EnΚι όμως η Σαρακοστή δεν κρατάει μόνο 40 μέρες - Πόσες μέρες νηστεύουμε
Τελικά, πόσων ημερών είναι η… Σαρακοστή;
Πόσες μέρες διαρκεί τελικά η Σαρακοστή; Πώς μετριέται σε Ορθόδοξους, Καθολικούς, Αμβροσιανούς, Κόπτες και Αιθίοπες και γιατί υπάρχουν διαφορετικές παραδόσεις
Πιθανότατα έχετε αναρωτηθεί γιατί οι Ορθόδοξοι ξεκινούν τη Σαρακοστή την Καθαρά Δευτέρα, ενώ οι Καθολικοί δύο ημέρες αργότερα, την αποκαλούμενη Τετάρτη των Τεφρών. Πέρα από αυτές τις δύο πιο γνωστές λειτουργικές παραδόσεις, υπάρχουν και άλλες λιγότερο γνωστές. Στο πλαίσιο της λατινικής παράδοσης, εκτός από το ρωμαϊκό τυπικό, συναντάμε και το Αμβροσιανό τελετουργικό, δηλαδή το λειτουργικό τυπικό της αρχιεπισκοπής του Μιλάνου, το οποίο παρουσιάζει ορισμένα κοινά στοιχεία με το βυζαντινό.
Με τη βοήθεια ορισμένων μαθηματικών υπολογισμών, όπως γράφει το episkopisyrou.gr, επιχειρείται η παρουσίαση των διαφορετικών τρόπων με τους οποίους μετράται η διάρκεια της Σαρακοστής στις διάφορες χριστιανικές παραδόσεις.
Στη Λατινική Καθολική Εκκλησία, σύμφωνα με το ρωμαϊκό τυπικό, η Σαρακοστή ξεκινά την Τετάρτη των Τεφρών. Στο Αμβροσιανό τελετουργικό, αντίθετα, η Σαρακοστή αρχίζει την Κυριακή που ακολουθεί την Τετάρτη των Τεφρών, η οποία δεν υφίσταται στο Αμβροσιανό τυπικό. Στο Αμβροσιανό λειτουργικό πλαίσιο, οι Παρασκευές της Σαρακοστής είναι ημέρες κατά τις οποίες δεν τελείται η Αγία Ευχαριστία και δεν μεταλαμβάνεται η Θεία Κοινωνία. Το στοιχείο αυτό, που φέρνει το Αμβροσιανό τυπικό πιο κοντά στην παράδοση της Ανατολικής Εκκλησίας, εκφράζει μια πιο έντονη συμμετοχή στο Μυστήριο των Παθών του Κυρίου και ισχυρότερη προσδοκία της κυριακάτικης Ευχαριστίας.
Στο ρωμαϊκό τυπικό, οι 40 ημέρες υπολογίζονται αντίστροφα από το Πάσχα, χωρίς να περιλαμβάνονται οι Κυριακές, οι οποίες ανέκαθεν θεωρούνται πασχαλινές ημέρες και όχι σαρακοστιανές ή νηστίσιμες. Έτσι, η έναρξη της Τεσσαρακοστής τοποθετείται στην Τετάρτη πριν από την έκτη Κυριακή προ του Πάσχα, δηλαδή στην Τετάρτη των Τεφρών.
(Υπολογίζονται 7 εβδομάδες πριν από το Πάσχα = 49 ημέρες, από τις οποίες αφαιρούνται οι 7 Κυριακές και οι 2 ημέρες που στη Δύση θεωρούνται Αποκριάς.)
Όπως είναι ευρέως γνωστό, στην Ορθόδοξη παράδοση –όπως και στη Δύση– η «Σαρακοστή» δεν περιορίζεται στις 40 ημέρες, αλλά διαρκεί 48 και φέρει την ονομασία «Μεγάλη Σαρακοστή». Αρχικά είχε διάρκεια έξι εβδομάδων, ωστόσο προστέθηκε αργότερα μία ακόμη εβδομάδα, φτάνοντας τις 48 ημέρες, οι οποίες μετρώνται αντίστροφα από την Παρασκευή πριν από την Κυριακή του Πάσχα.
Η διαφορά στον αριθμό των ημερών οφείλεται στο γεγονός ότι, σε αντίθεση με το ρωμαϊκό τυπικό, στην Ορθόδοξη Εκκλησία περιλαμβάνονται στην καταμέτρηση και οι Κυριακές. Έτσι, η Μεγάλη Σαρακοστή ξεκινά επίσημα Δευτέρα, δηλαδή την Καθαρά Δευτέρα, επτά εβδομάδες πριν από το Πάσχα.
