Apollo 11: Τελικά ο άνθρωπος πάτησε στο φεγγάρι το 1969;

«Ένα μικρό βήμα για έναν άνθρωπο, ένα γιγαντιαίο άλμα για την ανθρωπότητα». Στις 20 Ιουλίου 1969, περίπου 600 εκατομμύρια άνθρωποι παρακολούθησαν ζωντανά στην τηλεόραση τον Νηλ Άρμστρονγκ να εκστομίζει αυτή τη φράση, τη στιγμή που ανθρώπινο πόδι άγγιζε για πρώτη φορά το έδαφος της Σελήνης. Αναμφισβήτητα παραμένει ένα από τα πιο εμβληματικά αποσπάσματα της ανθρώπινης ιστορίας, ωστόσο κάποιοι αρνούνται πεισματικά να το πιστέψουν. Δεκαετίες αργότερα, λοιπόν, και με αφορμή την αποστολή Artemis II που έστειλε για πρώτη φορά μετά από 54 χρόνια (Apollo 17 το 1972) ανθρώπους κοντά στη Σελήνη, το ερώτημα επιστρέφει: Ο American Eagle του Apollo 11 «πάτησε» τελικά την επιφάνεια του μοναδικού φυσικού δορυφόρου της Γης;  

Διαβάστε: Artemis II: Η Σελήνη "σβήνει" τον Ήλιο - Εντυπωσιακό timelapse από το Orion (Βίντεο)

 

Apollo 11: Πότε ξεκίνησαν οι θεωρίες

Δεν υπήρχε, αρχικά, καμία εκτεταμένη θεωρία συνωμοσίας για την αποστολή Apollo 11 αμέσως μετά την προσσελήνωση. «Δεν υπήρχε καμία ουσιαστική ή διαδεδομένη πεποίθηση περί θεωρίας συνωμοσίας για την προσσελήνωση μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1970», εξηγεί ο Jack Singal, καθηγητής φυσικής στο Πανεπιστήμιο του Richmond. Το έναυσμα έδωσε το βιβλίο του Bill Kaysing, πρώην αξιωματικού του αμερικανικού Ναυτικού, ο οποίος εξέδωσε το 1976 We Never Went to the Moon: America's Thirty Billion Dollar Swindle που αποτέλεσε το «Άγιο Δισκοπότηρο» των συνωμοσιολόγων. Λίγο το κλίμα της εποχής, λίγο η υπόθεση των εγγράφων του Πενταγώνου, λίγο και το Watergate που είχαν διαβρώσει την εμπιστοσύνη των Αμερικανών στην κυβέρνησή τους, η θεωρία βρήκε γόνιμο έδαφος και οι συνωμοσίες πήραν τη μορφή χιονοστιβάδας.

"Η σημαία κυματίζει - άρα υπάρχει αέρας"

Η εικόνα της αμερικανικής σημαίας να κυματίζει υπήρξε ένα από τα πιο δημοφιλή «αποδεικτικά στοιχεία» των θεωρητικών συνωμοσίας. Το επιχείρημα φαινόταν απλό και αδιάσειστο: αν η σημαία κυματίζει, υπάρχει αέρας. Αν υπάρχει αέρας, η αποστολή δεν έγινε στη Σελήνη, άρα γυρίστηκε σε στούντιο, όπου ένας ανεμιστήρας εκτός κάδρου πρόδωσε αυτούς που σκηνοθέτησαν τη «μεγαλύτερη απάτη της ιστορίας». Η εξήγηση, ωστόσο, είναι εξίσου απλή για τους ειδικούς. Στη Σελήνη ισχύουν οι νόμοι της φυσικής. Η σημαία κινήθηκε επειδή οι αστροναύτες την έστριβαν για να την καρφώσουν στο σκληρό σεληνιακό έδαφος. Στο κενό, χωρίς αέρα που να φέρνει αντίσταση και να σταματήσει την κίνηση, η ταλάντωση συνεχίζεται χωρίς απόσβεση για αρκετή ώρα, ακριβώς όπως προβλέπει η φυσική, εξηγούν οι αστρονόμοι.

