EnΗ ''παγίδα του Θουκυδίδη'' αφορά τελικά τη ∆ύση
Άρθρο γνώμης
Η Ευρώπη ταυτόχρονα δεν είναι µια ενιαία οντότητα, ούτε θα εξελιχθεί σε κάτι τέτοιο. Είναι ένα προσυµφωνηµένο σύστηµα εγγυήσεων και διασφαλίσεων των πρώην µεγάλων δυνάµεων -κυρίως αποικιοκρατικών-, εγκλωβισµένων στις µητροπόλεις τους, ως σύνθεση και ιεραρχία και όχι οµοσπονδία
Ο Γκρέιαµ Αλισον, καθηγητής του αµερικανικού Πανεπιστηµίου Χάρβαρντ, έγραψε προ ετών ένα σύγγραµµα υπό τον τίτλο «Προορισµένοι για πόλεµο: Μπορούν οι ΗΠΑ και η Κίνα να αποφύγουν την παγίδα του Θουκυδίδη;». Ο Θουκυδίδης, που διδασκόµαστε εµείς ως Ελληνες στα σχολεία µας, αλλά µε πολύ πιο βαθιές και σηµαντικές αναγνώσεις, ξένοι φοιτητές στα πανεπιστήµιά τους και οι Αµερικανοί στρατιωτικοί του Γουέστ Πόιντ ως βασικό µάθηµα πολεµικής ιστορίας και φιλοσοφίας, ως γνωστόν έγραψε την ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέµου, που εξελίχθηκε τον 5ο π.Χ. αιώνα, µεταξύ της Αθήνας, της Σπάρτης και των συµµάχων τους.
Ο Θουκυδίδης αναγνωρίζεται ως πατέρας του πολιτικού ρεαλισµού µέσα από το έργο του. Η θεωρία του Αλισον, που αναπαράγεται ως «παγίδα του Θουκυδίδη», αναπτύσσει µια θεωρία που υποστηρίζει ότι όταν µια ισχυρή, κυρίαρχη δύναµη, όπως η Σπάρτη στην ελληνική αρχαιότητα, αντιλαµβάνεται την άνοδο µιας άλλης, την τότε Αθήνα, που απειλείται να την επισκιάσει, µοιραίως οδηγείται σε σύγκρουση µαζί της. Ο εν λόγω καθηγητής, ενταγµένος στο πλαίσιο των σχέσεων ΗΠΑ - Κίνας και συµµετέχοντας στη συνέχεια και σε διάφορες συναντήσεις ακόµα και θεσµικού τύπου µεταξύ Αµερικανών αξιωµατούχων και Κινέζων, ήθελε να συνδράµει θεωρητικά στην αποτροπή ή τουλάχιστον την ανάσχεση µιας εκκολαπτόµενης θερµής σύγκρουσης µεταξύ των δύο πόλων του παγκόσµιου ανταγωνισµού. ∆εν είναι καθόλου τυχαίο ότι ο πρόεδρος της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ, το 2023 σε µια συνάντησή του µε διακοµµατική αντιπροσωπεία της Γερουσίας των ΗΠΑ εµφανίζεται να δηλώνει: «Η παγίδα του Θουκυδίδη δεν είναι αναπόφευκτη».
Πέρα από την οπτική που ανέπτυξε ο Αλισον και αφορά την αλληλεξάρτηση ΗΠΑ - Κίνας και την αναγκαιότητα προώθησης της παγκόσµιας διακυβέρνησης και της διεθνούς-εταιρικής πολυµέρειας, η πραγµατική «παγίδα του Θουκυδίδη» συνίσταται σε µια πολύ συγκεκριµένη προσέγγιση µέσα από την πραγµατική ιστορία. Από τον Πελοποννησιακό Πόλεµο, ουσιαστικά, δεν υπήρξαν νικητές και ηττηµένοι. Γιατί τόσο η Σπάρτη όσο και η Αθήνα αδυνάτισαν ως προς την ισχύ και τις επιρροές τους και, τελικά, η Ιστορία γράφτηκε στην εξέλιξη από το βασίλειο των Μακεδόνων, που κατέλαβε το σύνολο των ελληνικών πόλεων-κρατών, οδηγώντας τους Ελληνες στο έπος του Μεγάλου Αλεξάνδρου και σε µια επόµενη εποχή εθνικής συγκρότησης. Με την έννοια αυτή, η «παγίδα του Θουκυδίδη» αφορά ουσιαστικά τη ρήξη που εξελίσσεται εντός της ∆ύσης. Μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ. Στο ενδεχόµενο που οι ρωγµές γίνουν σχίσµα θα απολέσουν κρίσιµες δυνάµεις και οι ΗΠΑ και οι ευρωπαϊκές χώρες. Ετσι, σύµφωνα µε την «παγίδα του Θουκυδίδη», η Κίνα, ο τρίτος µεγάλος δρων, θα επικρατήσει και θα καθυποτάξει τη ∆ύση και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Στην καλύτερη περίπτωση θα περιθωριοποιήσει ως παγκόσµια δύναµη τις ΗΠΑ, εντός της αµερικανικής ηπείρου, όπως συνέβη µετά το τέλος του Πελοποννησιακού Πολέµου µε τη Σπάρτη.
