EnΠΑΣΟΚ: Τα συνέδρια που έμειναν στην Ιστορία - Ο Αραφάτ, το Κίνημα "που δεν κληρονομείται", η σύγκρουση Σημίτη - Τσοχατζόπουλου και η πρώτη εμφάνιση Ανδρουλάκη ως προέδρου (Βίντεο)
Δεν αποτέλεσαν μία απλή κομματική διαδικασία
Τα συνέδρια του ΠΑΣΟΚ ποτέ δεν αποτέλεσαν μία απλή κομματική διαδικασία, μάλιστα ορισμένα εξ΄ αυτών διεξήχθησαν σε κρίσιμες πολιτικές συγκυρίες (1996, 2015) ενώ πάντα τα φώτα ήταν στραμμένα σε αυτά
Γιαννης Α. Πολιτης
Η γενέθλια ημέρα του ΠΑΣΟΚ είναι η 3η Σεπτέμβρη του 1974, με το Κίνημα που ίδρυσε ο Ανδρέας Παπανδρέου να είναι εκείνο που άφησε για τα καλά το στίγμα του στα μεταπολιτευτικά χρονικά. Τα συνέδριά του ποτέ δεν αποτέλεσαν μία απλή κομματική διαδικασία. Ορισμένα εξ΄αυτών διεξήχθησαν σε κρίσιμες πολιτικές συγκυρίες (1996, 2015) ενώ πάντα τα φώτα ήταν στραμμένα σε αυτά.
Το δεύτερο συνέδριο πραγματοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο του 1990. Επρόκειτο για μία κρίσιμη πολιτική περίοδο με ΠΑΣΟΚ να βρίσκεται στην αξιωματική αντιπολίτευση και τον Ανδρέα Παπανδρέου να έχει παραπεμφθεί στο Ειδικό Δικαστήριο λόγω του σκανδάλου Κοσκωτά. Σε εκείνο το Συνέδριο θεσπίστηκε η θέση του γραμματέα της Κεντρικής Επιτροπής, με τον Άκη Τσοχατζόπουλο να εκλέγεται σε αυτή τη θέση. Μάλιστα σε εκείνο το Συνέδριο ήταν η πρώτη φορά που καταγράφηκε ανοιχτά η κόντρα ανάμεσα στον μετέπειτα πρωθυπουργό Κώστα Σημίτη και τον Γεράσιμο Αρσένη. Τα δύο ιστορικά πρόσωπα του ΠΑΣΟΚ αντάλλαξαν βαρείς χαρακτηρισμούς με τον πρώτο να δηλώνει ότι «αρνήθηκα να γίνω καρβουνιάρης και κατέβηκα από το τρένο» και τον δεύτερο να του απαντάει ότι «οι χαμαιλέοντες κατέβασαν εμένα από το τρένο». Αξίζει να σημειωθεί ότι τρία χρόνια πριν ο Κώστας Σημίτης είχε παραιτηθεί από υπουργός Εθνικής Οικονομίας.
Το τρίτο συνέδριο διεξήχθη το 1994. Το ΠΑΣΟΚ έχει καταγράψει ένα εντυπωσιακό come back στην εξουσία παρά το γεγονός ότι η υγεία του Ανδρέα Παπανδρέου έχει επιβαρυνθεί. Ήδη έχουν κάνει την εμφάνισή τους οι δελφίνοι ενώ πολλά στελέχη δεν διστάζουν να εκφράσουν την αμφισβήτησή τους στο πρόσωπο του ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ. Το εν λόγω συνέδριο έχει μείνει στην Ιστορία για την ιστορική φράση του Ανδρέα. «Το ΠΑΣΟΚ δεν γεννήθηκε για να αποτελέσει διάττοντα αστέρα στα δημόσια πράγματα του τόπου. Ούτε χαρίζεται, ούτε κληρονομείται, ούτε τεμαχίζεται σε τιμάρια, είχε δηλώσει χαρακτηριστικά.
Δύο χρόνια αργότερα (1996) πραγματοποιήθηκε το τέταρτο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ. Η κορυφαία κομματική διαδικασία σημαδεύτηκε από τον θάνατο του Ανδρέα Παπανδρέου, ο οποίος δεν πρόλαβε να τοποθετηθεί, με το κείμενο της ομιλίας του να καλύπτεται με πέπλο μυστηρίου ακόμα και σήμερα που έχουν περάσει 30 χρόνια, αλλά και από τη σύγκρουση του Κώστα Σημίτη με τον Άκη Τσοχατζόπουλου σχετικά με το ποιος θα εκλεγόταν πρόεδρος του κόμματος. Ήταν μία μάχη χαρακωμάτων με τον Κώστα Σημίτη, ο οποίος ήδη ήταν πρωθυπουργός να θριαμβεύει καθώς εξελέγη πρόεδρος του κόμματος με 53%.
