Στα ορεινά Μαστοροχώρια της Κόνιτσας, εκεί όπου η φύση κυριαρχεί και ο χρόνος μοιάζει να κυλά διαφορετικά, βρίσκεται η Πουρνιά, ένα μικρό χωριό με μια ιστορία που συνδέεται άμεσα με την καρδιά της Αθήνας. Ανάμεσα στις επιβλητικές κορυφογραμμές του Γράμμου και του Σμόλικα, η ζωή ακολουθεί έναν πιο αργό ρυθμό. Η φύση επιβάλλει τη δική της ισορροπία, ενώ η ανθρώπινη παρουσία παραμένει διακριτική, εκτός από τον Αύγουστο που το χωριό ζωντανεύει.

Παρότι ο τόπος μοιάζει απομονωμένος, το ανθρώπινο στοιχείο είναι παντού. Η πέτρα δεν αποτελεί απλώς δομικό υλικό, αλλά φορέα ιστορίας. Σπίτια, εκκλησίες, γεφύρια και δημόσια κτίρια φέρουν τη σφραγίδα των μαστόρων, των οποίων η τέχνη ταξίδεψε σε όλο τον κόσμο μέσα από τα περίφημα «μπουλούκια».


Ένα χωριό με ιστορία και λίγους κατοίκους

Η Πουρνιά, ένα από τα πιο περιποιημένα χωριά της περιοχής, παραμένει ήσυχη το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου, με τους μόνιμους κατοίκους να είναι ελάχιστοι. Βρίσκεται στις πλαγιές του Σμόλικα και μέχρι το 1927 ήταν γνωστή ως Σταρίτσιανη. Στην είσοδο του χωριού δεσπόζει το γεφύρι της Μαύρης Πέτρας, που χρονολογείται από το 1817, ενώ λίγο πιο πέρα, σε έναν βράχο, υπάρχει αγιογραφία του Παντοκράτορα από άγνωστο δημιουργό.


Το καφενείο «Εξάρχεια» και η σύνδεση με την Αθήνα

Σε αυτό το μικρό χωριό βρίσκεται και το καφενείο «Εξάρχεια», από το οποίο ξεκινά η ιστορία που συνδέει την Πουρνιά με την πρωτεύουσα. Η Πουρνιά είναι η γενέτειρα του Βασίλειου Έξαρχου, ο οποίος κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας μετανάστευσε στην Αθήνα. Εκεί δραστηριοποιήθηκε ως έμπορος, ανοίγοντας μπακάλικο και φούρνο στη γωνία της Θεμιστοκλέους με την πλατεία Εξαρχείων. Το όνομά του ήταν αυτό που τελικά δόθηκε σε ολόκληρη τη συνοικία των Εξαρχείων.


Η παρακαταθήκη του Βασίλειου Έξαρχου

Το αρχικό του κατάστημα κατεδαφίστηκε γύρω στο 1970, όμως η προσφορά του παραμένει ζωντανή. Με διαθήκη που συνέταξε το 1899, όρισε τα έσοδα από την περιουσία του να επιστρέφουν στη γενέτειρά του. Χάρη στο κληροδότημα Βασιλείου Εξάρχου, η Πουρνιά απέκτησε πλακόστρωτα καλντερίμια, φωτισμό και πέτρινες βρύσες, στοιχεία που διαμορφώνουν την εικόνα του χωριού μέχρι σήμερα.


Οι άνθρωποι και η παράδοση του χωριού

Οι κάτοικοι της Πουρνιάς ασχολήθηκαν κυρίως με το εμπόριο και τα γράμματα, χωρίς να εγκαταλείψουν την τέχνη της πέτρας. Οι μάστορες ταξίδευαν σε όλη την Ελλάδα για δουλειά και επέστρεφαν στο χωριό για μικρά χρονικά διαστήματα. Σήμερα, η μνήμη του Βασίλειου Έξαρχου διατηρείται μέσα από τις γυναίκες του χωριού, οι οποίες φροντίζουν κειμήλια, χειρόγραφα και την παράδοση σε έναν οργανωμένο μουσειακό χώρο.

Παρά τη σιωπή που επικρατεί τον περισσότερο χρόνο, η Πουρνιά αλλάζει πρόσωπο τον Δεκαπενταύγουστο. Το πανηγύρι φέρνει ζωή στα πέτρινα σπίτια και δίνει συνέχεια στις ιστορίες του τόπου. Έτσι, ένα μικρό χωριό της Ηπείρου παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένο με μια από τις πιο γνωστές συνοικίες της Αθήνας.