Η κοπτική (αιγυπτιακή) και η αιθιοπική παράδοση ακολουθούν αρχαία πρότυπα που προέρχονται από την Εκκλησία της Ιερουσαλήμ. Σε αυτές τις παραδόσεις, η Σαρακοστή διαρκεί 55 ημέρες, δηλαδή σαράντα ημέρες συν δύο επιπλέον εβδομάδες, από τις οποίες η μία διαρκεί οκτώ ημέρες.
Η μία από τις δύο εβδομάδες είναι η Μεγάλη Εβδομάδα, ενώ η άλλη προηγείται και εισάγει τη Σαρακοστή. Η νηστεία είναι ιδιαίτερα αυστηρή και παρουσιάζει ομοιότητες με εκείνη του Ραμαζανιού, καθώς οι πιστοί νηστεύουν κατά τη διάρκεια της ημέρας και τρώνε μετά τη δύση του ηλίου, όταν ολοκληρώνεται η ημέρα (στη συγκεκριμένη παράδοση διαφέρει όχι μόνο το ημερολόγιο, αλλά και ο τρόπος μέτρησης των ωρών της ημέρας).
Στην αρχή της Σαρακοστής, ύστερα από δημόσιες και ιδιωτικές ακολουθίες και προσευχές, οι πιστοί συγκεντρώνονται στην πλατεία της εκκλησίας ή σε κατάλληλο χώρο κοντά σε αυτήν, όπου οι ιερείς διαβάζουν και εξηγούν παραδοσιακά κείμενα που αφορούν τη νηστεία και τη μετάνοια. Και εδώ, η «νηστεία» περιλαμβάνει τη Θεία Ευχαριστία, καθώς η Θεία Λειτουργία τελείται μόνο τα Σάββατα και τις Κυριακές.
Στον λουθηρανικό κόσμο είναι γνωστή η «Aschermittwoch», δηλαδή η Τετάρτη των Τεφρών, ωστόσο η Σαρακοστή βιώνεται με διαφορετικό τρόπο σε σχέση με την καθολική και την ορθόδοξη παράδοση. Η πρώτη από τις 95 θέσεις του Λούθηρου αναφέρει: «Ο Κύριος και Διδάσκαλός μας Ιησούς Χριστός, λέγοντας: “μετανοείτε”, θέλησε ολόκληρη η ζωή των πιστών να χαρακτηρίζεται από τη μετάνοια». Αυτό σημαίνει ότι η συνειδητοποίηση της αμαρτωλής κατάστασης του ανθρώπου δεν περιορίζεται σε συγκεκριμένη περίοδο, όπως η Σαρακοστή, αλλά αφορά ολόκληρη τη ζωή. Παράλληλα, σύμφωνα με τον Λούθηρο, ο άνθρωπος σώζεται μόνο «Χάρη του Θεού» και όχι μέσω ασκητικών πράξεων, όπως η νηστεία.
Στη Γερμανία, εδώ και χρόνια, υπάρχουν κοινές πρωτοβουλίες καθολικών επισκοπών και ευαγγελικών εκκλησιών, γνωστές ως «επτά εβδομάδες χωρίς» και «νηστεία για το κλίμα». Οι δράσεις αυτές συνδυάζουν την πνευματική περισυλλογή με την αγαθοεργία –δηλαδή την αφαίρεση κάτι από το τραπέζι μας για να προσφερθεί σε όσους έχουν ανάγκη– καθώς και με την οικολογική ευαισθητοποίηση.
Είναι χαρακτηριστικό ότι, στο πέρασμα των αιώνων, η Τεσσαρακοστή σχεδόν ταυτίστηκε με τη νηστεία, με αποτέλεσμα να γίνεται λόγος για 40 ή 48 ημέρες νηστείας. Ωστόσο, η νηστεία για έναν συγκεκριμένο αριθμό ημερών δεν αποτελεί αυτοσκοπό. Όπως κάθε μορφή ασκητισμού, αποκτά το νόημά της ως μέσο ενίσχυσης της πίστης. Μαζί με τις υπόλοιπες εκφάνσεις της Τεσσαρακοστής, η νηστεία συμβάλλει στην πορεία που οδηγεί στο εσχατολογικό τραπέζι του Λόγου και του Άρτου της ζωής.