Το 1999, πραγματοποιήθηκε το 5ο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ υπό τον Κώστα Σημίτη, με τον εκσυγχρονισμό και την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας να είναι τα δύο στοιχεία που κυριαρχούν στην πολιτική ατζέντα, ενώ παρών και ο Γιασέρ Αραφάτ. O Κώστας Σημίτης δεν είχε «αντίπαλο» ενώ ο Άκης Τσοχατζόπουλος εξελέγη πρώτος στην Κεντρική Επιτροπή.
Το 2001, ο Κώστας Σημίτης επανεξελέγη πρόεδρος του Κινήματος, ωστόσο η φθορά της κυβέρνησής του ήταν εμφανής. Σε μία εκτός κειμένου τοποθέτηση ο Κώστας Σημίτης στο 6ο συνέδριο του κόμματος, στο οποίο ήταν και πάλι παρών ο Γιασέρ Αραφάτ, είχε αναφέρει ότι «πρώτα η Ελλάδα σημαίνει ότι σε καιρό κρίσης πρέπει να μας διακρίνει σύνεση και ευθύνη. Πρώτα η Ελλάδα σημαίνει να είμαστε παρόντες, να παίρνουμε πρωτοβουλίες στην περιοχή. Πρώτα η Ελλάδα σημαίνει να σεβόμαστε τις διεθνείς υποχρεώσεις της χώρας. Πρώτα η Ελλάδα σημαίνει ότι πρέπει να υπερασπιζόμαστε σθεναρά την εφαρμογή των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου. Πρώτα η Ελλάδα σημαίνει ότι δεν πρέπει να παρασυρόμαστε από λαϊκισμούς. Δεν σκεφτόμαστε μικροπολιτικά. Ένα σκεφτόμαστε: Το μέλλον της Ελλάδας, το μέλλον του τόπου μας, το μέλλον της χώρας, το μέλλον του ελληνικού λαού».
Το έβδομο συνέδριο πραγματοποιήθηκε το 2005, με την ηγεσία του ΠΑΣΟΚ να βρίσκεται στα χέρια του Γιώργου Παπανδρέου, και το κόμμα να βρίσκεται στην αξιωματική αντιπολίτευση. Στη θέση του προέδρου του Συνεδρίου βρέθηκε το ιστορικό στέλεχος του κόμματος Κώστας Λαλιώτης, ο οποίος εξέφρασε πλήρως τη στήριξή του στον Γιώργο Παπανδρέου. Ακολούθησε το όγδοο συνέδριο το 2008, με το ΠΑΣΟΚ να βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι έχοντας χάσει τις εκλογές του 2007.
Το 2013 εν μέσω οικονομικής κρίσης, και έχοντας απωλέσει ένα μεγάλο ποσοστό της εκλογικής του δύναμης, το ένατο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ πραγματοποιείται υπό την προεδρία του Ευάγγελου Βενιζέλου. Μάλιστα εκείνη την περίοδο το ΠΑΣΟΚ συγκυβερνούσε με τη Νέα Δημοκρατία και πρωθυπουργό τον Αντώνη Σαμαρά. Δύο χρόνια αργότερα το 2015, και ενώ το κόμμα που ίδρυσε ο Ανδρέας Παπανδρέου βρίσκεται ένα βήμα πριν την καταστροφή ο Ευάγγελος Βενιζέλος κατά τη διάρκεια του 10ου συνεδρίου ανακοίνωσε την παραίτησή του. «Φίλες και φίλοι, αποθέτω την εντολή που μου έδωσαν τα μέλη και οι φίλοι του ΠΑΣΟΚ στις 18 Μαρτίου του 2012 λίγες μέρες πριν τις διπλές εκλογές, την αποθέτω σε εσάς ως γνήσιους εκπρόσωπους της κοινωνικής βάσης του μικρού ΠΑΣΟΚ, που είναι όμως η μαγιά και ο καταλύτης των μεγάλων λύσεων» ειχε αναφέρει ο κ. Βενιζέλος.