Η Ευρώπη µε τα δεδοµένα που έχει, ουσιαστικά, θα αλωθεί οικονοµικά, εµπορικά, τεχνολογικά, χρηµατοοικονοµικά από την Κίνα και θα αποτελέσει µια οικονοµικοστρατηγική αποικία του Πεκίνου, µαζί µε το σύνολο των πολιτισµών και των εµβληµάτων της. Ουσιαστικά, ο λόγος για µια ανάστροφη αποικιοκρατία από εκείνη του παρελθόντος, όπου οι ευρωπαϊκές δυνάµεις είχαν εξουσιάσει την Κίνα. Αντιστοίχως, άλλωστε, ήδη µε ανάστροφη πορεία, χαράχθηκε από το Πεκίνο και ο δρόµος του µεταξιού και των µπαχαρικών, που ξεκινά από την Κίνα και καταλήγει στην Ευρώπη. Η προεδρία Τραµπ, όσο βάθος στρατηγικής και να έχει, είναι πολύ επιχειρησιακή και ιδιαίτερα απροσχηµάτιστη για τον «καθωσπρεπισµό» των ευρωπαϊκών ηγεσιών. Κύρια αιτία γι’ αυτό, πέρα από τον χαρακτήρα και τον τρόπο έκφρασης του ίδιου του Αµερικανού προέδρου, είναι ότι εκ των πραγµάτων δεν έχει θεσµικά και πρακτικά τον απαραίτητο χρόνο για να φέρει µια «νέα τάξη» όχι µόνον στο διεθνές σύστηµα, αλλά και στη δοµή της ίδιας της ∆ύσης. Ουσιαστικά έχει στη διάθεσή του µόλις τρία χρόνια, και όχι οκτώ, για παράδειγµα, για να γκρεµίσει τον κόσµο ως «κανονικότητα» όπως λογιζόταν από τις εµπεδωµένες δυνάµεις και συµφέροντα της παγκοσµιοποιηµένης συλλογικότητας και να δηµιουργήσει έναν διπολισµό απέναντι στην Κίνα, µε συνισταµένη µια ενιαία ∆ύση και όχι το δίπολο του Ατλαντικού και τον νέο ή τον ασιατικό κόσµο του Ειρηνικού.
Η Ευρώπη ταυτόχρονα δεν είναι µια ενιαία οντότητα, ούτε θα εξελιχθεί σε κάτι τέτοιο. Είναι ένα προσυµφωνηµένο σύστηµα εγγυήσεων και διασφαλίσεων των πρώην µεγάλων δυνάµεων -κυρίως αποικιοκρατικών-, εγκλωβισµένων στις µητροπόλεις τους, ως σύνθεση και ιεραρχία και όχι οµοσπονδία. Η οµάδα Τραµπ βλέπει τη ∆ύση ως µια Κοινωνία των Εθνών υπό την ηγεσία και όχι την ηγεµονία των ΗΠΑ και ως µια ενότητα ιεραρχηµένων συµφερόντων µε ατµοµηχανή, αλλά όχι υπόχρεη οικονοµικά Αµερική. ∆ιαφεύγοντας από την «παγίδα του Θουκυδίδη» (όπως ορίζεται από τον Αλισον), η ∆ύση µπορεί µε πρωτεύουσα την Ουάσινγκτον να επιβάλει στην Κίνα, στις «τίγρεις της Ασίας» αλλά και στη Ρωσία, ως ενδιάµεση δύναµη της Ευρασίας, µια νέα τάξη διαβούλευσης και όχι πολέµου.
