Κατάληψη Νομικής: Σαν σήμερα το 1973 ο προάγγελος της αιματοβαμμένης εξέγερσης του Πολυτεχνείου

Η χούντα έμπαινε στον έκτο χρόνο της και το φοιτητικό κίνημα βρισκόταν σε αναβρασμό. Το 1973 αποτελεί το ορόσημο του αντιδικτατορικού φοιτητικού κινήματος με τις δύο καταλήψεις της Νομικής και φυσικά την αιματοβαμμένη εξέγερση του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριο του ίδιου έτους. Για να φτάσουμε όμως σε αυτά τα γεγονότα χρειαζόταν μία σπίθα για να ανάψει η φωτιά. Τον Ιανουάριο του 1972 συγκροτήθηκαν οι Φοιτητικές Επιτροπές Αγώνα οι οποίες βρέθηκαν απέναντι από τα φοιτητικά συμβούλια που είχαν διοριστεί από τη χούντα. Οι χουντικοί είδαν ότι οι φοιτητές έκαναν τις κινήσεις τους στη σκακιέρα και σε μία προσπάθεια να κατευνάσουν τις αντιδράσεις τους αποφάσισαν να προκηρύξουν εκλογές στους φοιτητικούς συλλόγους. Έτσι λοιπόν στις 14 Νοεμβρίου έγιναν οι εκλογές οι οποίες διεξήχθησαν κάτω από το καθεστώς «βίας» και «νοθείας», με τους χουντικούς φοιτητές να είναι εκείνοι που τις κέρδισαν.

Η Μελέτη των «12» της ΑΣΟΕΕ

Μέχρι και τις αρχές του '73 το φοιτητικό κίνημα βρισκόταν σε μία σχετική κάμψη. Ώσπου ήρθε η ώρα της αντεπίθεσης των φοιτητών. Στις 25 Ιανουαρίου φοιτητές μοίρασαν στην Ανωτάτη Εμπορική ένα κείμενο, τη «Μελέτη των 12 της ΑΣΟΕΕ». Το περιεχόμενό του αφορούσε τα κεντρικά προβλήματα που υπήρχαν στα πανεπιστήμια. Μέσα σε αυτό υπήρχαν αναφορές που σχετίζονταν με την εφαρμογή του νέου Καταστατικού Χάρτη της Ανώτατης Εκπαίδευσης και είχε έντονες αιχμές εναντίον της χούντας. Το καθεστώς αντέδρασε και με εντολή του Στυλιανού Παττακού, η Σύγκλητος παρέπεμψε τους «υπομονευτές της επανάστασης» στο Πειθαρχικό της Σχολής με σκοπό την αποβολή τους. Οι πρωταγωνιστές των γεγονότων υποστήριζαν ότι ο στόχος των «Απριλιανών» ήταν να αποκοπεί η ηγεσία του αντιδικτατορικού φοιτητικού κινήματος από τους σπουδαστές.

Μεταξύ των «12» ήταν ο πρώην βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ και νυν στέλεχος της Νέας Αριστεράς Μάκης Μπαλαούρας. Ο κ. Μπαλαούρας σε μία παλαιότερη συνέντευξη που μου είχε παραχωρήσει είχε αναφέρει ότι «στη σχολή μου κάναμε κάτι παράτολμο. Συγκεκριμένα εκδώσαμε παράνομα ένα έντυπο σε 1.000 αντίτυπα και καταγράφηκε στην ιστορία ως η "μελέτη των 12 της ΑΣΟΕΕ". Στο συγκεκριμένο έντυπο περιγράφαμε την κατάσταση της σχολής. Από τα βιβλία που δεν είχαμε μέχρι τα κεντρικά ζητήματα, όπως ο Νόμος Πλαίσιο που ετοίμαζε η χούντα και κάναμε έντονη αναφορά σε αυτά. Θεωρώ ότι το κείμενο ήταν τομή για την πορεία του φοιτητικού κινήματος».

Στις 26 του μηνός η Σύγκλητος έκλεισε το Πολυτεχνείο, επειδή οι φοιτητές απείχαν από τα μαθήματά τους. Η απόφαση δεν βρήκε σύμφωνους τους σπουδαστές. Τουλάχιστον 1.500 φοιτητές του ΕΜΠ διαδήλωσαν από την Πατησίων έως τη Νομική, με αποτέλεσμα η Σύγκλητος να αποφασίσει την επαναλειτουργία του Πολυτεχνείου, στις 29 Ιανουαρίου. Στις 31 του μηνός συνελήφθησαν δέκα φοιτητές της Ανωτάτης Εμπορικής, καθώς παρεμπόδισαν άνδρα της ασφάλειας, ο οποίος ήθελε να πάρει τα στοιχεία άλλου σπουδαστή. Η δίωξη εις βάρος των φοιτητών αφορούσε τον τεντιμποϊσμό!