«Ίσως κάποιοι νομίζουν ότι με την αποχώρησή μου θα βρουν το πεδίο ελεύθερο για την άλωση και την αλλοίωση του μικρού ΠΑΣΟΚ. Θα με βρουν αποφασιστικά απέναντί τους, με όλο μου το βάρος, απαλλαγμένο από βάρη που δεν μου επιτρέπουν να λέω ορισμένα πράγματα», είχε επισημάνει ακόμη. Η μετέπειτα πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, η αείμνηστη Φώφη Γεννηματά είχε δηλώσει από το βήμα του Συνεδρίου ότι «έχουμε τη δυνατότητα να αναλάβουμε την πρωτοβουλία ανασύστασης, επανένωσης, μετεξέλιξης του χώρου του δημοκρατικού σοσιαλισμού στην πατρίδα μας. Αυτή η πρωτοβουλία δεν μπορεί να γίνει ούτε με λογικές συγκεκαλυμένης αυτοδιάλυσης του ΠΑΣΟΚ, ούτε με κουτοπονηριές αναπαλαίωσης ενός κλειστού κόμματος που υπό το πρόσχημα της μετεξέλιξης θα αναζητά απλώς την ευκαιριακή διεύρυνσή του».
Το 2018 ιδρύθηκε το Κίνημα Αλλαγής και το 2019 στο ιδρυτικό του συνέδριο η επικεφαλής του νέου σχήματος Φώφη Γεννηματά ζήτησε να σταματήσει η εσωστρέφεια. Σχεδόν τρία χρόνια αργότερα η Φώφη Γεννηματά αποσύρθηκε για λόγους υγείας από την εκλογική κούρσα για την ανάδειξη προέδρου του ΚΙΝΑΛ και λίγο μετά έφυγε από τη ζωή για να ταξιδέψει στο αιώνιο φως μιας και νικήθηκε από τον καρκίνο. Πρόεδρος του Κινήματος Αλλαγής εξελέγη ο τότε ευρωβουλευτής Νίκος Ανδρουλάκης και λίγους μήνες αργότερα αποφασίστηκε να επιστρέψει ο «πράσινος» ήλιος αλλά και το όνομα «ΠΑΣΟΚ». Στο συνέδριο του Μαΐου του 2022 οι 5.000 σύνεδροι φωνάζουν το σύνθημα «το ΠΑΣΟΚ είναι εδώ, ενωμένο δυνατό».
Τα συνέδρια του ΠΑΣΟΚ που έμειναν στην Ιστορία
Το πρώτο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ πραγματοποιήθηκε τον Μάιο 1984 στο Ολυμπιακό Στάδιο, με το κόμμα του Ανδρέα Παπανδρέου να βρίσκεται ήδη τρία χρόνια στην εξουσία, έχοντας πετύχει την εκλογική του νίκη με 48%, το 1981, με κεντρικό σύνθημα την «Αλλαγή». Το συγκεκριμένο συνέδριο σημαδεύτηκε από την τρίωρη ομιλία του ιδρυτή του Κινήματος, όπως επίσης του αρχηγού του Δημοκρατικού Στρατού Μάρκου Βαφειάδη καθώς και της χήρας του Σαλβαδόρ Αλιέντε, Χορτένσια, ενώ παρών ήταν και ο Γιασέρ Αραφάτ. «Για τη γνήσια δημοκρατία, για την κοινωνική απελευθέρωση, για τον σοσιαλιστικό μετασχηματισμό. Θα τη δώσουμε τη μάχη και θα νικήσουμε, θα νικήσει ο λαός», είχε δηλώσει μεταξύ άλλων ο Ανδρέας Παπανδρέου.Το δεύτερο συνέδριο πραγματοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο του 1990. Επρόκειτο για μία κρίσιμη πολιτική περίοδο με ΠΑΣΟΚ να βρίσκεται στην αξιωματική αντιπολίτευση και τον Ανδρέα Παπανδρέου να έχει παραπεμφθεί στο Ειδικό Δικαστήριο λόγω του σκανδάλου Κοσκωτά. Σε εκείνο το Συνέδριο θεσπίστηκε η θέση του γραμματέα της Κεντρικής Επιτροπής, με τον Άκη Τσοχατζόπουλο να εκλέγεται σε αυτή τη θέση. Μάλιστα σε εκείνο το Συνέδριο ήταν η πρώτη φορά που καταγράφηκε ανοιχτά η κόντρα ανάμεσα στον μετέπειτα πρωθυπουργό Κώστα Σημίτη και τον Γεράσιμο Αρσένη. Τα δύο ιστορικά πρόσωπα του ΠΑΣΟΚ αντάλλαξαν βαρείς χαρακτηρισμούς με τον πρώτο να δηλώνει ότι «αρνήθηκα να γίνω καρβουνιάρης και κατέβηκα από το τρένο» και τον δεύτερο να του απαντάει ότι «οι χαμαιλέοντες κατέβασαν εμένα από το τρένο». Αξίζει να σημειωθεί ότι τρία χρόνια πριν ο Κώστας Σημίτης είχε παραιτηθεί από υπουργός Εθνικής Οικονομίας.
