Ο Πιραντέλο και ο Θουκυδίδης
Opinios
Η µοίρα των µικρών λαών είναι γνωστή, αν όχι και προδιαγεγραµµένη. Τα δικαιώµατά τους -που, κατά τα άλλα, υπάρχουν στη Χάρτα των Ηνωµένων Εθνών- έχουν για τους ισχυρούς της Γης µεγάλη… ελαστικότητα
Η παρέµβαση των Ηνωµένων Πολιτειών στη Βενεζουέλα είναι φυσικό να προκαλεί διχογνωµίες αναλόγως σε ποια πλευρά βρίσκεται ο καθένας. Και πάντως, συγκεκαλυµµένα ή όχι, η πλειονότητα µίλησε για καταστρατήγηση του ∆ιεθνούς ∆ικαίου. Αν τελικώς υπάρχει κάτι τέτοιο. ∆ιότι τα πάντα είναι θέµα ερµηνείας. Αν ο Τραµπ επενέβη σε µια κυρίαρχη χώρα για να βγάλει από τη µέση έναν δικτάτορα -και εν πάση περιπτώσει εχθρό των Ηνωµένων Πολιτειών-, τότε έχουµε καταστρατήγηση του ∆ιεθνούς ∆ικαίου.
Αν ο Τραµπ συνέλαβε τον Μαδούρο επειδή τον χαρακτήρισε απλό πολίτη που ασχολείται µε την παρασκευή και το εµπόριο ναρκωτικών, απλώς συνέλαβε έναν εγκληµατία. Και ούτε είναι τυχαίο ότι µπροστάρης σε αυτή την ενέργεια είναι το υπουργείο ∆ικαιοσύνης των ΗΠΑ, το οποίο εδώ και µία πενταετία έχει βγάλει ένταλµα σύλληψης για τον συγκεκριµένο ναρκέµπορο. Είναι εποµένως θέµα ερµηνείας, αν θέλουµε να δούµε το ζήτηµα σε ρεαλιστική βάση. Ή, όπως θα έλεγε και ο Πιραντέλο, «έτσι είναι, αν έτσι νοµίζετε»… Από την άλλη, η µοίρα των µικρών λαών είναι γνωστή, αν όχι και προδιαγεγραµµένη. Τα δικαιώµατά τους -δικαιώµατα που, κατά τα άλλα, υπάρχουν στη Χάρτα των Ηνωµένων Εθνών και που προβάλλονται µε κάθε ευκαιρία ως στοιχειώδεις αρχές του ∆ιεθνούς ∆ικαίου- έχουν για τους ισχυρούς της Γης µεγάλη… ελαστικότητα. Έτσι ώστε να µπορούν να προσαρµόζουν (οι ισχυροί) τα δικαιώµατα αυτά σε συνθήκες εξυπηρέτησης των δικών τους στενών συµφερόντων.
Οι λοιποί λαοί, και κυρίως οι µικροί, µεταξύ δε αυτών και ο ελληνικός, µπορεί να απορούν ή και να αγανακτούν. Πρόκειται όµως για ένα παγκόσµιο παιγνίδι, που δεν είναι εφεύρηµα του σύγχρονου κόσµου, αλλά, επειδή οι κανόνες του διαµορφώνονται από την ανθρώπινη φύση, έχει µια διαχρονικότητα αιώνων.
∆εν είναι τυχαίο ότι πολλοί υποστηρίζουν πως τα πάντα άρχισαν και τέλειωσαν στην αρχαία Ελλάδα. Και ότι αυτά που ο άνθρωπος έζησε στους µετέπειτα αιώνες δεν ήσαν παρά αντιγραφές του κόσµου εκείνου. Μπορεί να υπάρχει αρκετή δόση υπερβολής στην εκτίµηση αυτή. Η ουσία είναι όµως ότι, τουλάχιστον όσον αφορά την ιστορία και τις συµπεριφορές των λαών, η ιστορία απλώς επαναλαµβάνεται.
