Κατά τη Μεγάλη Τρίτη, η Ορθόδοξη εκκλησία επικεντρώνεται σε δύο κεντρικά θέματα που προετοιμάζουν τους πιστούς για τα Άγια Πάθη. Το πρώτο αφορά την αυστηρή κριτική που άσκησε ο Χριστός κατά των θρησκευτικών αρχηγών του Ισραήλ, των Γραμματέων και των Φαρισαίων. Το δεύτερο, είναι η πνευματική προετοιμασία για την υποδοχή του νυμφίου Χριστού, ο οποίος θα έρθει αιφνίδια, είτε τη στιγμή του θανάτου, είτε κατά τη Δευτέρα Παρουσία. Έτσι, κατά τη Μεγάλη Τρίτη αναγιγνώσκεται η παραβολή των δέκα παρθένων και των ταλάντων, ενώ ψάλλεται και το συγκλονιστικό τροπάριο της Κασσιανής, ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους ύμνους της βυζαντινής υμνογραφίας.

Διαβάστε: Μεγάλη Εβδομάδα: Τα καθήκοντα των πιστών και η πνευματική προετοιμασία - Πού θα δείτε live Ακολουθία του Νυμφίου (Βίντεο)

Τι γιορτάζουμε τη Μεγάλη Τρίτη

Στον Όρθρο διαβάζεται από το Ευαγγέλιο του Ματθαίου (22, 15- 23, 39) η καταδίκη των Φαρισαίων.  Στην Ακολουθία συνεχίζεται η ανάγνωση από το Ευαγγέλιο του Ματθαίου όπου γίνεται λόγος για το Τέλος. Γι’ αυτό μιλούν και οι δύο παραβολές της ημέρας. Η πρώτη είναι η παραβολή των δέκα παρθένων. «Πέντε εξ αυτών ήσαν φρόνιμοι» και είχαν πάρει μαζί με τα λυχνάρια τους και αρκετό λάδι, «πέντε ήσαν μωραί», τα λυχνάρια τους έσβησαν και δεν έγιναν δεκτές στο γαμήλιο δείπνο.

Πέντε φρόνιμες και πέντε μωρές παρθένες περιμένουν το Νυμφίο  να έλθει να παραλάβει τη νύφη. Οι φρόνιμες, που είχαν προνοήσει φρόντισαν να πάρουν μαζί τους λάδι ώστε να έχουν για να φωτίζουν τα λυχνάρια τους. Δεν ισχύει το ίδιο όμως και για τις μωρές, οι οποίες λόγω της αργοπορίας του Νυμφίου αποκοιμήθηκαν. Έτσι όταν ακούγεται η φωνή «Ιδού ο Νυμφίος έρχεται», ψάχνουν να βρουν λάδι για να ανάψουν τα σβησμένα λυχνάρια τους, με αποτέλεσμα να μένουν «εκτός νυμφώνος».

Η άλλη παραβολή είναι των ταλάντων που μας διδάσκει να είμαστε εργατικοί και να καλλιεργούμε και να αυξήσουμε τα πνευματικά μας χαρίσματα που έδωσε ο Θεός σε κάθε άνθρωπο.

Το τροπάριο της Κασσιανής και η ιστορία του

Το βράδυ της Μεγάλης Τρίτης ψάλλεται ο Όρθρος της Μεγάλης Τετάρτης, όπου κυριαρχεί το συγκινητικό τροπάριο της Κασσιανής. Αυτός ο ύμνος αφιερώνεται στη μετανοημένη αμαρτωλή γυναίκα που άλειψε με μύρο τα πόδια του Χριστού και συγχωρέθηκε χάρη στην πίστη και την αγάπη της.

Το τροπάριο ξεκινά με τα λόγια: «Κύριε η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή» και αποτελεί έναν από τους πιο διάσημους ύμνους της ορθόδοξης παράδοσης. Η συγγραφέας του, η Κασσιανή, ήταν βυζαντινή ποιήτρια και μοναχή που έζησε τον 9ο αιώνα μετά Χριστόν.

Ποια ήταν η Κασσιανή

Η Κασσιανή ήταν βυζαντινή ποιήτρια που έζησε τον 9ο αιώνα μ.Χ. Επειδή δεν την επέλεξε ως σύζυγό του ο αυτοκράτωρ Θεόφιλος, έγινε μοναχή και αφιερώθηκε στη λατρεία του Θεού και την ποίηση. Η μητέρα του αυτοκράτορα Θεόφιλου, ακολουθώντας την οικογενειακή παράδοση για την εκλογή νύφης, προσκάλεσε το 820 μ.Χ. στην Αυλή τις ωραιότερες και επιφανέστερες κόρες της αυτοκρατορίας.

