Η ατμοσφαιρική ρύπανση παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα υγείας στην Ευρώπη, με συγκεκριμένες χώρες να κυριαρχούν τόσο στις λίστες των πιο καθαρών όσο και των πιο μολυσμένων πόλεων. Σύμφωνα με την ετήσια Έκθεση για την Παγκόσμια Ποιότητα του Αέρα της IQAir για το 2025, μόλις τρεις ευρωπαϊκές χώρες κατάφεραν να ανταποκριθούν στις αυστηρές κατευθυντήριες γραμμές του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Πρόκειται για την Εσθονία, την Ισλανδία και την Ανδόρα.

Διαβάστε: Αυτές είναι οι πιο θερμές πόλεις του κόσμου - Μέσα στη λίστα η Αθήνα

Ποια είναι η χώρα με τις περισσότερες καθαρές πόλεις στην Ευρώπη

Σύμφωνα με το euronews, oι Φινλανδοί απολαμβάνουν την υψηλότερη ποιότητα αέρα στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Η έκθεση κατέγραψε 25 φινλανδικές πόλεις με επίπεδα PM2,5 κάτω από το ασφαλές όριο των 5 μικρογραμμαρίων ανά κυβικό μέτρο που ορίζει ο ΠΟΥ. Το νησί Utö κατέλαβε την πρώτη θέση παγκοσμίως με συγκέντρωση μόλις 1,3 µg/m³, ακολουθούμενο από τη Muonio, την Kittilä, τη Ranua και τη Nivala.

Η επιτυχία της Φινλανδίας δεν οφείλεται μόνο στη χαμηλή πυκνότητα πληθυσμού και την ευνοϊκή γεωγραφία. Οι αυστηροί κανονισμοί εκπομπών και η εκτεταμένη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, που ξεπερνά το 54%, αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για τον καθαρό αέρα. Η Σουηδία ακολουθεί με 15 πόλεις εντός των ασφαλών ορίων, ενώ η Ισπανία καταγράφει 12.

Οι πιο βρώμικες πόλεις συγκεντρώνονται σε οκτώ χώρες

Η έκθεση ανέλυσε 2.303 πόλεις σε 43 ευρωπαϊκές χώρες και εντόπισε οκτώ κράτη με ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα μόλυνσης. Η Βοσνία Ερζεγοβίνη, η Βόρεια Μακεδονία, η Σερβία, η Τουρκία, η Μολδαβία, η Ρουμανία, το Μαυροβούνιο και η Πολωνία κατέγραψαν συγκεντρώσεις PM2,5 άνω των 15 µg/m³, τριπλάσιες από το ασφαλές όριο.

Από τις 2.303 πόλεις που εξετάστηκαν, μόλις 104 βρέθηκαν εντός του ασφαλούς ορίου. Ανησυχητικά, 1.182 πόλεις κατέγραψαν αύξηση στη μέση ετήσια συγκέντρωση λεπτών σωματιδίων, ενώ μόνο 886 ανέφεραν μειώσεις σε σχέση με το προηγούμενο έτος.

H Τουρκία με πέντε πόλεις στη δεκάδα των πιο μολυσμένων

Η Τουρκία συγκεντρώνει τις περισσότερες βρώμικες πόλεις της Ευρώπης, με πέντε εξ αυτών στην πρώτη δεκάδα.

Το Iğdir κατέλαβε την πρώτη θέση με επίπεδα PM2,5 που έφτασαν κατά μέσο όρο τα 64,4 µg/m³, δηλαδή σχεδόν 13 φορές πάνω από το ασφαλές όριο, ενώ ακολουθεί η Buca με 51,5 µg/m³.

