Η 14η Φεβρουαρίου του 2026 σηματοδοτεί μια από τις πιο σημαντικές ημέρες του εκκλησιαστικού έτους, το Ψυχοσάββατο της Απόκρεω. Οι ψυχές των κεκοιμημένων έρχονται σε επικοινωνία με τους ζωντανούς μέσα από την προσευχή και τη μνήμη που τους αφιερώνουμε. Το απόγευμα της Παρασκευής οι πιστοί μεταφέρουν στην Εκκλησία τα κόλλυβα και τα ονόματα των αγαπημένων τους προσώπων που έχουν αποβιώσει, προκειμένου να τελεστεί το μνημόσυνο την επόμενη ημέρα.

Διαβάστε: Τι πρέπει να πάμε στην Εκκλησία το Ψυχοσάββατο και πότε: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε


Η ιερή σημασία του Σαββάτου για τις ψυχές των κεκοιμημένων

Η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει αφιερώσει κάθε Σάββατο στη μνήμη των κεκοιμημένων, δημιουργώντας έναν ιερό δεσμό ανάμεσα στον κόσμο των ζώντων και των νεκρών. Όπως η Κυριακή τιμά την Ανάσταση του Χριστού, το Σάββατο αποτελεί την ημέρα κατά την οποία οι ψυχές των κεκοιμημένων έρχονται πιο κοντά στους συγγενείς τους μέσω της προσευχής. Κάθε πιστός που συμμετέχει στις ιερές ακολουθίες του Σαββάτου μνημονεύει τα αγαπημένα του πρόσωπα και ζητά την παρηγοριά της Εκκλησίας για τις ψυχές τους.

Στο δίπτυχο που συνοδεύει το πρόσφορο κατά τη Θεία Λειτουργία, καταγράφονται τα ονόματα ζώντων και κεκοιμημένων. Αυτή η πράξη δημιουργεί μια πνευματική γέφυρα που επιτρέπει στις ψυχές των νεκρών να λαμβάνουν την ευλογία και τη χάρη του Θεού.


Τα δύο μεγάλα Ψυχοσάββατα του εκκλησιαστικού έτους

Η εκκλησιαστική παράδοση έχει καθιερώσει δύο συγκεκριμένα Σάββατα κάθε χρόνο που αφιερώνονται αποκλειστικά στη μνήμη των κεκοιμημένων. Το πρώτο Ψυχοσάββατο πραγματοποιείται πριν από την Κυριακή της Απόκρεω, ενώ το δεύτερο προηγείται της Κυριακής της Πεντηκοστής.

Το Ψυχοσάββατο της Απόκρεω φέρει βαθύτερο συμβολισμό, καθώς η επόμενη ημέρα αφιερώνεται στη Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου. Εκείνη την αποφασιστική στιγμή, όλοι οι άνθρωποι θα σταθούν ενώπιον του θείου θρόνου για την τελική κρίση. Μέσω του μνημοσύνου, οι ζωντανοί ζητούν από τον Θεό να επιδείξει έλεος και μακροθυμία τόσο προς αυτούς όσο και προς τις ψυχές των κεκοιμημένων, ώστε όλοι να κατατάξουν στην Επουράνια Βασιλεία.


Σωστές και λανθασμένες πρακτικές κατά το Ψυχοσάββατο

Πολλές παρανοήσεις και λανθασμένες συνήθειες έχουν διατηρηθεί μέχρι σήμερα λόγω άγνοιας. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε τις ορθές πρακτικές που πρέπει να ακολουθούμε όταν οι ψυχές των κεκοιμημένων έρχονται στη μνήμη μας:

Τα μνημόσυνα πρέπει να τελούνται την ακριβή ημέρα που ορίζει η Εκκλησία, χωρίς προσαρμογές για προσωπική ευκολία. Το σπάσιμο γυάλινων αντικειμένων αποτελεί ειδωλολατρική συνήθεια που δεν έχει θέση στην Ορθόδοξη παράδοση. Στα μνημόσυνα προσφέρουμε αποκλειστικά καλά βρασμένα κόλλυβα από σιτάρι, που συμβολίζουν την Ανάσταση, και όχι άλλα υποκατάστατα όπως κουλουράκια ή γλυκά.

Το πρώτο Σάββατο της Τεσσαρακοστής δεν είναι Ψυχοσάββατο, αλλά εορτάζουμε το θαύμα του Αγίου Θεοδώρου του Τήρωνος. Κατά τα Ψυχοσάββατα μπορούμε να προσφέρουμε κόλλυβα είτε στον Εσπερινό της Παρασκευής είτε στη Θεία Λειτουργία του Σαββάτου, καθώς η ίδια ακολουθία διαβάζεται και στις δύο περιπτώσεις. Τα ευλογημένα κόλλυβα δεν πρέπει ποτέ να σκορπίζονται στον τάφο ούτε να απορρίπτονται στα σκουπίδια.


Πώς έρχονται οι ψυχές των κεκοιμημένων σε επαφή με τους ζωντανούς

Ο Άγιος Παΐσιος ο Αγιορείτης έδινε ιδιαίτερη σημασία στον τρόπο που οι ψυχές των κεκοιμημένων έρχονται σε συναίσθηση και ζητούν βοήθεια από τους ζωντανούς. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, οι ψυχές που βρίσκονται στον Άδη θα ήθελαν μόνο ένα πράγμα: να ζήσουν πέντε λεπτά ακόμη για να μετανοήσουν.