Στις 5 Φεβρουαρίου, ημέρα παραπομπής των «12», το μεγάλο προαύλιο της ΑΣΟΕΕ γέμισε από τουλάχιστον 1.500 φοιτητές που φώναζαν συνθήματα και τραγουδούσαν το «Πότε θα κάνει ξαστεριά» αλλά και τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη, τα οποία είχε απαγορεύσει η χούντα. Την ίδια μέρα οι φοιτητές του Πολυτεχνείου απείχαν από τα μαθήματά τους. Η απάντηση του καθεστώτος, ήταν να στρατευτούν εκείνοι που αντιδρούσαν. Η διαμαρτυρία των φοιτητών προβλήθηκε από τις εφημερίδες αλλά και από ξένα ΜΜΕ. Το εγχείρημα των «12» απέδωσε και οδήγησε σε μετέπειτα κινητοποιήσεις φοιτητών στην Πάντειο, την Βιομηχανική και την Ιατρική.

Ο 1347 και το «μικρό» Πολυτεχνείο

Οι «Απριλιανοί» επιχειρώντας να φέρουν την κατάσταση στα μέτρα τους, στις 12 Φεβρουαρίου προχώρησαν στη νομοθέτηση του διατάγματος 1347/1973 (πρόκειται για το διάταγμα που έδινε τη δυνατότητα στον Υπουργό Άμυνας να ανακαλέσει τις αναβολές όσων φοιτητών συμμετείχαν στις αποχές). Το συγκεκριμένο άρθρο τροποποιούσε το άρθρο 18 του παλαιότερου ΝΔ 720/1970: «Εις το άρθρο 18 του ΝΔ 720/1970 “περί Στρατολογίας” προστίθεται παράγραφος έχουσα ως εξής:

6. Δύναται ωσαύτως ο Υπουργός Εθνικής Αμύνης να διατάσση την διακοπήν χορηγηθείσης αναβολής κατατάξεως εις σπουδαστάς, ονομαστικώς, κατόπιν προτάσεως του Αρχηγείου του οικείου Κλάδου Ενόπλων Δυνάμεων και εις τας ακολούθους περιπτώσεις:

Α) Λόγω οιασδήποτε πειθαρχικής ποινής επιβληθείσης υπό του κατά νόμον αρμοδίου οργάνου, πολυμελούς ή μονομελούς.

Β) Λόγω καταδίκης εις οιανδήποτε ποινήν διά τινα των εν άρθροις 167, 169 έως και 176, 181 έως και 192 και 194 έως και 197 του Ποινικού Κώδικα πράξεων.

Γ) Λόγω οιασδήποτε υπαιτίου αποχής εκ των παραδόσεων, εξετάσεων ή ασκήσεων των Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων ή προτροπής εις τοιαύτην αποχήν, ανεξαρτήτως της πειθαρχικής διώξεως επί ταύταις.

Η άσκησις οιουδήποτε ενδίκου μέσου κατά της αποφάσεως του Δικαστηρίου ή του πειθαρχικού οργάνου δεν αναστέλλει την εκτέλεσιν της αποφάσεως του Υπουργού Εθνικής Αμύνης περί διακοπής της χορηγηθείσης αναβολής κατατάξεως». Το νομοθετικό διάταγμα υπογράφηκε δύο φορές από τον δικτάτορα Παπαδόπουλο (με την ιδιότητα του αντιβασιλέα και του πρωθυπουργού), από τους Παττακό και Μακαρέζο καθώς και από τα μέλη του υπουργικού συμβουλίου.

Αυτό είχε ως αποτέλεσμα 88 φοιτητές να πάρουν φύλλο πορείας για να παρουσιαστούν στις μονάδες τους. Μία μέρα μετά, στις 14 Φεβρουαρίου σημειώθηκε η πρώτη κατάληψη του Πολυτεχνείου, γνωστή και ως «μικρό Πολυτεχνείο».

Οι φοιτητές δεν έκατσαν με σταυρωμένα χέρια και συγκεντρώθηκαν κατά χιλιάδες στην Πατησίων διαδηλώνοντας κατάτου κατάπτυστου διατάγματος. Η απάντηση της χούντας ήταν και σε αυτή την περίπτωση άμεση. Άνδρες της Ασφάλειας και της ΕΣΑ παραβίασαν το πανεπιστημιακό άσυλο και εισέβαλαν στους χώρους του ΕΜΠ, μπαίνοντας ακόμα και στην αίθουσα της Συγκλήτου. Μάλιστα δεν δίστασαν να χτυπήσουν αδιακρίτως όποιον έβρισκαν μπροστά τους και συνέλαβαν 100 φοιτητές.

