Τα Θεοφάνια, ή Φώτα, αποτελούν μία από τις σημαντικότερες εορτές της Ορθόδοξης Εκκλησίας, καθώς τιμάται η βάπτιση του Ιησού Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό και η φανέρωση της Αγίας Τριάδας. Κεντρικό στοιχείο της ημέρας είναι ο αγιασμός των υδάτων και η ρίψη του Τιμίου Σταυρού σε θάλασσες, ποτάμια και λίμνες σε όλη τη χώρα.

Στις 6 Ιανουαρίου η Εκκλησία θυμάται τη στιγμή που ο Χριστός βαπτίστηκε από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο, όταν –σύμφωνα με την ευαγγελική παράδοση– ακούστηκε η φωνή του Θεού Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα εμφανίστηκε σε μορφή περιστεριού. Η ημέρα ονομάζεται «Φώτα», καθώς συμβολίζει τον πνευματικό φωτισμό και την αναγέννηση του ανθρώπου μέσω του Βαπτίσματος.

Ο αγιασμός των υδάτων και ο Σταυρός

Η ρίψη του Τιμίου Σταυρού στα νερά γίνεται κατά μίμηση της βάπτισης του Χριστού και εκφράζει την πίστη ότι με την παρουσία Του αγιάστηκε ολόκληρη η δημιουργία. Το νερό που ευλογείται την ημέρα αυτή ονομάζεται «Μέγας Αγιασμός» και, σύμφωνα με την ορθόδοξη παράδοση, έχει καθαρτική και αγιαστική δύναμη. Οι πιστοί το φυλάσσουν στα σπίτια τους ως πηγή ευλογίας και προστασίας.

Η κατάδυση του Σταυρού συμβολίζει τη νίκη του Χριστού απέναντι στο κακό και τον θάνατο, ενώ η ανάσυρσή του παραπέμπει στην ανάσταση, τη νέα ζωή και την ελπίδα. Παράλληλα, στη λαϊκή παράδοση ο αγιασμός των υδάτων συνδέθηκε με τον εξαγνισμό και την απομάκρυνση κάθε αρνητικής επιρροής για τη νέα χρονιά.

Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, πιστοί αψηφούν το κρύο και βουτούν στα νερά για να πιάσουν τον Σταυρό. Όποιος τον ανασύρει θεωρείται ότι λαμβάνει ιδιαίτερη ευλογία, με το έθιμο να βιώνεται όχι ως αγώνας, αλλά ως πράξη πίστης και συμμετοχής στο μυστήριο του αγιασμού.