Τα Ψυχοσάββατα αποτελούν κορυφαίες στιγμές της Ορθόδοξης χριστιανικής παράδοσης, αφιερωμένες στη μνήμη των ανθρώπων που έχουν φύγει από τη ζωή. Αν και κάθε Σάββατο του έτους είναι πνευματικά αφιερωμένο στους κεκοιμημένους, η Εκκλησία έχει θεσπίσει δύο συγκεκριμένα Σάββατα ως «Μνημόσυνα», προσφέροντας μια κοινή ευκαιρία προσευχής για όλες τις ψυχές.

Διαβάστε: Ψυχοσάββατο: Ο λόγος που το καθιέρωσε η Εκκλησία - Ποια η σημασία του και η διαφορά με τα κόλλυβα

Πότε είναι τα Ψυχοσάββατα το 2026;

Επειδή το Πάσχα είναι κινητή εορτή, οι ημερομηνίες των Ψυχοσαββάτων μεταβάλλονται κάθε χρόνο. Για το 2026, οι ημερομηνίες ορόσημα είναι:

  • Πρώτο Ψυχοσάββατο (του Τριωδίου): Σάββατο, 14 Φεβρουαρίου 2026 (πριν την Κυριακή της Απόκρεω).
  • Δεύτερο Ψυχοσάββατο (της Πεντηκοστής): Σάββατο, 30 Μαΐου 2026 (πριν την Κυριακή της Πεντηκοστής).

Τι συμβολίζει το Ψυχοσάββατο και γιατί το τιμάμε;

Το Ψυχοσάββατο, η Εκκλησία προσεύχεται για όλους τους χριστιανούς «απ' αρχής μέχρι των εσχάτων», ακόμη και για εκείνους που δεν έχουν συγγενείς να τους μνημονεύσουν ή έχασαν τη ζωή τους κάτω από ξένες ή δύσκολες συνθήκες.

Οι πιστοί τιμούν τη μνήμη των αγαπημένων τους προσώπων μέσω:

  • Της συμμετοχής στη Θεία Λειτουργία και τον Όρθρο.
  • Της προσφοράς κολλύβων για ευλογία.
  • Της τέλεσης τρισάγιων στους τάφους.
  • Της ελεημοσύνης και της προσευχής.

Στα Ψυχοσάββατα μπορούμε να πάμε τα κόλλυβα είτε στον Εσπερινό της Παρασκευής, είτε στην Θεία Λειτουργία του Σαββάτου, είτε και στα δύο. Πρόκειται περί της ιδίας αξίας, αφού η ίδια ακολουθία διαβάζεται. Τα ευλογηθέντα κόλλυβα δεν τα σκορπίζουμε στον τάφο, ούτε τα απορρίπτουμε στα σκουπίδια. Το Ψυχοσάββατο είναι μια ημέρα μνήμης, προσευχής και τιμής προς όσους έφυγαν, διατηρώντας ζωντανό τον δεσμό των ζωντανών με τις ψυχές των κεκοιμημένων.

Ο βαθύς συμβολισμός των κολλύβων

Τα κόλλυβα δεν είναι απλώς ένα έθιμο, αλλά ένας ζωντανός συμβολισμός της χριστιανικής ελπίδας. Η λέξη προέρχεται από την αρχαία ελληνική και σήμαινε τον κόκκο του σιταριού.

Το σιτάρι αποτελεί το βασικό συστατικό γιατί συμβολίζει την Ανάσταση. Όπως ο κόκκος του σιταριού πέφτει στη γη, θάβεται και σαπίζει για να φυτρώσει ξανά και να δώσει καρπό, έτσι και το ανθρώπινο σώμα θάβεται με την ελπίδα της κοινής Ανάστασης και της αφθαρσίας.

Τι συμβολίζουν τα 9 υλικά στα κόλλυβα;

Σύμφωνα με την παράδοση, η χρήση εννέα υλικών παραπέμπει στα εννέα τάγματα των Αγγέλων. Κάθε υλικό έχει το δικό του νόημα:

  • Σιτάρι: Η Ανάσταση των νεκρών και η αναγέννηση.
  • Ζάχαρη: Η γλυκύτητα του Παραδείσου και της αιώνιας ζωής.
  • Ρόδι: Η λαμπρότητα και η αφθονία των επουράνιων αγαθών.
  • Μαϊντανός: Η αναψυχή, η δροσιά και η ανάπαυση της ψυχής («εν τόπω χλοερώ»).
  • Φρυγανιά ή Αλεύρι: Το χώμα που σκεπάζει το σώμα.
  • Ξηροί καρποί (Αμύγδαλα/Καρύδια): Η συνέχεια της ζωής και η ευγονία.
  • Σταφίδες: Ο Χριστός, που είναι η «Άμπελος η αληθινή».
  • Κανέλα: Το άρωμα της χάρης του Αγίου Πνεύματος.

Χρήσιμες οδηγίες για τους πιστούς

  • Σεβασμός στα κόλλυβα: Τα ευλογημένα κόλλυβα θεωρούνται ιερά. Δεν τα πετάμε στα σκουπίδια και δεν τα σκορπίζουμε πάνω στους τάφους, αλλά τα μοιράζουμε για να καταναλωθούν από τους πιστούς.
  • Μνημόνευση ονομάτων: Προετοιμάστε ένα χαρτί με τα ονόματα των κεκοιμημένων (μόνο τα βαπτιστικά) για να διαβαστούν από τον ιερέα κατά τη διάρκεια της πρόθεσης ή του μνημοσύνου.
  • Ο δεσμός αγάπης: Το Ψυχοσάββατο μας θυμίζει ότι ο θάνατος δεν χωρίζει τους ανθρώπους· η προσευχή κρατά τον δεσμό μεταξύ ζωντανών και κεκοιμημένων ζωντανό και ισχυρό.