Κάθε χρόνο στις 14 Φεβρουαρίου εκατομμύρια ζευγάρια σε όλο τον πλανήτη γιορτάζουν τον έρωτα τους με λουλούδια, σοκολάτες και ρομαντικά δείπνα. Η γιορτή ερωτευμένων έχει καθιερωθεί ως το σύμβολο της αγάπης, όμως λίγοι γνωρίζουν ότι η προέλευσή της συνδέεται με σκοτεινές ιστορίες μαρτυρίου και βίαια ειδωλολατρικά τελετουργικά. Ο Άγιος Βαλεντίνος, το πρόσωπο που δίνει το όνομά του σε αυτή την ημέρα, παραμένει μυστηριώδης μορφή με αντιφατικές αφηγήσεις γύρω από τη ζωή και το θάνατό του.

Διαβάστε: Τι συμβολίζει το κάθε χρώμα και ο αριθμός στα τριαντάφυλλα: Ο ιδανικός συνδυασμός για του Αγίου Βαλεντίνου

Ποιος ήταν πραγματικά ο Άγιος Βαλεντίνος

Η Καθολική Εκκλησία αναγνωρίζει τουλάχιστον τρεις διαφορετικούς μάρτυρες που φέρουν το όνομα Βαλεντίνος. Σύμφωνα με τον πιο διαδεδομένο θρύλο, ο ιερέας Βαλεντίνος έζησε κατά τον τρίτο αιώνα μ.Χ. στη Ρώμη, όταν ο αυτοκράτορας Κλαύδιος Β' απαγόρευσε τους γάμους για τους νεαρούς άνδρες. Ο ηγεμόνας πίστευε ότι οι ανύπαντροι στρατιώτες ήταν πιο αποτελεσματικοί στη μάχη, καθώς δεν είχαν οικογενειακές υποχρεώσεις που να τους αποσπούν.

Ο Βαλεντίνος, αντιλαμβανόμενος την αδικία αυτής της απόφασης, αψήφησε το αυτοκρατορικό διάταγμα. Συνέχισε να τελεί μυστικά γάμους για νεαρά ζευγάρια που επιθυμούσαν να ενωθούν. Όταν οι πράξεις του αποκαλύφθηκαν, ο αυτοκράτορας διέταξε τη σύλληψη και την εκτέλεσή του.

Εναλλακτικές εκδοχές αναφέρουν ότι ο Βαλεντίνος μαρτύρησε προσπαθώντας να βοηθήσει χριστιανούς να ξεφύγουν από τις σκληρές ρωμαϊκές φυλακές. Μία ρομαντική παράδοση υποστηρίζει ότι ενώ βρισκόταν φυλακισμένος, ερωτεύτηκε την κόρη του δεσμοφύλακά του που τον επισκεπτόταν. Πριν από την εκτέλεσή του, της έστειλε επιστολή υπογεγραμμένη "από τον Βαλεντίνο σου", φράση που χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα στις κάρτες αγάπης.

Τα αιματηρά Λουπερκάλια: η προχριστιανική γιορτή ερωτευμένων

Η σύνδεση της 14ης Φεβρουαρίου με τον ρομαντισμό δεν ξεκίνησε με τον Άγιο Βαλεντίνο. Πολλοί ιστορικοί πιστεύουν ότι η Εκκλησία επέλεξε αυτή την ημερομηνία για να αντικαταστήσει τα Λουπερκάλια, μία από τις αρχαιότερες ρωμαϊκές εορτές. Τα Λύκια, όπως ήταν γνωστά, τελούνταν από τις 13 έως τις 15 Φεβρουαρίου προς τιμήν του Λούπερκους, θεού της γονιμότητας που αντιστοιχούσε στον ελληνικό Πάνα.

Η τελετή διεξαγόταν στο Λουπερκάλιο, τη σπηλιά στον Παλατίνο Λόφο όπου σύμφωνα με τον μύθο ανατράφηκαν ο Ρωμύλος και ο Ρώμος από λύκαινα. Οι ιερείς θυσίαζαν κατσίκι για τη γονιμότητα και σκυλί για εξαγνισμό. Το αίμα των ζώων χρησιμοποιούνταν για να ραντίσουν πρόσωπα γυναικών και χωράφια, με στόχο την ευφορία.

Το πιο σοκαριστικό στοιχείο του τελετουργικού ήταν το μαστίγωμα. Οι άνδρες έκοβαν λωρίδες από τα δέρματα των θυσιασμένων ζώων και χτυπούσαν γυμνές γυναίκες που ξάπλωναν στους δρόμους. Οι συμμετέχουσες πίστευαν ότι αυτή η πράξη θα ενίσχυε τη γονιμότητά τους. Στη συνέχεια, ανύπαντρες γυναίκες έγραφαν τα ονόματά τους σε χαρτιά που τοποθετούνταν σε δοχείο, και οι εργένηδες διάλεγαν τυχαία μία σύντροφο για το υπόλοιπο της γιορτής, που συχνά οδηγούσε σε γάμο.

