Δεν έχει εκλείψει το ζήτημα της αποτέφρωσης στην Ελλάδα, σε ό,τι αφορά ορισμένη απροθυμία ιερέων να τελέσουν κηδεία από τη στιγμή που δεν ακολουθεί ταφή. Ο πατέρας Χαράλαμπος Κοπανάκης υποστηρίζει και την αποτέφρωση, αφού σε μακροσκελή ανάρτησή του τονίζει πως από τη στιγμή που ο παπάς προβαίνει στην τελετή της κηδείας, δεν έχει το δικαίωμα να επεμβαίνει στο τι θέλει η οικογένεια του νεκρού. Δηλαδή, όπως τόνισε, τον ιερέα πρέπει να απασχολεί το να τελεστεί κανονικά το μυστήριο. Ο πατέρας Χαράλαμπος Κοπανάκης, μάλιστα, το έκανε αφηγούμενος ιστορία που του έτυχε σε ενορία της ορθόδοξης Γερμανίας. 

Διαβάστε: Γιώργος Παπαδάκης: Στη Ριτσώνα το "τελευταίο αντίο" στον δημοσιογράφο - Η επιθυμία της οικογένειάς του πριν από την κηδεία

Μάλιστα, τόνισε ότι στην Ελλάδα «λειτουργούμε ως "υπερορθόδοξοι"», κάτι που, μέσω της αντίδρασης οικογενειών που αλλιώς επιθυμούν να διαχειριστούν τους νεκρούς τους, φέρνει ακόμα και «απάνθρωπες κρίσεις». Μάλιστα, τόνισε ότι η ανάσταση δεν είναι θέμα αναδημιουργίας, αλλά επανασυγκόλλησης. Το επιχείρημα, δε, ότι «ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο εκ του μηδενός» και ότι δεν πρόκειται να δυσκολευτεί να βρει τα λείψανα του νεκρού για να τον δημιουργήσει -ή ότι οι στάχτες του θα τον δυσκολέψουν περισσότερο, μοιάζει πειστικό. 

Η ανάρτηση του πατρός Χαράλαμπου

Μοιράζομαι για ακόμη μία φορά μια προσωπική εμπειρία από ορθόδοξη ενορία της Μητρόπολης Γερμανίας, πριν από περίπου δεκαπέντε χρόνια, όταν βρέθηκα εκεί και διακόνησα για έναν μήνα. Η εμπειρία αυτή συνδέεται άμεσα με το ζήτημα που επανέρχεται έντονα στη δημόσια συζήτηση στη χώρα μας τις τελευταίες ημέρες. Την ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ως τρόπο διαχείρισης του νεκρού σώματος. Κατά τη διάρκεια λοιπόν της εκεί παραμονής μου, μου ζητήθηκε να τελέσω την κηδεία ενός ορθόδοξου χριστιανού, του οποίου το σώμα, μετά την ακολουθία, θα οδηγούνταν για αποτέφρωση.

Μη γνωρίζοντας πώς διαχειρίζεται το συγκεκριμένο θέμα η τοπική Εκκλησία και έχοντας στο νου μου τα ελληνικά δεδομένα, θεώρησα σωστό να επικοινωνήσω με τον αρμόδιο επίσκοπο της περιοχής και να ζητήσω τη γνώμη του. Η απάντησή του ήταν απολύτως φυσική, χωρίς καμία αμηχανία ή απορριπτικότητα. Μου είπε ξεκάθαρα ότι θα τελέσω κανονικά την κηδεία, εφόσον οι άνθρωποι ζητούν εκκλησιαστική κηδεία. Όταν τον ρώτησα αν πρόκειται για τρισάγιο ή για πλήρη ακολουθία, μου απάντησε σχεδόν αυτονόητα: «Τι κάνεις για τους ανθρώπους της ενορίας σου όταν πεθαίνουν; Κηδεία. Γιατί εδώ να κάνεις τρισάγιο;»

Πρόλαβα να πω «ξέρετε, στην Ελλάδα…», αλλά με διέκοψε ευγενικά και κατηγορηματικά. «Δεν με αφορά τι κάνετε στην Ελλάδα. Πότε και πώς θα καταλάβετε ότι αυτά τα θέματα χρειάζονται ποιμαντική διαχείριση και ευαισθησία;» Και συνέχισε, «Οι άνθρωποι μας ζητούν να πάμε να διαβάσουμε μια προσευχή. Πηγαίνουμε σε κρεοπωλεία, ανθοπωλεία, κέντρα διασκέδασης, γήπεδα, σε κάθε είδους επιχειρήσεις, ακόμη κι όταν γνωρίζουμε ότι το περιεχόμενό τους δεν είναι το πιο “ηθικό”. Εκεί γιατί δεν αρνούμαστε; Εσύ θα διαβάσεις την προσευχή επί του νεκρού σώματος. Από εκεί και πέρα, το πώς θα το διαχειριστεί η οικογένεια και ποια ήταν η επιθυμία του ανθρώπου εν ζωή, δεν είναι δική μας υπόθεση».