Η ευρωπαϊκή δοµή, από την άλλη πλευρά, όπως αναφέρει επισήµως ο επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Συµβουλίου, Κόστα, αντιτίθεται σε «οποιαδήποτε µορφή εξαναγκασµού» από τις ΗΠΑ. Η ευρωπαϊκή ηγεσία των τριών κεντρικών δυνάµεων της Ευρώπης µε πολύ ασθενή διακυβέρνηση, µέσα σε στρατηγική αµηχανία, µε ανακλαστικά εγχώριας επιβίωσης, µιλά για αυτονόµηση της Ευρώπης έναντι των ΗΠΑ. Μιλούν µέχρι και για «µπαζούκα» αποκλεισµού των αµερικανικών επενδύσεων επί ευρωπαϊκού εδάφους. Σε µια τέτοια περίπτωση, µέσα στην τριετία η Ευρώπη θα αλωθεί επενδυτικά από την Κίνα. Και η Αµερική θα απολέσει τoν πυρήνα της διεθνοπολιτικής ισχύος της ∆ύσης που συνδέεται µε την Ευρώπη. Η «παγίδα του Θουκυδίδη» στην περίπτωση αυτή θα έχει προκύψει µε κερδισµένη ως επερχόµενη δεσπόζουσα δύναµη την Κίνα.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ''Παραπολιτικά''
Ο Θουκυδίδης αναγνωρίζεται ως πατέρας του πολιτικού ρεαλισµού µέσα από το έργο του. Η θεωρία του Αλισον, που αναπαράγεται ως «παγίδα του Θουκυδίδη», αναπτύσσει µια θεωρία που υποστηρίζει ότι όταν µια ισχυρή, κυρίαρχη δύναµη, όπως η Σπάρτη στην ελληνική αρχαιότητα, αντιλαµβάνεται την άνοδο µιας άλλης, την τότε Αθήνα, που απειλείται να την επισκιάσει, µοιραίως οδηγείται σε σύγκρουση µαζί της. Ο εν λόγω καθηγητής, ενταγµένος στο πλαίσιο των σχέσεων ΗΠΑ - Κίνας και συµµετέχοντας στη συνέχεια και σε διάφορες συναντήσεις ακόµα και θεσµικού τύπου µεταξύ Αµερικανών αξιωµατούχων και Κινέζων, ήθελε να συνδράµει θεωρητικά στην αποτροπή ή τουλάχιστον την ανάσχεση µιας εκκολαπτόµενης θερµής σύγκρουσης µεταξύ των δύο πόλων του παγκόσµιου ανταγωνισµού. ∆εν είναι καθόλου τυχαίο ότι ο πρόεδρος της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ, το 2023 σε µια συνάντησή του µε διακοµµατική αντιπροσωπεία της Γερουσίας των ΗΠΑ εµφανίζεται να δηλώνει: «Η παγίδα του Θουκυδίδη δεν είναι αναπόφευκτη».
Πέρα από την οπτική που ανέπτυξε ο Αλισον και αφορά την αλληλεξάρτηση ΗΠΑ - Κίνας και την αναγκαιότητα προώθησης της παγκόσµιας διακυβέρνησης και της διεθνούς-εταιρικής πολυµέρειας, η πραγµατική «παγίδα του Θουκυδίδη» συνίσταται σε µια πολύ συγκεκριµένη προσέγγιση µέσα από την πραγµατική ιστορία. Από τον Πελοποννησιακό Πόλεµο, ουσιαστικά, δεν υπήρξαν νικητές και ηττηµένοι. Γιατί τόσο η Σπάρτη όσο και η Αθήνα αδυνάτισαν ως προς την ισχύ και τις επιρροές τους και, τελικά, η Ιστορία γράφτηκε στην εξέλιξη από το βασίλειο των Μακεδόνων, που κατέλαβε το σύνολο των ελληνικών πόλεων-κρατών, οδηγώντας τους Ελληνες στο έπος του Μεγάλου Αλεξάνδρου και σε µια επόµενη εποχή εθνικής συγκρότησης. Με την έννοια αυτή, η «παγίδα του Θουκυδίδη» αφορά ουσιαστικά τη ρήξη που εξελίσσεται εντός της ∆ύσης. Μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ. Στο ενδεχόµενο που οι ρωγµές γίνουν σχίσµα θα απολέσουν κρίσιµες δυνάµεις και οι ΗΠΑ και οι ευρωπαϊκές χώρες. Ετσι, σύµφωνα µε την «παγίδα του Θουκυδίδη», η Κίνα, ο τρίτος µεγάλος δρων, θα επικρατήσει και θα καθυποτάξει τη ∆ύση και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Στην καλύτερη περίπτωση θα περιθωριοποιήσει ως παγκόσµια δύναµη τις ΗΠΑ, εντός της αµερικανικής ηπείρου, όπως συνέβη µετά το τέλος του Πελοποννησιακού Πολέµου µε τη Σπάρτη.