Επίσης στη λίστα βρίσκονται:

  • H Gödekli (4η θέση)
  • η Konya (6η θέση) και
  • η Duzce (8η θέση)

Η υψηλή μόλυνση στις τουρκικές πόλεις προκαλείται από συνδυασμό παραγόντων: εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα, πυκνή κυκλοφορία οχημάτων, βιομηχανικές εκπομπές και μετεωρολογικές συνθήκες που παγιδεύουν τους ρύπους κοντά στο έδαφος. Οι γεωμορφολογικές ιδιαιτερότητες ορισμένων περιοχών επιδεινώνουν το πρόβλημα.

Βαλκάνια: οι μολυσμένες πόλεις της Σερβίας και της Βοσνίας

Η Σερβία και η Βοσνία-Ερζεγοβίνη καταγράφουν επίσης εξαιρετικά υψηλά επίπεδα ρύπανσης. Το Novi Pazar στη Σερβία βρέθηκε στην τρίτη θέση με 34,1 µg/m³, ενώ το Cacak κατέλαβε τη δέκατη θέση. Από τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, το Prijedor ήταν πέμπτο, το Gorazde έβδομο και το Gracanica ένατο.

Οι κοινές πηγές ρύπανσης σε αυτές τις χώρες περιλαμβάνουν σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής με καύση άνθρακα, οικιακή θέρμανση με χαμηλής ποιότητας άνθρακα και ξύλα που καίγονται σε παλαιές σόμπες, καθώς και έντονη κυκλοφορία. Η έλλειψη σύγχρονων συστημάτων φιλτραρίσματος και οι ανεπαρκείς περιβαλλοντικοί έλεγχοι επιτείνουν την κατάσταση.

Πώς να προστατευτείτε από την ατμοσφαιρική ρύπανση

Τα λεπτά σωματίδια PM2,5 αποτελούν σοβαρή απειλή για την υγεία, καθώς εισπνέονται βαθιά στους πνεύμονες και διεισδύουν στην κυκλοφορία του αίματος. Συνδέονται με αναπνευστικά προβλήματα, καρδιαγγειακές παθήσεις και χρόνιες ασθένειες όπως ο καρκίνος.

Για τους κατοίκους μολυσμένων πόλεων, η παρακολούθηση των επιπέδων ρύπανσης σε πραγματικό χρόνο μέσω εφαρμογών όπως το IQAir και το AirVisual είναι απαραίτητη. Όταν τα επίπεδα αυξάνονται επικίνδυνα, συνιστάται να παραμένετε σε κλειστούς χώρους με πόρτες και παράθυρα κλειστά.

Τα συστήματα θέρμανσης, αερισμού και κλιματισμού πρέπει να λειτουργούν σε κατάσταση ανακύκλωσης αέρα, ενώ οι καθαριστές αέρα με φίλτρα HEPA μπορούν να απομακρύνουν αποτελεσματικά σωματίδια, αέρια και άλλους ρύπους. Εάν είναι αναγκαίο να βγείτε έξω σε ημέρες υψηλής ρύπανσης, η χρήση μάσκας KN95 προσφέρει προστασία από πολύ μικρά αιωρούμενα σωματίδια, ιούς και σκόνη.

Σημειώνεται πως, η Ευρώπη διαθέτει ένα από τα πιο ολοκληρωμένα δίκτυα παρακολούθησης ποιότητας αέρα παγκοσμίως. Ενώ σε πολλές περιοχές του πλανήτη δεν υπάρχει πρόσβαση σε δεδομένα πραγματικού χρόνου, οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν επενδύσει σημαντικά σε τεχνολογίες μέτρησης και καταγραφής. Παρά την εκτεταμένη παρακολούθηση και τους αυστηρούς κανονισμούς, η πρόκληση παραμένει μεγάλη. Η μετάβαση σε καθαρότερες πηγές ενέργειας, η μείωση των εκπομπών από τις μεταφορές και η εκσυγχρονισμός των βιομηχανικών εγκαταστάσεων αποτελούν προτεραιότητες για τις χώρες με τις πιο μολυσμένες πόλεις της ηπείρου.