«Θεματοφύλακες απόλυτης αλήθειας»

Καταθέτω αυτήν την εμπειρία, γιατί δυστυχώς στην Ελλάδα συχνά λειτουργούμε ως «υπερορθόδοξοι», ως θεματοφύλακες μιας απόλυτης αλήθειας, σε τέτοιο βαθμό, ώστε να εκφράζονται δημόσια αφοριστικές και απάνθρωπες κρίσεις.

Κάθε φορά που δημοσιεύεται μια είδηση για κάποιον επώνυμο που είχε επιλέξει την αποτέφρωση, διαβάζει κανείς σχόλια του τύπου, «έχασε την ψυχή του», «πήγε αδιάβαστος», «την έδωσε στον διάβολο». Κι όμως, αυτό δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Στο αποτεφρωτήριο της Ριτσώνας υπάρχει κληρικός, και εφόσον το ζητήσει η οικογένεια, διαβάζεται προσευχή, έστω κι αν δεν τελείται ολόκληρη η νεκρώσιμη ακολουθία.


«Θεολογικά νηπιακή προσέγγιση»

Το βασικό θεολογικό επιχείρημα που προβάλλεται ενάντια στην αποτέφρωση αφορά την εσχατολογία. Τη Δευτέρα Παρουσία και την Ανάσταση των νεκρών. Υποστηρίζεται ότι το σώμα πρέπει να είναι ενταφιασμένο για να «αναστηθεί». Πρόκειται, όμως, για μια θεολογικά νηπιακή προσέγγιση.

Όταν μιλάμε για κοινή ανάσταση, μιλάμε για αναδημιουργία, όχι για απλή επανασυγκόλληση υλικών καταλοίπων. Ο Θεός, σύμφωνα με την πίστη μας, δημιούργησε τον κόσμο εκ του μηδενός, θα δυσκολευτεί, άραγε, να αναδημιουργήσει ένα σώμα επειδή δεν μπορεί να “εντοπίσει” τα λείψανα του ή μήπως η τέφρα είναι δυσκολότερο να εντοπιστεί από το Θεό σε σχέση με τα οστά;

Άλλωστε, ακόμη και η ταφή, όπως την εφαρμόζουμε σήμερα, δεν έχει καμία σχέση με τον τρόπο ταφής του Χριστού, ο οποίος τοποθετήθηκε σε λαξευμένο μνήμα και όχι θαμμένος κάτω από χώματα.

«Να μην αγνοούμε τους πενθούντες»

Έχω βρεθεί σε κηδείες και μάλιστα νεαρών ανθρώπων, όπου πριν καλά-καλά τελειώσει το τρισάγιο, αρχίζει να πέφτει χώμα πάνω στο φέρετρο, με τους γονείς να στέκονται από πάνω. Για πολλούς αυτό είναι βαθιά τραυματικό.

Σήμερα δεν μπορούμε να αγνοούμε την ψυχική κατάσταση των πενθούντων, ούτε τη δύναμη των εικόνων που χαράσσονται στον ψυχισμό τους. Και δεν χρειάζεται καν να αναφερθώ στις εκταφές και στις τραυματικές εμπειρίες από σώματα που δεν έχουν αποσυντεθεί επαρκώς. Χρειάζεται λοιπόν, περισσότερος ανθρωπισμός και λιγότερα ψευδοδιλήμματα.

Ναι, τα διοικητικά όργανα της Εκκλησίας στην Ελλάδα έχουν αποφανθεί ότι δεν τελείται κανονική κηδεία σε περιπτώσεις αποτέφρωσης και ότι αυτή θεωρείται έμμεση άρνηση της πίστης. Μπορώ να κατανοήσω ότι πρόκειται για μια προσπάθεια αναχαίτισης ή επιβράδυνσης μιας αυξανόμενης κοινωνικής τάσης. Όμως, χωρίς να διεκδικώ προφητικό χάρισμα, θεωρώ σχεδόν βέβαιο ότι σε δέκα χρόνια το ζήτημα δεν θα συζητείται καν, και η Εκκλησία, σιωπηλά, θα τελεί κανονικά τις κηδείες όσων το ζητούν.

Εξάλλου, είτε μιλάμε για ταφή είτε για αποτέφρωση, μιλάμε για δύο διαφορετικούς τρόπους αποσύνθεσης του σώματος. Στη μεν ταφή μέσω της σήψης στη γη, στη δε αποτέφρωση μέσω της πυράς. Και στις δύο περιπτώσεις, το ανθρώπινο σώμα διαλύεται. Το ζητούμενο δεν είναι η μέθοδος, αλλά η ποιμαντική στάση και ο σεβασμός στον άνθρωπο».