Το τρίτο συνέδριο διεξήχθη το 1994. Το ΠΑΣΟΚ έχει καταγράψει ένα εντυπωσιακό come back στην εξουσία παρά το γεγονός ότι η υγεία του Ανδρέα Παπανδρέου έχει επιβαρυνθεί. Ήδη έχουν κάνει την εμφάνισή τους οι δελφίνοι ενώ πολλά στελέχη δεν διστάζουν να εκφράσουν την αμφισβήτησή τους στο πρόσωπο του ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ. Το εν λόγω συνέδριο έχει μείνει στην Ιστορία για την ιστορική φράση του Ανδρέα. «Το ΠΑΣΟΚ δεν γεννήθηκε για να αποτελέσει διάττοντα αστέρα στα δημόσια πράγματα του τόπου. Ούτε χαρίζεται, ούτε κληρονομείται, ούτε τεμαχίζεται σε τιμάρια, είχε δηλώσει χαρακτηριστικά.
Δύο χρόνια αργότερα (1996) πραγματοποιήθηκε το τέταρτο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ. Η κορυφαία κομματική διαδικασία σημαδεύτηκε από τον θάνατο του Ανδρέα Παπανδρέου, ο οποίος δεν πρόλαβε να τοποθετηθεί, με το κείμενο της ομιλίας του να καλύπτεται με πέπλο μυστηρίου ακόμα και σήμερα που έχουν περάσει 30 χρόνια, αλλά και από τη σύγκρουση του Κώστα Σημίτη με τον Άκη Τσοχατζόπουλου σχετικά με το ποιος θα εκλεγόταν πρόεδρος του κόμματος. Ήταν μία μάχη χαρακωμάτων με τον Κώστα Σημίτη, ο οποίος ήδη ήταν πρωθυπουργός να θριαμβεύει καθώς εξελέγη πρόεδρος του κόμματος με 53%.
Το 1999, πραγματοποιήθηκε το 5ο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ υπό τον Κώστα Σημίτη, με τον εκσυγχρονισμό και την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας να είναι τα δύο στοιχεία που κυριαρχούν στην πολιτική ατζέντα, ενώ παρών και ο Γιασέρ Αραφάτ. O Κώστας Σημίτης δεν είχε «αντίπαλο» ενώ ο Άκης Τσοχατζόπουλος εξελέγη πρώτος στην Κεντρική Επιτροπή.
Το 2001, ο Κώστας Σημίτης επανεξελέγη πρόεδρος του Κινήματος, ωστόσο η φθορά της κυβέρνησής του ήταν εμφανής. Σε μία εκτός κειμένου τοποθέτηση ο Κώστας Σημίτης στο 6ο συνέδριο του κόμματος, στο οποίο ήταν και πάλι παρών ο Γιασέρ Αραφάτ, είχε αναφέρει ότι «πρώτα η Ελλάδα σημαίνει ότι σε καιρό κρίσης πρέπει να μας διακρίνει σύνεση και ευθύνη. Πρώτα η Ελλάδα σημαίνει να είμαστε παρόντες, να παίρνουμε πρωτοβουλίες στην περιοχή. Πρώτα η Ελλάδα σημαίνει να σεβόμαστε τις διεθνείς υποχρεώσεις της χώρας. Πρώτα η Ελλάδα σημαίνει ότι πρέπει να υπερασπιζόμαστε σθεναρά την εφαρμογή των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου. Πρώτα η Ελλάδα σημαίνει ότι δεν πρέπει να παρασυρόμαστε από λαϊκισμούς. Δεν σκεφτόμαστε μικροπολιτικά. Ένα σκεφτόμαστε: Το μέλλον της Ελλάδας, το μέλλον του τόπου μας, το μέλλον της χώρας, το μέλλον του ελληνικού λαού».