Για την περίοδο αυτή, τα λόγια της Β’ Συνόδου του Βατικανού παραμένουν επίκαιρα: «Η Εκκλησία πάντοτε τίμησε την Αγία Γραφή όπως έκανε με το ίδιο το Σώμα του Χριστού, χωρίς ποτέ να παύση, ιδιαίτερα στην θεία Λειτουργία, να τρέφεται με τον Άρτο της ζωής της τράπεζας τόσο του λόγο του Θεού όσο και του Σώματος του Χριστού, και να το προσφέρει στους πιστούς» (DV 21).
Με τη βοήθεια ορισμένων μαθηματικών υπολογισμών, όπως γράφει το episkopisyrou.gr, επιχειρείται η παρουσίαση των διαφορετικών τρόπων με τους οποίους μετράται η διάρκεια της Σαρακοστής στις διάφορες χριστιανικές παραδόσεις.
Ρωμαϊκή και Αμβροσιανή Σαρακοστή
Στη Λατινική Καθολική Εκκλησία, σύμφωνα με το ρωμαϊκό τυπικό, η Σαρακοστή ξεκινά την Τετάρτη των Τεφρών. Στο Αμβροσιανό τελετουργικό, αντίθετα, η Σαρακοστή αρχίζει την Κυριακή που ακολουθεί την Τετάρτη των Τεφρών, η οποία δεν υφίσταται στο Αμβροσιανό τυπικό. Στο Αμβροσιανό λειτουργικό πλαίσιο, οι Παρασκευές της Σαρακοστής είναι ημέρες κατά τις οποίες δεν τελείται η Αγία Ευχαριστία και δεν μεταλαμβάνεται η Θεία Κοινωνία. Το στοιχείο αυτό, που φέρνει το Αμβροσιανό τυπικό πιο κοντά στην παράδοση της Ανατολικής Εκκλησίας, εκφράζει μια πιο έντονη συμμετοχή στο Μυστήριο των Παθών του Κυρίου και ισχυρότερη προσδοκία της κυριακάτικης Ευχαριστίας.Στο ρωμαϊκό τυπικό, οι 40 ημέρες υπολογίζονται αντίστροφα από το Πάσχα, χωρίς να περιλαμβάνονται οι Κυριακές, οι οποίες ανέκαθεν θεωρούνται πασχαλινές ημέρες και όχι σαρακοστιανές ή νηστίσιμες. Έτσι, η έναρξη της Τεσσαρακοστής τοποθετείται στην Τετάρτη πριν από την έκτη Κυριακή προ του Πάσχα, δηλαδή στην Τετάρτη των Τεφρών.
(Υπολογίζονται 7 εβδομάδες πριν από το Πάσχα = 49 ημέρες, από τις οποίες αφαιρούνται οι 7 Κυριακές και οι 2 ημέρες που στη Δύση θεωρούνται Αποκριάς.)
Οι Ορθόδοξες Εκκλησίες και η Σαρακοστή
Όπως είναι ευρέως γνωστό, στην Ορθόδοξη παράδοση –όπως και στη Δύση– η «Σαρακοστή» δεν περιορίζεται στις 40 ημέρες, αλλά διαρκεί 48 και φέρει την ονομασία «Μεγάλη Σαρακοστή». Αρχικά είχε διάρκεια έξι εβδομάδων, ωστόσο προστέθηκε αργότερα μία ακόμη εβδομάδα, φτάνοντας τις 48 ημέρες, οι οποίες μετρώνται αντίστροφα από την Παρασκευή πριν από την Κυριακή του Πάσχα.Η διαφορά στον αριθμό των ημερών οφείλεται στο γεγονός ότι, σε αντίθεση με το ρωμαϊκό τυπικό, στην Ορθόδοξη Εκκλησία περιλαμβάνονται στην καταμέτρηση και οι Κυριακές. Έτσι, η Μεγάλη Σαρακοστή ξεκινά επίσημα Δευτέρα, δηλαδή την Καθαρά Δευτέρα, επτά εβδομάδες πριν από το Πάσχα.