Αυτή η βίαιη και ακόλαστη εορτή με άφθονο κρασί και ανεξέλεγκτη σεξουαλική συμπεριφορά συνεχίστηκε μέχρι τον πέμπτο αιώνα. Ο Πάπας Γελάσιος τελικά την κατήργησε ως μη χριστιανική και καθιέρωσε την 14 Φεβρουαρίου ως ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου, προσπαθώντας να εκχριστιανίσει το ειδωλολατρικό έθιμο.

Αντιδράσεις στη γιορτή ερωτευμένων παγκοσμίως

Η σύγχρονη γιορτή του Αγίου Βαλεντίνου προκαλεί έντονες αντιδράσεις σε διάφορες χώρες. Στην Ινδία, φανατικοί ινδουιστές και μουσουλμάνοι αντιτίθενται έντονα, θεωρώντας την πολιτιστική αλλοίωση και προϊόν της δυτικής παγκοσμιοποίησης. Στο Πακιστάν, ισλαμικά κόμματα ζητούν την απαγόρευσή της, υποστηρίζοντας ότι αντιβαίνει στον ισλαμικό πολιτισμό. Παρόμοιες απόψεις εκφράζουν και συντηρητικοί κύκλοι στο θεοκρατικό Ιράν.

Ο Άγιος Υάκινθος: η ορθόδοξη εναλλακτική στον Βαλεντίνο

Ο Άγιος Βαλεντίνος δεν αναφέρεται πουθενά στο ορθόδοξο εορτολόγιο και η Ορθόδοξη Εκκλησία ποτέ δεν τον αναγνώρισε επίσημα. Ακόμη και η Καθολική Εκκλησία το 1969 υποβίβασε τη μνήμη του σε τοπική εορτή, καθώς υπήρχαν ελάχιστα ιστορικά στοιχεία για τη ζωή του, εκτός από το γεγονός ότι ετάφη στη Βία Φλαμίνια της Ρώμης.

Παρά την έλλειψη ορθόδοξης αναγνώρισης, η γιορτή ερωτευμένων εισήλθε δυναμικά στην ελληνική κοινωνία στα τέλη της δεκαετίας του 1970, κυρίως με πρωτοβουλία ανθοπωλών. Εκπρόσωποι της Εκκλησίας προσπάθησαν να προτείνουν ορθόδοξες εναλλακτικές.

Το 1994, ο Γιάννης Χατζηφώτης, τότε εκπρόσωπος Τύπου της Ιεράς Συνόδου, πρότεινε τον Άγιο Υάκινθο ως προστάτη των ερωτευμένων. Ο Υάκινθος καταγόταν από την Καισάρεια της Καπαδοκίας και υπηρετούσε ως θαλαμηπόλος του αυτοκράτορα Τραϊανού. Αφού ασπάστηκε τον Χριστιανισμό, φυλακίστηκε και αρνήθηκε τροφή για σαράντα ημέρες, μαρτυρώντας σε ηλικία είκοσι ετών. Η μνήμη του τιμάται στις 3 Ιουλίου.

Ο τραγουδοποιός Λουδοβίκος των Ανωγείων πρωτοστάτησε στην προώθηση του Αγίου Υακίνθου ως ελληνικού συμβόλου έρωτα και ποίησης. Μαζί με διανοούμενους ανήγειραν ναό αφιερωμένο στον άγιο σε υψόμετρο 1.200 μέτρων στον Ψηλορείτη της Κρήτης. Κάθε καλοκαίρι διοργανώνονται εκεί τα Υακίνθεια, εκδηλώσεις που συνδυάζουν πίστη, τέχνη και παράδοση.

Το 2000, ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος πρότεινε διαφορετική προσέγγιση: να εορτάζεται η γιορτή ερωτευμένων στις 13 Φεβρουαρίου, ημέρα μνήμης των Αποστόλων Ακύλα και Πρίσκιλλας. Αυτό το ενάρετο ζευγάρι Ιουδαίων σκηνοποιών που ζούσε στην Κόρινθο ασπάστηκε τον Χριστιανισμό και αποτελεί παράδειγμα χριστιανικής αγάπης και συντροφικότητας.

Η ιστορία του Αγίου Βαλεντίνου και της γιορτής της 14ης Φεβρουαρίου αποκαλύπτει πώς σύγχρονες παραδόσεις συχνά έχουν ρίζες σε αρχαία, μερικές φορές βίαια, τελετουργικά. Από τα αιματηρά Λουπερκάλια της αρχαίας Ρώμης μέχρι τις σημερινές ρομαντικές εκδηλώσεις, η εξέλιξη αυτής της ημέρας αντικατοπτρίζει τις πολιτιστικές μεταμορφώσεις της ανθρωπότητας.