Στο αυτόφωρο παραπέμφθηκαν 11 φοιτητές με βαριές κατηγορίες: αντίσταση, περιύβριση αρχής, ακόμα και με τον νόμο 4000/58 περί «τεντιμποϊσμού»(!). Οι 11 φοιτητές ήταν οι: Παρασκευάς Βάγιας, Σέργιος Δημακόπουλος, Μάκης Μπαλαούρας, Κυριάκος Σταμέλος, Βλάσης Λιαροκάπης, Ηλίας Κατωπόδης, Βασίλης Χριστόπουλος, Σάκης Παπαθεοδώρου, Αλκιβιάδης Πρέπης, Μάνος Τζανεττής που έφυγε από τη ζωή τον Σεπτέμβριο του 2022 και Δημήτρης Αρχοντής.

Στις 17 Φεβρουαρίου οι «11» εμφανίστηκαν με έντονα σημάδια βασανισμού. Ήταν η μοναδική δημόσια εμφάνιση χτυπημένων αντιστασιακών σε όλη τη διάρκεια της χούντας. Πνευματικοί άνθρωποι και καθηγητές του ΕΜΠ σπεύδουν στη δίκη για να υπερασπιστούν τους φοιτητές. Μεταξύ αυτών οι Ευτύχιος Κοκκινόπουλος, Νικόλαος Αθανασιάδης, Θεοδόσης Τάσιος, αλλά και ο Ιωάννης Πεσμαζόγλου, ο Αλ. Φλώρος, ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, ο Γεώργιος Μαύρος κ.ά.

Ο Μάκης Μπαλούρας ενθυμούμενος το συγκεκριμένο γεγονός είχε αναφερθεί στην ιστορία γύρω από τη φωτογραφία όπου είχε εμφανιστεί με σημαδεμένο το αριστερό του μάτι και έχοντας εμφανή σημάδια κακοποίησης. Όπως είχε δηλώσει το στιγμιότυπο τραβήχτηκε κατά τη διάρκεια της προσαγωγής του στο δικαστήριο. «Η χούντα επιμελώς δεν είχε δείξει μέχρι τότε κακοποιημένους. Στην περίπτωση μου το επέτρεψε μόνο και μόνο για να τρομοκρατήσει το ανερχόμενο φοιτητικό κίνημα», είχε δηλώσει ο κ. Μπαλαούρας.

Τα γεγονότα οδήγησαν τη Σύγκλητο του Πολυτεχνείου σε παραίτηση(!), με λίβελο εναντίον της Χούντας, αναφέροντας ότι «η ενέργεια της κυβέρνησης κάνει κενό γράμμα τα περί ελευθερίας του συνέρχεσθαι του συντάγματος, σεβασμός που πρέπει να αναγνωρίζεται ρητά και για τους φοιτητές». Σημειώνεται ότι ο Μάνος Τζανεττής εισέπραξε τη μεγαλύτερη ποινή (11 μήνες για περιύβριση, θρασύτητα και εξύβριση του αστυνόμου Σμαΐλη (ήταν ο υπαστυνόμο και επικεφαλής του «Σπουδαστικού Γραφείου» της Ασφάλειας στο ΕΜΠ ο οποίος κατηγορήθηκε ως ένας από τους κύριους βασανιστές της).

Η κατάληψη της Νομικής

Το πρωί της 21ης Φλεβάρη τουλάχιστον 4.000 φοιτητές κατέλαβαν το κτίριο της Νομικής φωνάζοντας για πρώτη φορά, ανοιχτά, συνθήματα κατά της χούντας. «Δεν σε θέλει ο λαός, πάρ’ τη Δέσποινα και μπρος!», «Κάτω η επιστράτευση», «Ελλάς Ελλήνων φυλακισμένων», «Λευτεριά στα αδέρφια μας», «Δεν περνάει ο φασισμός», έσκιζαν τον χειμωνιάτικο ουρανό. Ήταν η απαρχή των γεγονότων που οδήγησε στον αιματοβαμμένο Νοέμβρη. Μπορεί τότε να μην υπήρχαν τα social media, τα κινητά, και το διαδίκτυο ωστόσο τα νέα μαθεύτηκαν αστραπιαία. Το νέο της κατάληψης της Νομικής έφτασε και στο εξωτερικό. Μάλιστα τα ξένα μέσα ενημέρωσης δημοσίευσαν φωτογραφίες και εκτενή ρεπορτάζ για τις φοιτητικές αντιδράσεις.

Μέσα σε λίγη ώρα το κτίριο της οδού Σόλωνος ήταν ασφυκτικά γεμάτο από φοιτητές του Πολυτεχνείου, της Ιατρικής, της Φιλοσοφικής, της Παντείου, της Φυσικομαθηματικής. Ακολούθως εκλέχθηκε Συντονιστική Επιτροπή η οποία καλούνταν να δώσει τις κατευθυντήριες οδηγίες του αγώνα των φοιτητών.