Δώδεκα πανέμορφες παρθένες από όλη τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία ανταποκρίθηκαν στην πρόσκληση και κατέφθασαν στο Παλάτι. Μετά την υποδοχή τους από τη μητέρα του αυτοκράτορα, η μητέρα του Ευφροσύνη του έδωσε εντολή να δώσει το χρυσό μήλο σ’ εκείνη που θα επέλεγε για σύζυγό του.

Ο νεαρός αυτοκράτορας θαμπώθηκε από την ομορφιά της Κασσιανής και θέλοντας να δοκιμάσει την ευφυΐα της τη ρώτησε: «από τη γυναίκα ξεκινούν τα κακά πράγματα;», υπονοώντας την Εύα και το προπατορικό αμάρτημα. Όμως η Κασσιανή αποστόμωσε τον Θεόφιλο ανταπαντώντας του «ναι αλλά και από τη γυναίκα πηγάζουν τα καλύτερα, τα ευγενέστερα», υπονοώντας την Παναγία και τη γέννηση του Χριστου. Η απάντηση κακοφάνηκε στον αυτοκράτορα που αποφάσισε να «τιμωρήσει» την Κασσιανή, δίνοντας το χρυσό μήλο στην ωραία, αλλά σεμνή Θεοδώρα.

Το τροπάριο της Κασσιανής

«Κύριε, η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα Γυνή,
την σην αισθομένη Θεότητα, μυροφόρου αναλαβούσα τάξιν,
οδυρομένη μύρα σοι, προ του ενταφιασμού κομίζει.
Οίμοι! λέγουσα, ότι νυξ μοι, υπάρχει, οίστρος ακολασίας,
ζοφώδης τε και ασέληνος, έρως της αμαρτίας.
Δέξαι μου τας πηγάς των δακρύων,
ο νεφέλαις διεξάγων της θαλάσσης το ύδωρ•
κάμφθητί μοι προς τους στεναγμούς της καρδίας,
ο κλίνας τους Ουρανούς, τη αφάτω σου κενώσει•
καταφιλήσω τους αχράντους σου πόδας,
αποσμήξω τούτους δε πάλιν, τοις της κεφαλής μου βοστρύχοις•
ων εν τω Παραδείσω Εύα το δειλινόν,
κρότον τοις ωσίν ηχηθείσα, τω φόβω εκρύβη.
Αμαρτιών μου τα πλήθη και κριμάτων σου αβύσσους,
τις εξιχνιάσει ψυχοσώστα Σωτήρ μου;
Μη με την σην δούλην παρίδης, ο αμέτρητον έχων το έλεος».

Τα παραδοσιακά έθιμα της Μεγάλης Τρίτης

Η Μεγάλη Τρίτη συνδέεται με συγκεκριμένα έθιμα που διατηρούνται σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας. Παραδοσιακά, αυτή η ημέρα αφιερώνεται στο γενικό καθάρισμα του σπιτιού, προετοιμάζοντας το για τις μεγάλες ημέρες που ακολουθούν.

Σε ορισμένες περιοχές, οι νοικοκυρές ξεκινούν την παρασκευή των πασχαλινών εδεσμάτων, φτιάχνοντας κουλουράκια και τσουρέκια, παρότι αυτό το έθιμο συνηθίζεται περισσότερο τη Μεγάλη Πέμπτη. Στη Θάσο αναβιώνει το αρχαίο έθιμο «Για βρεξ' Απρίλη μ'», όπου οι κάτοικοι χορεύουν παραδοσιακούς χορούς.

Στην Ιερισσό Χαλκιδικής τηρείται το ιδιαίτερο έθιμο «Του μαύρου νιου τ' αλώνι». Μετά την επιμνημόσυνη δέηση, οι γεροντότεροι ξεκινούν τον χορό, στον οποίο συμμετέχουν σταδιακά όλοι οι κάτοικοι, δημιουργώντας χορευτική αλυσίδα μήκους εκατοντάδων μέτρων. Τραγουδούν πασχαλινά τραγούδια και ολοκληρώνουν με τον «Καγκέλευτο» χορό, που αναπαριστά τη σφαγή τετρακοσίων Ιερισσιωτών από τους Τούρκους κατά την Επανάσταση του 1821. Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης προσφέρονται καφές που βράζει σε μεγάλο καζάνι, τσουρέκια και βαμμένα αυγά.