Σήμερα Παρασκευή 27 Φεβρουαρίου ψάλλονται οι Α' Χαιρετισμοί, εγκαινιάζοντας τον λατρευτικό κύκλο προς το Πάσχα που κορυφώνεται με τον Ακάθιστο Ύμνο. Η ακολουθία των Χαιρετισμών αποτελεί κεντρικό στοιχείο της πνευματικής πορείας των πιστών κατά τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, τιμώντας την Παναγία με έναν από τους πιο σημαντικούς βυζαντινούς ύμνους της Ορθόδοξης παράδοσης.

Διαβάστε: Δροσερό αναμένεται το Πάσχα: Τι λένε τα Μερομήνια για το σούβλισμα του αρνιού


Τι ώρα αρχίζουν οι Χαιρετισμοί σήμερα

Οι Α' Χαιρετισμοί που ψάλλονται σήμερα ξεκινούν συνήθως μεταξύ 18:00 και 19:00 το απόγευμα, ανάλογα με το πρόγραμμα κάθε ενορίας. Η ακολουθία διαρκεί περίπου μία ώρα και περιλαμβάνει την πρώτη στάση του Ακαθίστου Ύμνου, δηλαδή τους έξι πρώτους οίκους από τους συνολικά 24.


Πρόγραμμα Χαιρετισμών και Ακαθίστου Ύμνου

Το πρόγραμμα των Χαιρετισμών ακολουθεί συγκεκριμένη δομή καθ' όλη τη διάρκεια της Σαρακοστής. Κάθε Παρασκευή των τεσσάρων πρώτων εβδομάδων ψάλλεται μία διαφορετική στάση του ύμνου, ενώ την πέμπτη εβδομάδα παρουσιάζεται ολόκληρο το έργο. Συγκεκριμένα, οι τέσσερις πρώτες Παρασκευές της Μεγάλης Τεσσαρακοστής αφιερώνονται στους Α', Β', Γ' και Δ' Χαιρετισμούς αντίστοιχα. Φέτος, ο Ακάθιστος Ύμνος θα ψαλεί ολόκληρος την Παρασκευή 27 Μαρτίου, όταν οι πιστοί θα έχουν την ευκαιρία να ακούσουν το σύνολο των είκοσι τεσσάρων οίκων σε μία ενιαία ακολουθία.


Η ιστορία πίσω από τον Ακάθιστο Ύμνο

Η προέλευση του Ακαθίστου Ύμνου συνδέεται με δραματικά γεγονότα του 626 μ.Χ., όταν η βυζαντινή πρωτεύουσα αντιμετώπισε σοβαρή απειλή. Οι Άβαροι είχαν περικυκλώσει την Κωνσταντινούπολη την περίοδο που ο αυτοκράτορας Ηράκλειος βρισκόταν σε στρατιωτική εκστρατεία κατά των Περσών.

Ο Πατριάρχης Σέργιος ανέλαβε την πνευματική καθοδήγηση των πολιορκημένων κατοίκων, οργανώνοντας λιτανεία με την εικόνα της Θεοτόκου γύρω από τα οχυρά τείχη της πόλης. Η θαυματουργική διάσωση που ακολούθησε μετά την επιτυχημένη αντεπίθεση οδήγησε στην καθιέρωση του ύμνου ως έκφραση ευγνωμοσύνης προς την Παναγία. Από τότε, ο Ακάθιστος Ύμνος ψάλλεται τόσο σε κρίσιμες στιγμές όσο και κατά την περίοδο της Σαρακοστής.


Θεολογική δομή και συμβολισμός

Ο Ακάθιστος Ύμνος διακρίνεται για την αλφαβητική του δομή, αποτελούμενος από είκοσι τέσσερις οίκους που ξεκινούν με διαδοχικά γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου, από το Άλφα μέχρι το Ωμέγα. Αυτή η κατασκευή συμβολίζει την πληρότητα και την ολοκλήρωση του θεολογικού μηνύματος. Κάθε οίκος καταλήγει εναλλάξ στις φράσεις «Χαίρε, Νύμφη ανύμφευτε» και «Ἀλληλούια», δημιουργώντας ρυθμικό πλαίσιο που διευκολύνει την ψαλμωδία. Οι τέσσερις στάσεις που αποτελούν το σύνολο του ύμνου περιλαμβάνουν από έξι οίκους η καθεμία, διασφαλίζοντας ισορροπημένη κατανομή του περιεχομένου.


