Σήμερα το Τροπάριο της Κασσιανής ψάλλεται στον Όρθρο της Μεγάλης Τετάρτης, που τελείται το απόγευμα της Μεγάλης Τρίτης. Το πρωί της Μεγάλης Τρίτης τελείται ο Εσπερινός με Τροπάρια από τον προηγούμενο Όρθρο, ενώ ακολουθεί η Προηγιασμένη Θεία Λειτουργία. Η σημερινή ημέρα φέρνει στη μνήμη μας τρία σημαντικά γεγονότα: την άλειψη του Κυρίου με μύρα από την πόρνη γυναίκα, τη σύγκληση του Συνεδρίου των Ιουδαίων για την καταδίκη του Χριστού και τα σχέδια προδοσίας του Ιούδα.

Τι ώρα ξεκινάει η λειτουργία της Μεγάλης Τρίτης

Η ακολουθία της Μεγάλης Τρίτης ξεκινάει το πρωί με τον Εσπερινό και την Προηγιασμένη Λειτουργία. Το απόγευμα, συνήθως γύρω στις 6 το απόγευμα ανάλογα με την ενορία, τελείται ο Όρθρος της Μεγάλης Τετάρτης, όπου ψάλλεται το περίφημο Τροπάριο της Κασσιανής. Ο Αρχιμανδρίτης π. Φιλούμενος Ρούμπης, γενικός γραμματέας της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών, εξηγεί τη βαθιά σημασία αυτής της ιερής ημέρας.

Η σημερινή ακολουθία παρουσιάζει δύο εντυπωσιακές αντιθέσεις μέσα από δύο πρόσωπα που εκφράζουν αντίθετα παραδείγματα. Από τη μία, μία πόρνη γυναίκα που μετανοεί και, από την άλλη, ένας μαθητής που προδίδει. Ενώ θα αναμέναμε το θετικό παράδειγμα να προέρχεται από τον μαθητή, τα γεγονότα αποκαλύπτουν το αντίθετο. Ένα χαρακτηριστικό τροπάριο αναφέρει: "Ἥπλωσεν ἡ πόρνη, τὰς τρίχας σοι τῷ Δεσπότῃ, ἥπλωσεν Ἰούδας, τὰς χεῖρας τοῖς παρανόμοις· ἡ μέν, λαβεῖν τὴν ἄφεσιν, ὁ δέ, λαβεῖν ἀργύρια".

Η ιστορία της πόρνης που άλειψε τον Χριστό με μύρα

Κάποια μέρα, ένας Φαρισαίος ονόματι Σίμων κάλεσε τον Ιησού σε γεύμα. Κατά την εβραϊκή παράδοση, όταν ήθελαν να τιμήσουν κάποιον καλεσμένο, τον υποδέχονταν με φιλί φιλοξενίας, του πρόσφεραν νερό για να πλύνει τα πόδια του και άλειφαν τα μαλλιά του με λάδι. Ο Σίμων δεν προσέφερε τέτοιες τιμές στον Χριστό. Στα ζεστά εκείνα μέρη, οι πόρτες έμεναν συνήθως ανοιχτές και οι περαστικοί μπορούσαν να εισέρχονται ελεύθερα.

Μια αμαρτωλή γυναίκα είχε ακούσει το κήρυγμα του Ιησού και η διδαχή Του την είχε συγκλονίσει βαθιά. Πολλοί θεολόγοι συνδέουν το πρόσωπό της με τη γυναίκα του 8ου κεφαλαίου του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου, εκείνη που οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι έφεραν στον Χριστό επειδή συνελήφθη να μοιχεύει. Τότε ο Χριστός είπε το περίφημο "ὁ ἀναμάρτητος ὑμῶν πρῶτος βαλέτω λίθον ἐπ᾿ αὐτήν", σώζοντάς την από τον θάνατο.

