Ο Άγιος Χριστόφορος ο Μεγαλομάρτυρας, η μνήμη του οποίου τιμάται στις 9 Μαΐου, θεωρείται παραδοσιακά προστάτης των χωραφιών και των αμπελιών από τις δυσμενείς καιρικές συνθήκες, ιδιαίτερα από την πτώση χαλαζιού. Στους νεότερους χρόνους, η φήμη του επεκτάθηκε και στους αυτοκινητιστές, τους οδοιπόρους και το Σώμα Εφοδιασμού–Μεταφορών του Στρατού, ενώ φέρει τον τίτλο του πολιούχου της πόλης του Αγρινίου. Μία από τις πιο χαρακτηριστικές παραστάσεις του δείχνει έναν νέο άνδρα να φέρει στους ώμους του τον Ιησού ως βρέφος. Ωστόσο, επιστρέφοντας στους πρώτους αιώνες της χριστιανικής παράδοσης, συναντάμε μια ασυνήθιστη απεικόνιση του Αγίου Χριστοφόρου.

Διαβάστε: Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής: Από τα παλάτια της Κωνσταντινούπολης στο μαρτύριο - Η συγκλονιστική πορεία του και το μήνυμα που δεν σίγησε ποτέ (Βίντεο)

Η ανθρώπινη μορφή του αντικαθίσταται με το κεφάλι ενός σκύλου. Αυτή η παράξενη μορφή δεν είναι σύγχρονο καλλιτεχνικό πείραμα ή μεσαιωνικό αστείο, αλλά αποτελεί μέρος της παράδοσης που χρονολογείται από τις πρώτες μέρες του βυζαντινού χριστιανισμού, προκαλώντας έκπληξη και ερωτήματα στους σύγχρονους θεατές που δεν γνωρίζουν την ιστορική της προέλευση.

agios-xristoforos


Γιατί απεικονίζεται με μορφή σκύλου ο Άγιος Χριστόφορος;

Η εικόνα του Αγίου Χριστοφόρου με κεφάλι σκύλου απαντάται κυρίως σε βυζαντινές και πρώιμες μεσαιωνικές αγιογραφίες, ιδιαίτερα στην Ανατολική Ορθόδοξη παράδοση. Δεν είναι η πιο διαδεδομένη εκδοχή της εικονογράφησής του, αλλά έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω της μυθικής και πολιτισμικής της σημασίας.

Μερικές από τις πιο πιθανές ερμηνείες, είναι οι εξής:

  • Γλωσσική παρεξήγηση: Υπάρχει η θεωρία ότι ο χαρακτηρισμός «Καναναίος» (ή «Χαναναίος») που σχετίζεται με τον Άγιο Χριστόφορο παρερμηνεύτηκε ως «Κυνοκέφαλος». Επίσης, η λέξη «Cananeus» (Χαναναίος) μπορεί να μοιάζει με το λατινικό «canineus» (σκυλίσιος).
  • Αναφορά σε μυθικά όντα: Σε αρχαία και μεσαιωνικά κείμενα υπάρχουν αναφορές σε φυλές ανθρώπων με σκυλίσια κεφάλια – π.χ. οι Κυνοκέφαλοι του Ηρόδοτου ή του Πλίνιου. Ο Άγιος Χριστόφορος ενίοτε θεωρούνταν ότι καταγόταν από τέτοια φυλή που «εκπολιτίστηκε» μέσω της Χριστιανικής πίστης.
  • Συμβολισμός της μεταμόρφωσης: Το σκυλίσιο κεφάλι μπορεί να συμβολίζει την «αγριότητα» και την «προχριστιανική φύση» του Αγίου Χριστοφόρου, η οποία εξανθρωπίζεται και εξαγνίζεται όταν γίνεται χριστιανός και μαρτυρεί για την πίστη του.


Πού έχουν βρεθεί τέτοιες απεικονίσεις;

Εικόνες με τον Άγιο Χριστόφορο να έχει κεφάλι σκύλου, έχουν βρεθεί σε αγιογραφίες σε μοναστήρια στην Ελλάδα (π.χ. στην Κρήτη, στο Άγιον Όρος) και στη Ρωσία, καθώς και σε χειρόγραφα από τον Μεσαίωνα, κυρίως στην Ανατολική Χριστιανική παράδοση. Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν ενθαρρύνει πλέον αυτήν την απεικόνιση, θεωρώντας την είτε παρεξήγηση είτε παρανόηση της παράδοσης. Οι σύγχρονες αγιογραφίες του Αγίου Χριστοφόρου τον δείχνουν ως κανονικό άνθρωπο, συνήθως να μεταφέρει στους ώμους του τον Χριστό ως παιδί, πάνω από ένα ποτάμι. Ο Άγιος Χριστόφορος είναι ο μοναδικός γνωστός Άγιος που έχει απεικονιστεί με ζωικό κεφάλι, τουλάχιστον στα πλαίσια της Ορθόδοξης και Καθολικής Χριστιανικής εικονογραφίας. Δηλαδή, είναι ο μόνος που έχει εμφανιστεί με κυριολεκτικά ζωική μορφή, και συγκεκριμένα με κεφάλι σκύλου, όπως προαναφέρθηκε.