Η Ευρώπη µε τα δεδοµένα που έχει, ουσιαστικά, θα αλωθεί οικονοµικά, εµπορικά, τεχνολογικά, χρηµατοοικονοµικά από την Κίνα και θα αποτελέσει µια οικονοµικοστρατηγική αποικία του Πεκίνου, µαζί µε το σύνολο των πολιτισµών και των εµβληµάτων της. Ουσιαστικά, ο λόγος για µια ανάστροφη αποικιοκρατία από εκείνη του παρελθόντος, όπου οι ευρωπαϊκές δυνάµεις είχαν εξουσιάσει την Κίνα. Αντιστοίχως, άλλωστε, ήδη µε ανάστροφη πορεία, χαράχθηκε από το Πεκίνο και ο δρόµος του µεταξιού και των µπαχαρικών, που ξεκινά από την Κίνα και καταλήγει στην Ευρώπη. Η προεδρία Τραµπ, όσο βάθος στρατηγικής και να έχει, είναι πολύ επιχειρησιακή και ιδιαίτερα απροσχηµάτιστη για τον «καθωσπρεπισµό» των ευρωπαϊκών ηγεσιών. Κύρια αιτία γι’ αυτό, πέρα από τον χαρακτήρα και τον τρόπο έκφρασης του ίδιου του Αµερικανού προέδρου, είναι ότι εκ των πραγµάτων δεν έχει θεσµικά και πρακτικά τον απαραίτητο χρόνο για να φέρει µια «νέα τάξη» όχι µόνον στο διεθνές σύστηµα, αλλά και στη δοµή της ίδιας της ∆ύσης. Ουσιαστικά έχει στη διάθεσή του µόλις τρία χρόνια, και όχι οκτώ, για παράδειγµα, για να γκρεµίσει τον κόσµο ως «κανονικότητα» όπως λογιζόταν από τις εµπεδωµένες δυνάµεις και συµφέροντα της παγκοσµιοποιηµένης συλλογικότητας και να δηµιουργήσει έναν διπολισµό απέναντι στην Κίνα, µε συνισταµένη µια ενιαία ∆ύση και όχι το δίπολο του Ατλαντικού και τον νέο ή τον ασιατικό κόσµο του Ειρηνικού.
Η Ευρώπη ταυτόχρονα δεν είναι µια ενιαία οντότητα, ούτε θα εξελιχθεί σε κάτι τέτοιο. Είναι ένα προσυµφωνηµένο σύστηµα εγγυήσεων και διασφαλίσεων των πρώην µεγάλων δυνάµεων -κυρίως αποικιοκρατικών-, εγκλωβισµένων στις µητροπόλεις τους, ως σύνθεση και ιεραρχία και όχι οµοσπονδία. Η οµάδα Τραµπ βλέπει τη ∆ύση ως µια Κοινωνία των Εθνών υπό την ηγεσία και όχι την ηγεµονία των ΗΠΑ και ως µια ενότητα ιεραρχηµένων συµφερόντων µε ατµοµηχανή, αλλά όχι υπόχρεη οικονοµικά Αµερική. ∆ιαφεύγοντας από την «παγίδα του Θουκυδίδη» (όπως ορίζεται από τον Αλισον), η ∆ύση µπορεί µε πρωτεύουσα την Ουάσινγκτον να επιβάλει στην Κίνα, στις «τίγρεις της Ασίας» αλλά και στη Ρωσία, ως ενδιάµεση δύναµη της Ευρασίας, µια νέα τάξη διαβούλευσης και όχι πολέµου.
Η ευρωπαϊκή δοµή, από την άλλη πλευρά, όπως αναφέρει επισήµως ο επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Συµβουλίου, Κόστα, αντιτίθεται σε «οποιαδήποτε µορφή εξαναγκασµού» από τις ΗΠΑ. Η ευρωπαϊκή ηγεσία των τριών κεντρικών δυνάµεων της Ευρώπης µε πολύ ασθενή διακυβέρνηση, µέσα σε στρατηγική αµηχανία, µε ανακλαστικά εγχώριας επιβίωσης, µιλά για αυτονόµηση της Ευρώπης έναντι των ΗΠΑ. Μιλούν µέχρι και για «µπαζούκα» αποκλεισµού των αµερικανικών επενδύσεων επί ευρωπαϊκού εδάφους. Σε µια τέτοια περίπτωση, µέσα στην τριετία η Ευρώπη θα αλωθεί επενδυτικά από την Κίνα. Και η Αµερική θα απολέσει τoν πυρήνα της διεθνοπολιτικής ισχύος της ∆ύσης που συνδέεται µε την Ευρώπη. Η «παγίδα του Θουκυδίδη» στην περίπτωση αυτή θα έχει προκύψει µε κερδισµένη ως επερχόµενη δεσπόζουσα δύναµη την Κίνα.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ''Παραπολιτικά''