Όταν η γυναίκα έμαθε ότι ο Κύριος βρισκόταν στο σπίτι του Σίμωνα, πήρε ένα αλαβάστρινο δοχείο με πολύτιμο μύρο και Τον ακολούθησε. Μπαίνοντας στο δωμάτιο, στάθηκε ντροπαλή πίσω Του. Ακούγοντας τα λόγια Του, θυμήθηκε τη δική της αμαρτωλή ζωή και ντράπηκε βαθιά. Έσπασε το μυροδοχείο και άρχισε να μυρώνει τον Χριστό από την κεφαλή μέχρι τα πόδια. Έπλενε τα πόδια Του με το μύρο και τα δάκρυά της, έλυσε τα μαλλιά της και σφούγγιζε με αυτά τα πόδια Του, καταφιλώντας τα.

Η αντίδραση των Φαρισαίων και η απάντηση του Χριστού

Οι Φαρισαίοι παρακολουθούσαν τη σκηνή με δυσπιστία. Ο Σίμων σκεπτόταν: "Αν αυτός ήταν προφήτης, θα ήξερε τι είναι αυτή η γυναίκα που τον αγγίζει, πως είναι αμαρτωλή". Ο Χριστός, καταλαβαίνοντας τη σκέψη του, του είπε: "Σίμων, έχω κάτι να σου πω". Στη συνέχεια, του διηγήθηκε την παραβολή του δανειστή που είχε δύο χρεώστες: ο ένας χρωστούσε πεντακόσια δηνάρια και ο άλλος πενήντα. Επειδή δεν μπορούσαν να πληρώσουν, τους τα χάρισε και στους δύο.

Ο Χριστός ρώτησε: "Ποιος από τους δύο θα τον αγαπήσει περισσότερο;". Ο Σίμων απάντησε: "Υποθέτω, εκείνος στον οποίο χάρισε τα περισσότερα". Τότε ο Ιησούς, δείχνοντας την αμαρτωλή, είπε: "Βλέπεις αυτή τη γυναίκα; Μπήκα στο σπίτι σου και νερό στα πόδια μου δεν έχυσες. Αυτή με τα δάκρυά της μου τα έβρεξε και με τα μαλλιά της μου τα σφούγγισε. Φίλημα εσύ δεν μου έδωσες. Αυτή δεν έπαυσε να μου καταφιλεί τα πόδια. Το κεφάλι μου με λάδι δεν το άλειψες. Αυτή με μύρο μου άλειψε τα πόδια. Για τούτο σου λέγω, συγχωρημένες οι αμαρτίες της οι πολλές, γιατί αγάπησε πολύ".

Γυρνώντας στη γυναίκα, ο Χριστός είπε: "Συγχωρημένες οι αμαρτίες σου· η πίστη σου σ' έσωσε. Σύρε στο καλό". Οι προσκεκλημένοι έμειναν να απορούν για το ποιος είναι αυτός που συγχωρεί και αμαρτίες.

Η σημασία της μύρωσης και ο συμβολισμός της

Η Μεγάλη Τρίτη αφιερώθηκε στην πόρνη γυναίκα όχι μόνο επειδή το γεγονός έλαβε χώρα λίγο πριν από το σωτήριο πάθος, όπως αναφέρει το Συναξάρι της ημέρας. Κυρίως επειδή ο ίδιος ο Χριστός συνέδεσε τη μύρωση αυτή με τον ενταφιασμό Του. Η μύρωση του Ιησού από τη γυναίκα έγινε πριν από τον θάνατό Του, στη θέση ακριβώς της μύρωσης που θα γινόταν αν πέθαινε κανονικά, και όχι ατιμωτικά πάνω στο Σταυρό.

Το Τροπάριο της Κασσιανής και η ιστορία του

Ως τελευταίο τροπάριο της ακολουθίας ψάλλεται το περίφημο Τροπάριο της Κασσιανής, έργο της ευσεβούς και λόγιας ποιήτριας του Βυζαντίου, Μοναχής Κασσιανής. Οι μυθιστοριογράφοι έχουν παρουσιάσει εσφαλμένα την Κασσιανή ως πόρνη, ενώ στην πραγματικότητα πόρνη ήταν η ηρωίδα του ποιήματός της, η γυναίκα που άλειψε με μύρα τον Κύριο.