Η πρώτη στάση των Χαιρετισμών που ψάλλεται σήμερα

Η πρώτη στάση που ψάλλεται σήμερα ξεκινά με την αναφορά στον Αρχάγγελο Γαβριήλ, ο οποίος στάλθηκε από τον ουρανό να αγγείλει στη Θεοτόκο το χαιρετισμό της. Το κείμενο περιγράφει την έκπληξη του αγγέλου βλέποντας τον Κύριο να σαρκώνεται, καθώς στέκεται ενώπιον της Παρθένου φωνάζοντας τα εξής:
«Άγγελος πρωτοστάτης, ουρανόθεν επέμφθη, ειπείν τη Θεοτόκω το, Χαίρε. Και συν τη ασωμάτω φωνή, σωματούμενόν σε θεωρών Κύριε, εξίστατο, και ίστατο κραυγάζων προς αυτήν τοιαύτα».

Στη νεοελληνική απόδοση, ο στίχος σημαίνει ότι ο πρώτος μεταξύ των αγγέλων στάλθηκε από τον ουρανό να πει στη Θεοτόκο το «χαίρε» τρεις φορές. Με την άυλη φωνή του, βλέποντας τον Κύριο να παίρνει σώμα και να γίνεται άνθρωπος, εκπλησσόταν και στεκόταν φωνάζοντας προς αυτήν τα ακόλουθα λόγια.

Ακολουθούν οι χαρακτηριστικοί χαιρετισμοί που αποτελούν τον πυρήνα της ακολουθίας: «Χαίρε, δι' ης η χαρά εκλάμψει· χαίρε, δι' ης η αρά εκλείψει». Δηλαδή, χαίρε εσύ από την οποία θα λάμψει η χαρά, χαίρε εσύ που χάρη σου θα σβήσει η κατάρα.

«Χαίρε, του πεσόντος Αδάμ η ανάκλησις· χαίρε, των δακρύων της Εύας η λύτρωσις». Με άλλα λόγια, χαίρε εσύ που έκανες να σηκωθεί ο πεσμένος Αδάμ, χαίρε εσύ που έγινες η λύτρωση των δακρύων της Εύας.

«Χαίρε, ύψος δυσανάβατον ανθρωπίνοις λογισμοίς· χαίρε, βάθος δυσθεώρητον, και Αγγέλων οφθαλμοίς». Χαίρε ύψος στο οποίο δύσκολα φθάνουν οι ανθρώπινοι λογισμοί, χαίρε βάθος που αδυνατούν να κατοπτεύσουν ακόμη και οι όψεις των αγγέλων.

«Χαίρε, ότι υπάρχεις Βασιλέως καθέδρα· χαίρε, ότι βαστάζεις τον βαστάζοντα πάντα». Χαίρε εσύ που έγινες ο θρόνος του Βασιλιά Χριστού, χαίρε γιατί βαστάζεις στην αγκάλη σου Εκείνον που βαστάζει τα πάντα.

«Χαίρε, αστήρ εμφαίνων τον Ήλιον· χαίρε, γαστήρ ενθέου σαρκώσεως». Χαίρε αστέρι που προμηνύεις τον Ήλιο, χαίρε κοιλία της θεικής σαρκώσεως του Λόγου.

«Χαίρε, δι' ης νεουργείται η κτίσις· χαίρε, δι' ης βρεφουργείται ο Κτίστης». Χαίρε εσύ με την οποία γίνεται καινούργια η κτίση, χαίρε εσύ με την οποία γίνεται βρέφος ο Κτίστης.

Η πρώτη στάση κλείνει με το επαναλαμβανόμενο «Χαίρε, Νύμφη ανύμφευτε», φράση που συνοψίζει το μυστήριο της παρθενικής μητρότητας της Θεοτόκου και αποτελεί το κεντρικό θεολογικό μήνυμα ολόκληρου του Ακαθίστου Ύμνου.