Οι ζωντανοί έχουν το προνόμιο της μετάνοιας, ενώ οι κεκοιμημένοι δεν μπορούν πλέον μόνοι τους να βελτιώσουν τη θέση τους. Περιμένουν από εμάς να τους βοηθήσουμε με την προσευχή μας. Οι ψυχές των κεκοιμημένων που έχουν φιλότιμο αισθάνονται την ενοχή τους, μετανοούν και υποφέρουν για τις αμαρτίες τους. Έρχονται σε επαφή με τους ζωντανούς μέσω της πνευματικής σύνδεσης που δημιουργεί η προσευχή.

Ο Θεός δίνει μια ευκαιρία στις ψυχές των κεκοιμημένων να βοηθηθούν μέχρι τη Δευτέρα Παρουσία. Όπως στη ζωή κάποιος που είναι φίλος με τον βασιλιά μπορεί να μεσολαβήσει για έναν υπόδικο, έτσι και όποιος είναι φίλος με τον Θεό μπορεί να μεσολαβήσει με την προσευχή του. Οι προσευχές μπορούν να μεταφέρουν τις ψυχές από μια φυλακή σε καλύτερη, από ένα κρατητήριο σε άλλο πιο άνετο.


Η δύναμη των μνημοσύνων και των κόλλυβων

Τα μνημόσυνα αποτελούν τον καλύτερο δικηγόρο για τις ψυχές των κεκοιμημένων που έρχονται να ζητήσουν βοήθεια. Έχουν τη δύναμη να απελευθερώσουν ψυχή ακόμη και από την κόλαση. Σε κάθε Θεία Λειτουργία πρέπει να προσφέρουμε κόλλυβα για τους κεκοιμημένους, καθώς το σιτάρι φέρει βαθύ συμβολισμό: σπείρεται εν φθορά και εγείρεται εν αφθαρσία, όπως αναφέρει η Αγία Γραφή.

Όπως ανακουφίζουμε τους φυλακισμένους με αναψυκτικά που τους πηγαίνουμε, έτσι και τις ψυχές των κεκοιμημένων τις ανακουφίζουμε με προσευχές και ελεημοσύνες. Οι προσευχές των ζώντων για τους νεκρούς και τα μνημόσυνα είναι η τελευταία ευκαιρία που δίνει ο Θεός στις ψυχές των κεκοιμημένων να βοηθηθούν πριν την τελική Κρίση.


Ο συμβολισμός των υλικών στα παραδοσιακά κόλλυβα

Κάθε συστατικό των κόλλυβων φέρει ιδιαίτερο πνευματικό νόημα που συνδέεται με τις ψυχές των κεκοιμημένων. Το σιτάρι αντιπροσωπεύει τις ίδιες τις ψυχές των νεκρών και την υπόσχεση της Ανάστασης. Η φρυγανιά ή το καβουρδισμένο αλεύρι συμβολίζει το ελαφρύ χώμα που σκεπάζει τον κεκοιμημένο.

Η ζάχαρη αντιπροσωπεύει τη γλυκύτητα του Παραδείσου που περιμένει τις ψυχές των δικαίων. Ο μαϊντανός φέρει τη χλωρότητα του παραδείσου, εκείνου του τόπου χλοερού και αναψύξεως που αναφέρεται στις προσευχές. Το ρόδι συμβολίζει τη λαμπρότητα και την αιώνια ζωή του Παραδείσου.

Τα υπόλοιπα υλικά που προσθέτουμε, όπως καρύδια, αμύγδαλα και σταφίδες, εμπλουτίζουν τη γεύση και το άρωμα των κόλλυβων. Είναι σημαντικό να χρησιμοποιούμε μακρόστενο σιτάρι που δεν είναι αποφλοιωμένο, καθώς το αποφλοιωμένο δημιουργεί προβλήματα στην υφή και την πέψη.


Παραδοσιακή συνταγή για κόλλυβα Ψυχοσαββάτου

Για την παρασκευή των κόλλυβων χρειαζόμαστε 250 γραμμάρια σιτάρι, 125 γραμμάρια τριμμένη φρυγανιά, 250 γραμμάρια χοντροκομμένο καρύδι, 250 γραμμάρια αποφλοιωμένο και καβουρδισμένο αμύγδαλο, 125 γραμμάρια ξανθές σταφίδες, 100 γραμμάρια μαύρες σταφίδες, λίγο ψιλοκομμένο μαϊντανό, 250 γραμμάρια ζάχαρη άχνη και μια χούφτα ρόδι.

Το βράδυ πλένουμε το σιτάρι και το αφήνουμε να μουλιάσει όλη τη νύχτα. Το πρωί το ξεπλένουμε και το βράζουμε για 40 λεπτά. Σβήνουμε τη φωτιά και το αφήνουμε σκεπασμένο για 30 λεπτά να απορροφήσει τη θερμοκρασία και να φουσκώσει χωρίς να σκάσει. Το στραγγίζουμε καλά και το απλώνουμε σε πετσέτες να στεγνώσει, όχι να ξεραθεί.

Ξεπλένουμε τις σταφίδες και τις βάζουμε σε ζεστό νερό για τρία λεπτά να μαλακώσουν. Τις σουρώνουμε και τις στεγνώνουμε. Σε μια λεκάνη ανακατεύουμε το σιτάρι με τον μαϊντανό, το ρόδι, το καρύδι, το αμύγδαλο και τις σταφίδες.

Αδειάζουμε το μείγμα σε δίσκο και το στρώνουμε σχηματίζοντας βουναλάκι. Καλύπτουμε με τη φρυγανιά και πατάμε ελαφρά με λαδόκολλα για να γίνει λείο. Απλώνουμε τη ζάχαρη άχνη και πατάμε ξανά απαλά. Στολίζουμε με αμύγδαλα, σταφίδες και ρόδι, φτιάχνοντας τον Τίμιο Σταυρό στο κέντρο.