Για τον αριθμό των γυναικών που άλειψαν με μύρα τον Κύριο δεν συμφωνούν οι ερμηνευτές. Κάποιοι πιστεύουν πως είναι μία, άλλοι δύο και άλλοι τρεις. Σίγουρα, καμία από αυτές δεν είναι η Μαρία η Μαγδαληνή. Στην ορθόδοξη παράδοση, η Μαρία Μαγδαληνή δεν ήταν νεαρή πόρνη, αλλά μία σεβάσμια γυναίκα μέσης ηλικίας, πιθανότατα μεγαλύτερη από την Παναγία. Μετά την Ανάσταση, ταξίδεψε στη Ρώμη όπου διαμαρτυρήθηκε για την άδικη καταδίκη του Χριστού και πέτυχε την καταδίκη του Πιλάτου. Έμεινε με τη Θεοτόκο μέχρι την κοίμησή Της και κήρυξε το Ευαγγέλιο σε πολλές χώρες της Μεσογείου, εγκαθιστώντας τελικά στην Έφεσο.

Ο Ιούδας και τα κίνητρα της προδοσίας

Παράλληλα με την πόρνη, το πρόσωπο του Ιούδα παραμένει αινιγματικό. Το προσωνύμιο "Ισκαριώτης" έχει προκαλέσει πολλές ερμηνείες. Η πιο δημοφιλής εξήγηση είναι ότι η λέξη τον περιγράφει ως ζηλωτή. Η λέξη Ισκαριώτης ακούγεται παρόμοια με την λατινική "sicarii", που σημαίνει "άνθρωπος με στιλέτο". Αυτή η θεωρία υποδηλώνει ότι ο Ιούδας έγινε μαθητής του Χριστού, αλλά όταν συνειδητοποίησε ότι ο Ιησούς δεν θα καθοδηγούσε εξέγερση εναντίον της Ρώμης, Τον πρόδωσε.

Τα πραγματικά κίνητρα του Ιούδα δεν ήταν πολιτικά αλλά οικονομικά. Το κίνητρό του ήταν καθαρά τα χρήματα. Ένας ύμνος της ημέρας λέει χαρακτηριστικά: "Οἰκειότητα Χριστοῦ, Ἰούδας ἀντωσάμενος χρυσοῦ", δηλαδή ο Ιούδας αγαπούσε περισσότερο τα χρήματα από τον Χριστό.

Το πνευματικό μήνυμα της Μεγάλης Τρίτης

Οι Πατέρες της Εκκλησίας ερμηνεύουν τα γεγονότα της ημέρας με σαφήνεια: Δεν είναι μόνο τα σαρκικά αμαρτήματα που μας απομακρύνουν από τον Θεό, αλλά και η προσκόλληση στα υλικά αγαθά. Τα υποκατάστατα της αληθινής λατρείας του Θεού είναι πολλά. Ό,τι κατακτά την ψυχή γίνεται θεός και είδωλο. Ενώ η ψυχή του ανθρώπου δημιουργήθηκε για να είναι ενωμένη με τον Θεό, εκείνη πορνεύει προσκολλώμενη στην αμαρτία.

Ο Κύριος παραμένει σιωπηλός την Τετάρτη και την Πέμπτη μέχρι το βράδυ, οπότε από τα χείλη Του θα εκφωνηθούν λόγια που δεν έχουν ποτέ ακουστεί στην ανθρώπινη ιστορία. Ενώπιον των οφθαλμών Του υπάρχει μόνο ο θάνατος, το τελικό μυστήριο με το οποίο θα ολοκληρώσει την αποστολή Του για τη σωτηρία μας.