Τη Συντονιστική Επιτροπή της κατάληψης αποτελούσαν μεταξύ άλλων η Όλγα Τρέμη, ο Διονύσης Μαυρογένης, ο Γιώργος Γαβριήλ, ο Στέφανος Τζουμάκας, ο Μάκης Παρασκευόπουλος, ο Νίκος Μπίστης, ο Γιάννης Μαντζουράνης, ο Παναγιώτης Λαφαζάνης, ο Γιώργος Βερνίκος, η Ιωάννα Καρυστιάνη, η Αριάδνη Αλαβάνου, ο Νίκος Μεγγρέλης, η Αλκμήνη Ψιλοπούλου, η Αγγελική Ξύδη, η Βέρα Δαμόφλη, η Κλειώ Κόντου, η Τιτίκα Μαρία - Σαράτση, ο Σάκης Αδαμόπουλος, o Στέλιος Κούλογλου και άλλοι. Ο κόσμος άφησε κατά μέρους τον φόβο της χούντας και πήρε και εκείνος μέρος στις κινητοποιήσεις καθώς απέναντι από τη Νομική υπήρχαν πολλές στάσεις λεωφορείων. Η παρουσία της ασφάλειας ήταν εμφανής και παρά το γεγονός ότι η αστυνομία χτυπούσε στο ψαχνό ο κόσμος μπορεί να διαλυόταν, ωστόσο πολύ σύντομα το κύμα των διαδηλωτών ανανεωνόταν.

Το απόγευμα της 21ης Φεβρουαρίου η χούντα έβλεπε ότι η κατάληψη δεν είχε διαλυθεί αλλά το κλίμα των διαμαρτυριών φούντωνε όλο και περισσότερο ανέλαβε δράση. Άνδρες της ασφάλειας μαζί με ΕΚΟΦΙΤΕΣ και παρακρατικούς προσπάθησαν να εκδιώξουν το συγκεντρωμένο πλήθος χτυπώντας με καδρόνια και γκλοπ. Κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων τραυματίστηκε και ο παλιός βουλευτής της Ένωσης Κέντρου Γιάννης Κουτσοχέρας ο οποίος έχασε το μάτι του. Το βράδυ και υπό το φόβο της εισβολής οι φοιτητές οχύρωσαν τις πόρτες του κτιρίου.

Από τις πρώτες πρωινές ώρες της 22ας Φεβρουαρίου η ταράτσα γέμισε και πάλι με φοιτητές ενώ την ίδια στιγμή βρίσκονταν σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις με τις πρυτανικές αρχές προκειμένου να υπάρξει εκκένωση του κτιρίου. Στο μεσοδιάστημα οι φοιτητές απήγγειλαν τον όρκο «εμείς οι φοιτηταί των Ανωτάτων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων ορκιζόμαστε στ’ όνομα της ελευθερίας να αγωνισθούμε μέχρι τέλους για την κατοχύρωση: α) των ακαδημαϊκών ελευθεριών, β) του πανεπιστημιακού ασύλου, γ) της ανακλήσεως όλων των καταπιεστικών νόμων και διαταγμάτων».

Το βράδυ οι φοιτητές άρχισαν να αποχωρούν έχοντας ως κάλυψη τους χιλιάδες πολίτες που βρέθηκαν στο πλευρό τους. Οι δυνάμεις της χούντας χτύπησαν και πάλι αδιακρίτως με αποτέλεσμα να υπάρξουν δεκάδες τραυματισμοί και συλλήψεις. Έναν μήνα αργότερα ακολούθησε η δεύτερη κατάληψη της Νομικής, όπου οι πρυτανικές αρχές ζήτησαν να επέμβει η αστυνομία. Η κατάληψη τελείωσε με δεκάδες τραυματίες καθώς και συλλήψεις φοιτητών και διαδηλωτών. Ο δρόμος για τα γεγονότα του αιματοβαμμένου Νοέμβρη του 1973 ήταν πλέον ανοιχτός καθώς η χούντα ανήμπορη να αντιδράσει κατέβασε στους δρόμους τα τανκς καταστέλλοντας την εξέγερση του Πολυτεχνείου...

Πώς είχε καλύψει η «Απογευματινή» τα γεγονότα εκείνων των ημερών

«Οχυρωμένοι οι φοιτητές στη Νομική» έγραφε στον κεντρικό της τίτλο η «Απογευματινή» στις 22 Φεβρουαρίου του 1973, ενώ στις εσωτερικές της σελίδες υπήρχε ολοσέλιδο ρεπορτάζ, ενώ την επόμενη της αποχώρησης των φοιτητών από το κτίριο της Νομικής τονιζόταν ότι «εξεκενώθη ηρέμως το κτίριο της Νομικής».