Κοπτική παράδοση, Αιθιοπική παράδοση και Ραμαζάν
Η κοπτική (αιγυπτιακή) και η αιθιοπική παράδοση ακολουθούν αρχαία πρότυπα που προέρχονται από την Εκκλησία της Ιερουσαλήμ. Σε αυτές τις παραδόσεις, η Σαρακοστή διαρκεί 55 ημέρες, δηλαδή σαράντα ημέρες συν δύο επιπλέον εβδομάδες, από τις οποίες η μία διαρκεί οκτώ ημέρες.Η μία από τις δύο εβδομάδες είναι η Μεγάλη Εβδομάδα, ενώ η άλλη προηγείται και εισάγει τη Σαρακοστή. Η νηστεία είναι ιδιαίτερα αυστηρή και παρουσιάζει ομοιότητες με εκείνη του Ραμαζανιού, καθώς οι πιστοί νηστεύουν κατά τη διάρκεια της ημέρας και τρώνε μετά τη δύση του ηλίου, όταν ολοκληρώνεται η ημέρα (στη συγκεκριμένη παράδοση διαφέρει όχι μόνο το ημερολόγιο, αλλά και ο τρόπος μέτρησης των ωρών της ημέρας).
Στην αρχή της Σαρακοστής, ύστερα από δημόσιες και ιδιωτικές ακολουθίες και προσευχές, οι πιστοί συγκεντρώνονται στην πλατεία της εκκλησίας ή σε κατάλληλο χώρο κοντά σε αυτήν, όπου οι ιερείς διαβάζουν και εξηγούν παραδοσιακά κείμενα που αφορούν τη νηστεία και τη μετάνοια. Και εδώ, η «νηστεία» περιλαμβάνει τη Θεία Ευχαριστία, καθώς η Θεία Λειτουργία τελείται μόνο τα Σάββατα και τις Κυριακές.
Ευαγγελικές Εκκλησίες και περίοδος Σαρακοστής
Στον λουθηρανικό κόσμο είναι γνωστή η «Aschermittwoch», δηλαδή η Τετάρτη των Τεφρών, ωστόσο η Σαρακοστή βιώνεται με διαφορετικό τρόπο σε σχέση με την καθολική και την ορθόδοξη παράδοση. Η πρώτη από τις 95 θέσεις του Λούθηρου αναφέρει: «Ο Κύριος και Διδάσκαλός μας Ιησούς Χριστός, λέγοντας: “μετανοείτε”, θέλησε ολόκληρη η ζωή των πιστών να χαρακτηρίζεται από τη μετάνοια». Αυτό σημαίνει ότι η συνειδητοποίηση της αμαρτωλής κατάστασης του ανθρώπου δεν περιορίζεται σε συγκεκριμένη περίοδο, όπως η Σαρακοστή, αλλά αφορά ολόκληρη τη ζωή. Παράλληλα, σύμφωνα με τον Λούθηρο, ο άνθρωπος σώζεται μόνο «Χάρη του Θεού» και όχι μέσω ασκητικών πράξεων, όπως η νηστεία.Στη Γερμανία, εδώ και χρόνια, υπάρχουν κοινές πρωτοβουλίες καθολικών επισκοπών και ευαγγελικών εκκλησιών, γνωστές ως «επτά εβδομάδες χωρίς» και «νηστεία για το κλίμα». Οι δράσεις αυτές συνδυάζουν την πνευματική περισυλλογή με την αγαθοεργία –δηλαδή την αφαίρεση κάτι από το τραπέζι μας για να προσφερθεί σε όσους έχουν ανάγκη– καθώς και με την οικολογική ευαισθητοποίηση.
Είναι χαρακτηριστικό ότι, στο πέρασμα των αιώνων, η Τεσσαρακοστή σχεδόν ταυτίστηκε με τη νηστεία, με αποτέλεσμα να γίνεται λόγος για 40 ή 48 ημέρες νηστείας. Ωστόσο, η νηστεία για έναν συγκεκριμένο αριθμό ημερών δεν αποτελεί αυτοσκοπό. Όπως κάθε μορφή ασκητισμού, αποκτά το νόημά της ως μέσο ενίσχυσης της πίστης. Μαζί με τις υπόλοιπες εκφάνσεις της Τεσσαρακοστής, η νηστεία συμβάλλει στην πορεία που οδηγεί στο εσχατολογικό τραπέζι του Λόγου και του Άρτου της ζωής.
Για την περίοδο αυτή, τα λόγια της Β’ Συνόδου του Βατικανού παραμένουν επίκαιρα: «Η Εκκλησία πάντοτε τίμησε την Αγία Γραφή όπως έκανε με το ίδιο το Σώμα του Χριστού, χωρίς ποτέ να παύση, ιδιαίτερα στην θεία Λειτουργία, να τρέφεται με τον Άρτο της ζωής της τράπεζας τόσο του λόγο του Θεού όσο και του Σώματος του Χριστού, και να το προσφέρει στους πιστούς» (DV 21).
