Το Σάββατο του Λαζάρου αποτελεί μια ξεχωριστή ημέρα στο ελληνικό λαϊκό ημερολόγιο, συνδυάζοντας συμβολισμούς θανάτου και αναγέννησης. Οι στίχοι για τα κάλαντα του Λαζάρου, που λίγοι γνωρίζουν σήμερα αποτελούν μέρος μιας πλούσιας παράδοσης που σταδιακά εξαφανίζεται από τη σύγχρονη ελληνική κοινωνία. Η μορφή του Λαζάρου εμπνέει βαθύ σεβασμό στον ελληνικό λαό, ενώ σε ορισμένα χωριά οι αγρότες αποφεύγουν να συγκομίσουν τη σοδειά τους εκείνη την ημέρα, πιστεύοντας ότι οι καρποί φέρουν μέσα τους το στοιχείο του θανάτου.

Διαβάστε: Σάββατο του Λαζάρου: Τι γιορτάζουμε - Τα έθιμα σε όλη την Ελλάδα και τα κάλαντα που ψάλλουν τα παιδιά

Πότε τα λέμε τα κάλαντα του Λαζάρου

Τα κάλαντα του Λαζάρου τραγουδιούνται το Σάββατο του Λαζάρου, δηλαδή το Σάββατο πριν την Κυριακή των Βαΐων. Παλαιότερα, οι εκδηλώσεις εορτασμού ήταν πολυάριθμες και ποικιλόμορφες σε όλη την Ελλάδα, όμως στις μέρες μας έχουν σχεδόν λησμονηθεί. Σε ελάχιστες μόνο περιοχές της χώρας διατηρείται ακόμα το έθιμο των Λαζαριάτικων καλάντων, ενώ κάποτε αποτελούσε ένα από τα πιο ζωντανά έθιμα που έδινε ιδιαίτερο χαρακτήρα στις μικρές κοινότητες.

Οι Λαζαρίνες και το παραδοσιακό έθιμο

Το έθιμο των καλάντων του Λαζάρου ήταν σχεδόν αποκλειστικά γυναικεία υπόθεση. Τα τραγουδούσαν κοπέλες διαφορετικών ηλικιών, συμπεριλαμβανομένων και κοριτσιών σε ηλικία γάμου, που ονομάζονταν χαρακτηριστικά «Λαζαρίνες». Την παραμονή της εορτής, οι νεαρές γυναίκες κατευθύνονταν στα χωράφια έξω από τα χωριά για να συλλέξουν άνθη, με τα οποία θα διακοσμούσαν τα καλαθάκια τους. Την ημέρα του εορτασμού, ντυμένες με παραδοσιακές τοπικές ενδυμασίες και φορώντας ειδική στολή, περιφέρονταν από οικία σε οικία τραγουδώντας τον Λάζαρο. Ως αντάλλαγμα, εισέπρατταν μικρά δώρα: χρήματα, αυγά, φρούτα ή άλλα εδέσματα. Αυτή η πρακτική είχε βαθύτερη κοινωνική σημασία, ιδιαίτερα κατά την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας.

Η κοινωνική διάσταση του εθίμου

Τα έθιμα του Λαζάρου κατά τα χρόνια της σκλαβιάς εξυπηρετούσαν σημαντικό κοινωνικό σκοπό. Στις γυναίκες και κυρίως στα νεαρά κορίτσια, που σπάνια έβγαιναν από το σπίτι λόγω των ηθών της εποχής και του φόβου αρπαγής από τους Τούρκους, παρεχόταν μια σπάνια ευκαιρία ελευθερίας. Μέσα από αυτές τις εξόδους πραγματοποιούνταν γνωριμίες και νυφοδιαλέγματα, που σύντομα οδηγούσαν σε προξενιά, αρραβώνες και γάμους.

Αυτοί είναι οι στίχοι για τα κάλαντα του Λαζάρου

Οι στίχοι των Λαζαριάτικων καλάντων ποικίλλουν ανάλογα με την περιοχή. Ορισμένοι αναφέρονται στην ανάσταση του Λαζάρου και αποτελούν απλά στιχουργήματα, ενώ άλλοι περιέχουν εγκώμια προσώπων που αγγίζουν τα όρια υψηλής ποιητικής δημιουργίας. Οι πιο γνωστοί στίχοι που λίγοι γνωρίζουν σήμερα είναι οι εξής:

Ήρθε ο Λάζαρος, ήρθαν τα Βάγια
ήρθ' η Κύριακή που τρων τα ψάρια.
Σήκω Λάζαρε και μην κοιμάσαι
ήρθε η μάνα σου από την Πόλη.

Σου' φερε χαρτί και κομπολόι,
γράψε Θόδωρας, γραψέ Δημήτρης,
γράψε λέμονια και κυππαρίσι.

Οι κοτούλες σας αυγά γεννούνε
δως και μας και μας να τα χαρούμε
και του χρόνου να τα ξαναπούμε…

Η σημερινή κατάσταση του εθίμου

Σε πολύ περιορισμένες περιοχές της χώρας τραγουδιούνται πλέον τα κάλαντα του Λαζάρου. Το έθιμο έχει σχεδόν εκλείψει από τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα, παρά τη μεγάλη του ιστορική και πολιτισμική αξία. Ωστόσο, κάποιες κοινότητες προσπαθούν να διατηρήσουν ζωντανή αυτή την παράδοση, διδάσκοντας τους στίχους στις νεότερες γενιές και οργανώνοντας παραδοσιακές εκδηλώσεις κάθε Σάββατο του Λαζάρου. Τα Λαζαράκια, τα παραδοσιακά πασχαλινά ζυμαρανθρωπάκια, αποτελούν επίσης μέρος αυτής της πλούσιας παράδοσης που συνδέεται με την περίοδο πριν το Πάσχα και τη συμβολική αναγέννηση που εκφράζει η ανάσταση του Λαζάρου.