Έχουμε διατυπώσει επανειλημμένως την άποψη ότι το υπό διαπραγμάτευση μνημόνιο κατανόησης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν δεν σκοντάφτει μόνο στο πυρηνικό πρόγραμμα, στα Στενά του Ορμούζ ή στην άρση των κυρώσεων. Το βαθύτερο διπλωματικό αδιέξοδο αποτυπώνεται στο τρίγωνο Ουάσινγκτον–Τεχεράνης–Ιερουσαλήμ, με επίκεντρο τον Λίβανο. Η επιμονή του Ιράν να εντάξει το μέτωπο του Λιβάνου στο πακέτο της διαπραγμάτευσης επιβεβαιώνει αυτό που ήταν σαφές εξαρχής: η Τεχεράνη δεν διαπραγματεύεται μόνο για τον εαυτό της αλλά και για το δίκτυο των περιφερειακών της proxies, πρωτίστως τη σιιτική Χεζμπολάχ που είναι οργανική προέκταση του καθεστώτος και μαζί με τις υπόλοιπες τρομοκρατικές οργανώσεις συνιστούν περίμετρο ασφαλείας και βραχίονα άσκησης πίεσης και προβολής ισχύος.

Η ιρανική επιτυχία να τεθεί στο τραπέζι η απόσυρση των ισραηλινών δυνάμεων από τον νότιο Λίβανο μεταφέρει το βάρος της διαπραγμάτευσης σε ένα σημείο όπου το Ισραήλ δεν έχει πραγματικό περιθώριο υποχώρησης. Για την Τεχεράνη η απαίτηση αυτή υπηρετεί διπλό στόχο: αφενός προστατεύει τη Χεζμπολάχ, η οποία έχει υποστεί σοβαρή πίεση από τις ισραηλινές επιχειρήσεις, αφετέρου διασώζει την εικόνα του Ιράν ως προστάτη και συντονιστή του λεγόμενου «άξονα της αντίστασης». Οι αναφορές περί παρουσίας Ιρανών αξιωματικών στον νότιο Λίβανο, με άμεση εμπλοκή στις επιχειρήσεις, ενισχύουν ακόμη περισσότερο την επιχειρηματολογία του Ισραήλ και ταυτόχρονα υπογραμμίζουν την αποφασιστικότητα των Φρουρών της Επανάστασης να προστατεύσουν τον πολύτιμο proxy τους.

Από την άλλη πλευρά το Ισραήλ θεωρεί την παραμονή του στον νότιο Λίβανο όρο επιβίωσης για την ασφάλεια του βορρά. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου ξεκαθάρισε με νέα δήλωσή του ότι οι ισραηλινές δυνάμεις θα διατηρήσουν πλήρη ελευθερία δράσης έναντι κάθε άμεσης ή αναδυόμενης απειλής και ότι η παρουσία τους στη ζώνη ασφαλείας θα συνεχιστεί «όσο χρειάζεται». Η λογική είναι απλή: χωρίς ισραηλινή πίεση επί του πεδίου, το βόρειο Ισραήλ κινδυνεύει να μείνει εκτεθειμένο σε νέες πυραυλικές επιθέσεις της Χεζμπολάχ. Το αδιέξοδο δεν είναι μόνο στρατιωτικό, αλλά και πολιτικό. Μια ισραηλινή απόσυρση υπό αμερικανική πίεση θα μπορούσε να προκαλέσει άμεση κρίση στην κυβέρνηση συνεργασίας του Νετανιάχου, με αποχώρηση εταίρων, κοινωνική κατακραυγή και βαρύ πολιτικό κόστος ενόψει εκλογών τον Οκτώβριο. Για την ισραηλινή κοινή γνώμη, μια τέτοια κίνηση θα ερμηνευόταν ως απαράδεκτη υποχώρηση στις αμερικανικές πιέσεις με επιπτώσεις στην ασφάλεια του πληθυσμού.

Η Ουάσινγκτον προσπαθεί να διατηρήσει το momentum. Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς μίλησε για «σημαντική πρόοδο», για μηχανισμό διατήρησης ανοικτού του Ορμούζ και για επιστροφή επιθεωρητών της IAEA στο Ιράν (κάτι που διέψευσε το Ιράν).

Όμως η δήλωσή του ότι μπορεί να συνδυαστεί η εδαφική ακεραιότητα του Λιβάνου με την ασφάλεια του Ισραήλ αποκαλύπτει ακριβώς τη δυσκολία: οι ΗΠΑ αναζητούν διπλωματική ισορροπία εκεί όπου τα μέρη βλέπουν υπαρξιακό διακύβευμα και χαράσσουν κόκκινες γραμμές.

Το ζήτημα του Λιβάνου αποτελεί εξαρχής νάρκη στο MoU. Το Ιράν ζητά προστασία για τον proxy του, το Ισραήλ αρνείται να εγκαταλείψει τη ζώνη ασφαλείας, ο Λίβανος δηλώνει κυριαρχία αλλά αδυνατεί να ελέγξει τη Χεζμπολάχ, και οι ΗΠΑ πιέζουν για συμφωνία που μπορεί να διαρρήξει τις σχέσεις τους με το Ισραήλ. Είναι γνωστό, δε, ότι στη Μέση Ανατολή τα στρατηγικά αδιέξοδα δεν λύνονται με πρόχειρες διευθετήσεις διότι εκρήγνυνται σε δεύτερο χρόνο με χειρότερο τρόπο.

Δημοσιεύθηκε στην Απογευματινή