Κάθε χρόνο, καθώς πλησιάζει η περίοδος των αποκριών, χιλιάδες άνθρωποι αναζητούν την τέλεια μεταμφίεση, ενώ δήμοι σε όλη την Ελλάδα επενδύουν σημαντικά ποσά για εντυπωσιακά καρναβάλια. Ωστόσο, λίγοι γνωρίζουν την πραγματική σημασία αυτών των εθίμων και τη στάση της Ορθόδοξης Εκκλησίας απέναντι στις καρναβαλικές εκδηλώσεις. Η ερώτηση που απασχολεί πολλούς πιστούς είναι: το καρναβάλι αποτελεί αμαρτία για την εκκλησία;

Διαβάστε: Γιατί στη νηστεία τρώμε ελιές αλλά όχι λάδι: Κι όμως, υπάρχει εξήγηση!

Η ετυμολογία και η σημασία του καρναβαλιού

Η λέξη καρναβάλι προέρχεται από την ιταλική έκφραση carne vale, που σημαίνει αποχαιρετισμός του κρέατος. Αυτή η ετυμολογία συνδέεται άμεσα με την ελληνική λέξη απόκρεω, που υποδηλώνει την απομάκρυνση από το κρέας, δηλαδή την έναρξη της νηστείας. Η περίοδος αυτή προηγείται της Μεγάλης Σαρακοστής, της πνευματικής προετοιμασίας για το Πάσχα, που αποτελεί καθαρά χριστιανική παράδοση.

Στην πνευματική αυτή περίοδο που η Ορθόδοξη Εκκλησία ονομάζει Τριώδιο, αναμείχθηκαν ειδωλολατρικά έθιμα και τελετές, δημιουργώντας ένα σύνθετο λαϊκό δρώμενο που σήμερα αναγνωρίζουμε ως καρναβάλι.

Οι ειδωλολατρικές ρίζες των αποκριών

Η παράδοση του καρναβαλιού έχει βαθιές ρίζες στην αρχαιότητα. Συνδέεται άμεσα με τις Διονυσιακές τελετές των αρχαίων Ελλήνων, που τελούνταν προς τιμήν του Διονύσου, του θεού του κρασιού και της μέθης. Αυτές οι ειδωλολατρικές εκδηλώσεις επηρέασαν τόσο τη Δύση όσο και την Ανατολή, φτάνοντας μέχρι το Βυζάντιο.

Η Διονυσιακή λατρεία χαρακτηριζόταν από ακραία όργια, χυδαίο ερωτισμό και ηθικές παρεκτροπές. Οι τελετές περιλάμβαναν παθολογική έκσταση που έφτανε μέχρι το σημείο της ωμοφαγίας ζωντανών όντων. Το Διονυσιακό πνεύμα αντικατέστησε το Απολλώνιο ιδεώδες του μέτρου και της σωφροσύνης.

Αξιοσημείωτο είναι ότι η Διονυσιακή λατρεία επιβλήθηκε από απολυταρχικά καθεστώτα, όπως των Πεισιστρατιδών τον 6ο αιώνα π.Χ., ως μέσο απόσπασης της προσοχής των λαϊκών μαζών από την πολιτική καταπίεση μέσω του ηδονισμού.

Η θέση της Ορθόδοξης Εκκλησίας για το καρναβάλι

Για την Ορθόδοξη Εκκλησία και τους χριστιανούς, οι καρναβαλιστικές εκδηλώσεις αποτελούν συνέχεια των αρχαίων ειδωλολατρικών τελετών. Θεωρούνται σατανικές πομπές και λατρεία του διαβόλου. Η Ιερά Σύνοδος, σε εγκύκλιό της το 1957, κάλεσε τους πιστούς να εγκαταλείψουν αυτά τα σκοτεινά και οργιώδη βακχικά σκιρτήματα.

Σύμφωνα με την εκκλησιαστική διδασκαλία, οι χριστιανοί που συμμετέχουν σε καρναβαλικές εκδηλώσεις, είτε μεταμφιεσμένοι είτε όχι, αφορίζονται και δεν μπορούν να μετάσχουν στη Θεία Κοινωνία. Αυτό καθιστά το καρναβάλι αμαρτία για την Ορθόδοξη Εκκλησία.

Οι κανόνες της εκκλησίας για τις μεταμφιέσεις

Ο 62ος Κανόνας της Στ' Οικουμενικής Συνόδου απαγορεύει ρητά τις μεταμφιέσεις. Συγκεκριμένα, δεν επιτρέπεται σε άνδρες να φορούν γυναικεία ενδύματα ούτε σε γυναίκες να ντύνονται ανδρικά. Επίσης, απαγορεύεται η χρήση μασκών κωμικών, τραγικών ή σατυρικών και η υπόδυση διαφόρων ρόλων.

Η σοβαρότητα με την οποία η Ορθόδοξη Εκκλησία αντιμετωπίζει τις απόκριες φαίνεται και από το μαρτυρικό θάνατο του Αποστόλου Τιμοθέου, Επισκόπου Εφέσου και μαθητή του Αποστόλου Παύλου, ο οποίος δολοφονήθηκε όταν προσπάθησε να σταματήσει παρόμοιες ειδωλολατρικές εκδηλώσεις.

Η πραγματική σημασία της περιόδου για την εκκλησία

Για την Ορθόδοξη Εκκλησία, η περίοδος πριν τη Μεγάλη Σαρακοστή έχει εντελώς διαφορετικό νόημα από τις καρναβαλικές εκδηλώσεις. Οι τέσσερις Κυριακές του Τριωδίου αποτελούν περίοδο πνευματικής προετοιμασίας με ταπείνωση και μετάνοια.

Η Κυριακή των Απόκρεω σηματοδοτεί το τέλος της κρεατοφαγίας και την έναρξη της νηστείας. Η νηστεία δεν αφορά μόνο την αποχή από συγκεκριμένες τροφές, αλλά την άσκηση εγκράτειας στα λόγια και τη συμπεριφορά. Περιορίζοντας το φαγητό, οι πιστοί καλούνται να δείξουν ελεημοσύνη και φιλανθρωπία, προσφέροντας σε όσους έχουν ανάγκη.