Το έβδομο συνέδριο πραγματοποιήθηκε το 2005, με την ηγεσία του ΠΑΣΟΚ να βρίσκεται στα χέρια του Γιώργου Παπανδρέου, και το κόμμα να βρίσκεται στην αξιωματική αντιπολίτευση. Στη θέση του προέδρου του Συνεδρίου βρέθηκε το ιστορικό στέλεχος του κόμματος Κώστας Λαλιώτης, ο οποίος εξέφρασε πλήρως τη στήριξή του στον Γιώργο Παπανδρέου. Ακολούθησε το όγδοο συνέδριο το 2008, με το ΠΑΣΟΚ να βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι έχοντας χάσει τις εκλογές του 2007.
Το 2013 εν μέσω οικονομικής κρίσης, και έχοντας απωλέσει ένα μεγάλο ποσοστό της εκλογικής του δύναμης, το ένατο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ πραγματοποιείται υπό την προεδρία του Ευάγγελου Βενιζέλου. Μάλιστα εκείνη την περίοδο το ΠΑΣΟΚ συγκυβερνούσε με τη Νέα Δημοκρατία και πρωθυπουργό τον Αντώνη Σαμαρά. Δύο χρόνια αργότερα το 2015, και ενώ το κόμμα που ίδρυσε ο Ανδρέας Παπανδρέου βρίσκεται ένα βήμα πριν την καταστροφή ο Ευάγγελος Βενιζέλος κατά τη διάρκεια του 10ου συνεδρίου ανακοίνωσε την παραίτησή του. «Φίλες και φίλοι, αποθέτω την εντολή που μου έδωσαν τα μέλη και οι φίλοι του ΠΑΣΟΚ στις 18 Μαρτίου του 2012 λίγες μέρες πριν τις διπλές εκλογές, την αποθέτω σε εσάς ως γνήσιους εκπρόσωπους της κοινωνικής βάσης του μικρού ΠΑΣΟΚ, που είναι όμως η μαγιά και ο καταλύτης των μεγάλων λύσεων» ειχε αναφέρει ο κ. Βενιζέλος.
«Ίσως κάποιοι νομίζουν ότι με την αποχώρησή μου θα βρουν το πεδίο ελεύθερο για την άλωση και την αλλοίωση του μικρού ΠΑΣΟΚ. Θα με βρουν αποφασιστικά απέναντί τους, με όλο μου το βάρος, απαλλαγμένο από βάρη που δεν μου επιτρέπουν να λέω ορισμένα πράγματα», είχε επισημάνει ακόμη. Η μετέπειτα πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, η αείμνηστη Φώφη Γεννηματά είχε δηλώσει από το βήμα του Συνεδρίου ότι «έχουμε τη δυνατότητα να αναλάβουμε την πρωτοβουλία ανασύστασης, επανένωσης, μετεξέλιξης του χώρου του δημοκρατικού σοσιαλισμού στην πατρίδα μας. Αυτή η πρωτοβουλία δεν μπορεί να γίνει ούτε με λογικές συγκεκαλυμένης αυτοδιάλυσης του ΠΑΣΟΚ, ούτε με κουτοπονηριές αναπαλαίωσης ενός κλειστού κόμματος που υπό το πρόσχημα της μετεξέλιξης θα αναζητά απλώς την ευκαιριακή διεύρυνσή του».
Το 2018 ιδρύθηκε το Κίνημα Αλλαγής και το 2019 στο ιδρυτικό του συνέδριο η επικεφαλής του νέου σχήματος Φώφη Γεννηματά ζήτησε να σταματήσει η εσωστρέφεια. Σχεδόν τρία χρόνια αργότερα η Φώφη Γεννηματά αποσύρθηκε για λόγους υγείας από την εκλογική κούρσα για την ανάδειξη προέδρου του ΚΙΝΑΛ και λίγο μετά έφυγε από τη ζωή για να ταξιδέψει στο αιώνιο φως μιας και νικήθηκε από τον καρκίνο. Πρόεδρος του Κινήματος Αλλαγής εξελέγη ο τότε ευρωβουλευτής Νίκος Ανδρουλάκης και λίγους μήνες αργότερα αποφασίστηκε να επιστρέψει ο «πράσινος» ήλιος αλλά και το όνομα «ΠΑΣΟΚ». Στο συνέδριο του Μαΐου του 2022 οι 5.000 σύνεδροι φωνάζουν το σύνθημα «το ΠΑΣΟΚ είναι εδώ, ενωμένο δυνατό».
