιλίες της στην Ελλάδα και την Κύπρο έπεισαν ακόµα και δύσπιστους για τη συνέχεια του Ελληνισµού. Αιωνία η µνήµη της!

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα "Παραπολιτικά"