Την πρώτη ημέρα του 2026, ερευνητές στην παγωμένη Ανταρκτική πραγματοποίησαν μια εντυπωσιακή διαδικασία που επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο: την επανατοποθέτηση του δείκτη που σηματοδοτεί τον γεωγραφικό Νότιο Πόλο. Αυτή η ετήσια τελετή δεν αποτελεί απλώς παράδοση, αλλά επιστημονική αναγκαιότητα που αποκαλύπτει πώς λειτουργεί το παγωμένο στρώμα της Ανταρκτικής.

Διαβάστε: Ανταρκτική: Επιστήμονες ανακάλυψαν έναν χαμένο κόσμο 34 εκατ. ετών - Πώς πραγματοποιήθηκε η γεώτρηση

Νότιος Πόλος: Γιατί αλλάζει θέση

Πολλοί πιστεύουν ότι ο Νότιος Πόλος παραμένει ακίνητος στην ίδια ακριβώς θέση για πάντα. Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική. Ενώ το γεωγραφικό σημείο του νότιου άκρου του πλανήτη μας δεν μετακινείται, ο δείκτης που το σηματοδοτεί χρειάζεται συνεχή προσαρμογή. Οι επιστήμονες που εργάζονται στον αμερικανικό σταθμό Amundsen Scott αναλαμβάνουν αυτό το έργο κάθε Πρωτοχρονιά, μετακινώντας τον δείκτη περίπου δέκα μέτρα από την προηγούμενη του θέση.

Η αιτία βρίσκεται στη φύση του ανταρκτικού πάγου. Το τεράστιο παγωμένο στρώμα που καλύπτει την ήπειρο δεν είναι στατικό. Αντίθετα, κινείται αργά αλλά σταθερά, με ρυθμό που φτάνει τα δέκα μέτρα κάθε δωδεκάμηνο. Αυτή η κίνηση μεταφέρει τον δείκτη μακριά από το πραγματικό γεωγραφικό σημείο, καθιστώντας απαραίτητη την ετήσια διόρθωση.

Η διαφορά μεταξύ γεωγραφικού και μαγνητικού πόλου

Υπάρχει σημαντική σύγχυση σχετικά με τους διαφορετικούς τύπους πόλων στην Ανταρκτική. Ο γεωγραφικός Νότιος Πόλος αντιπροσωπεύει το νότιο άκρο του άξονα περιστροφής της Γης και βρίσκεται σχεδόν στο κέντρο της ηπείρου. Αντίθετα, ο μαγνητικός και ο γεωμαγνητικός πόλος μετακινούνται διαρκώς λόγω των αλλαγών στο μαγνητικό πεδίο του πλανήτη μας.

Η εργασία που εκτελούν οι επιστήμονες κάθε Ιανουάριο δεν σχετίζεται με μαγνητικές μεταβολές. Αφορά αποκλειστικά τη φυσική μετατόπιση του παγωμένου στρώματος πάνω στο οποίο στέκεται ο δείκτης. Έτσι διασφαλίζεται ότι το σημείο που επισκέπτονται ερευνητές και περιηγητές αντιστοιχεί πραγματικά στο γεωγραφικό νότιο άκρο της Γης.

Πώς κινείται το ανταρκτικό στρώμα πάγου

Το φαινόμενο της μετακίνησης του πάγου στην Ανταρκτική μοιάζει με την κίνηση ενός γιγαντιαίου παγωμένου ποταμού. Ο πάγος συσσωρεύεται στο εσωτερικό της ηπείρου και σταδιακά ρέει προς τις ακτές, όπου συναντά τον ωκεανό. Αυτή η διαδικασία συνεχίζεται αδιάκοπα, με τον παγετώνα να μετακινείται με αργό αλλά σταθερό ρυθμό.

Οι θερμές ωκεάνιες ροές που έρχονται σε επαφή με τους παγετώνες δημιουργούν επιπλέον προκλήσεις. Αποδυναμώνουν τη σταθερότητα ορισμένων παγετώνων, και αν αυτοί καταρρεύσουν, οι συνέπειες για τη στάθμη της θάλασσας θα είναι σοβαρές. Γι' αυτό οι επιστήμονες παρακολουθούν προσεκτικά αυτές τις αλλαγές, καθώς η κατανόηση της κίνησης του πάγου είναι κρίσιμη για την πρόβλεψη των κλιματικών μεταβολών.

Η τελετή της Πρωτοχρονιάς στην Ανταρκτική

Στον σταθμό Amundsen Scott, η ετήσια μετακίνηση του δείκτη έχει εξελιχθεί σε μια παράδοση με χιουμοριστικά στοιχεία. Οι επιστήμονες που ζουν και εργάζονται σε αυτές τις ακραίες συνθήκες μετατρέπουν την επιστημονική διαδικασία σε εορτασμό, συνδυάζοντας την ακρίβεια της έρευνας με τη χαρά της Πρωτοχρονιάς.

Αυτό το μοναδικό γεγονός υπενθυμίζει ότι ακόμα και στα πιο απομακρυσμένα σημεία του πλανήτη, η επιστημονική κοινότητα συνεχίζει να παρατηρεί, να μετρά και να κατανοεί τις φυσικές διαδικασίες που διαμορφώνουν τη Γη μας. Η απλή πράξη της μετακίνησης ενός δείκτη αποκαλύπτει τη δυναμική φύση του πλανήτη και τη σημασία της συνεχούς επιστημονικής παρατήρησης.