Αν λ.χ. οι πολιτικοί και οι διπλωµάτες διάβαζαν Θουκυδίδη, θα αποκτούσαν πολύτιµες εµπειρίες και ασφαλώς και µια γνώση που θα βοηθούσε τη σκέψη και τις επιλογές τους. Γιατί ο αρχαίος ιστορικός παραµένει πάντα επίκαιρος και γι’ αυτό πολύτιµος, όπως πολύ σωστά µας πληροφορεί, σε ένα πόνηµά του για την επικαιρότητα του Θουκυδίδη, ένας εξαίρετος και πολύ έµπειρος Έλληνας διπλωµάτης, ο Βύρων Θεοδωρόπουλος. Ποιος δεν θα συµφωνήσει π.χ. ότι στη σηµερινή διπλωµατία των ισχυρών εξακολουθούν να ισχύουν αυτά που επισηµαίνει στον Θουκυδίδη ο Θεοδωρόπουλος. Ότι δηλαδή η επιχειρηµατολογία τους έχει τρεις τύπους: (α) «Το συµφέρον σας είναι να κάνετε αυτό που σας ζητάµε», (β) «Εµείς έχουµε το δίκαιο µε το µέρος µας, ενώ οι αντίπαλοί µας αδικούν», (γ) «Εµείς είµαστε πιο δυνατοί, άρα επιβάλλουµε τη θέλησή µας». Έννοιες που θα βρει κανείς επαναλαµβανόµενες στον Πελοποννησιακό Πόλεµο και κυρίως στον διάλογο Μηλίων και Αθηναίων. Αν µάλιστα κάνουµε µια προβολή των δύο αυτών πλευρών στη σηµερινή πραγµατικότητα, θα δούµε πόσο όµοια είναι η συµπεριφορά των Αµερικανών προς εκείνη των «ιµπεριαλιστών» της εποχής, δηλαδή των Αθηναίων.
Κατά τη συζήτηση εκείνη Αθηναίων και Μηλίων, πριν οι πρώτοι να επιτεθούν στους δεύτερους, οι Αθηναίοι «δήλωσαν εξ αρχής πως αν οι Μήλιοι επιθυµούν να συζητήσουν οτιδήποτε άλλο εκτός από την υποταγή τους, τότε καλύτερα να σταµατήσει η συζήτηση! Και όταν οι Μήλιοι, για να σώσουν την Πολιτεία τους, δέχονται να συνεχισθεί η συζήτηση, οι Αθηναίοι ξεκαθαρίζουν ότι δεν είναι διατεθειµένοι να συζητήσουν µε νοµικά ή ιστορικά επιχειρήµατα! Αυτά, κατά τους Αθηναίους, έχουν αξία µόνο µεταξύ ισοδυνάµων, αλλιώς “δυνατά οι προύχοντες πράττουσι και οι ασθενείς ξυγχωρούσι”. ∆ηλαδή ο ισχυρός επιβάλλει ό,τι του επιτρέπει η δύναµή του και ο αδύνατος υποχωρεί όσο του επιβάλλει η αδυναµία του. ∆ηλώνουν ότι ήρθαν για να υποτάξουν τους Μηλίους χωρίς να καταβάλουν προσπάθεια και χωρίς να καταστρέψουν τη Μήλο. Αν οι Μήλιοι υποταχθούν, χωρίς άλλη συζήτηση, θα είναι προς το συµφέρον τους, γιατί θα αποτρέψουν την καταστροφή τους. ∆εν τους ενδιαφέρει να έχουν τη φιλία των Μηλίων, γιατί αν συνεννοηθούν φιλικά, αυτό θα θεωρηθεί απόδειξη της αδυναµίας της Αθήνας. Ενώ αν καταστρέψουν τη Μήλο, αυτό θα θεωρηθεί απόδειξη της δύναµής τους. Θα είναι αυτό παράδειγµα και για τους άλλους συµµάχους ή ουδετέρους. Η προθυµία των Μηλίων για φιλικό διακανονισµό δεν αρκεί στους Αθηναίους, γιατί παραµένει ο κίνδυνος κάποτε η Μήλος να ενεργήσει αλόγιστα και να δηµιουργήσει νέους κινδύνους στην Αθήνα».
Κάθε οµοιότητα µε τα σηµερινά, τελικώς, δεν είναι τυχαία.
En