"Δεν φαίνονται άστρα στις φωτογραφίες"

Αν βρισκόσουν στη Σελήνη, μακριά από τα φώτα της πόλης και χωρίς ατμόσφαιρα που να διαχέει το φως, θα περίμενες να βλέπεις χιλιάδες άστρα να γεμίζουν τον ουρανό. Κι όμως, στις φωτογραφίες του Apollo 11 ο ουρανός είναι απολύτως μαύρος. Για τους συνωμοσιολόγους, η απάντηση ήταν προφανής: η NASA δεν μπόρεσε να προσομοιώσει έναν έναστρο ουρανό και απλώς τον άφησε κενό. Αυτή τη φορά κατέρριψαν τη θεωρία με τις βασικές αρχές της φωτογραφίας. «Όλες οι φωτογραφίες των αστροναυτών στη Σελήνη είναι ημερήσιες λήψεις», εξηγεί ο αστρονόμος Richard Fienberg. «Η επιφάνεια ήταν έντονα φωτισμένη από τον Ήλιο. Και οι αστροναύτες φορούσαν λευκές διαστημικές στολές υψηλής ανακλαστικότητας». Όπως εξηγούν οι ειδικοί, για να αποτυπωθεί σωστά μια τόσο φωτεινή σκηνή, ο φακός ρυθμίζεται με σύντομο χρόνο έκθεσης, πολύ σύντομο για να καταγράψει και το αχνό φως των άστρων. Το ίδιο αποτέλεσμα -υποστηρίζουν- θα έβγαινε αν φωτογραφίζατε τον νυχτερινό ουρανό με τις ρυθμίσεις φωτογράφισης μιας ηλιόλουστης μέρας.

"Οι σκιές δεν είναι παράλληλες"

Σε ένα στούντιο γυρίσματος, οι φωτισμοί έρχονται από πολλές διαφορετικές κατευθύνσεις, δημιουργώντας σκιές που δεν είναι παράλληλες μεταξύ τους. Αυτό ακριβώς παρατήρησαν οι συνωμοσιολόγοι στις φωτογραφίες του Apollo 11: οι σκιές των αντικειμένων και των αστροναυτών δεν έπεφταν στην ίδια κατεύθυνση. Το συμπέρασμά τους; Η NASA χρησιμοποίησε πολλαπλές πηγές φωτός σε στούντιο και την πρόδωσαν οι σκιές. Στην πραγματικότητα, αυτό το φαινόμενο μπορεί να αναπαραχθεί οποτεδήποτε στη Γη, με έναν και μόνο ήλιο. Λόγω προοπτικής, παράλληλες γραμμές φαίνονται μη παράλληλες όταν εκτείνονται σε διαφορετικές κατευθύνσεις στο έδαφος. Το ανομοιόμορφο ανάγλυφο της σεληνιακής επιφάνειας με τις κλίσεις, τους λόφους και τις κοιλότητές της, ενισχύει ακόμη περισσότερο αυτό το εφέ, δημιουργώντας σκιές διαφορετικού μήκους και κατεύθυνσης από μία και μόνη πηγή φωτός: τον Ήλιο.

"Οι ζώνες Van Allen ήταν μοιραίες"

Οι ζώνες Van Allen, δύο τεράστιες ζώνες έντονης ακτινοβολίας που περιβάλλουν τη Γη σαν αόρατες ασπίδες, ήταν μια από τις πιο σοβαρές προκλήσεις του προγράμματος Apollo και μια πραγματική ανησυχία για τους επιστήμονες. Οι θεωρητικοί συνωμοσίας υποστήριξαν ότι κανένας άνθρωπος δεν θα μπορούσε να τις διασχίσει και να επιζήσει, άρα το ταξίδι ήταν αδύνατο. Οι επιστήμονες της NASA, όμως, είχαν μελετήσει το πρόβλημα διεξοδικά. Προστάτευσαν το σκάφος με κέλυφος αλουμινίου και, το πιο κρίσιμο, επέλεξαν τροχιά που ελαχιστοποιούσε τον χρόνο παραμονής στις ζώνες, περνώντας από τα λιγότερο επικίνδυνα τμήματά τους. Το αποτέλεσμα; Οι μετρήσεις από τις εννέα αποστολές Apollo που έφτασαν στη Σελήνη έδειξαν μέση έκθεση ακτινοβολίας 0,46 rad, αυξημένη σε σύγκριση με την καθημερινή έκθεση στη Γη, αλλά σε απολύτως ανεκτά πλαίσια για την υγεία των αστροναυτών.

"Ο Stanley Kubrick το σκηνοθέτησε"

Από όλες τις θεωρίες, αυτή έχει ίσως την πιο κινηματογραφική πλοκή — κάτι που, ειρωνικά, ταιριάζει απόλυτα στο περιεχόμενό της. Σύμφωνα με τη θεωρία, το 1968 η NASA πλησίασε μυστικά τον Stanley Kubrick, ο οποίος μόλις είχε σκηνοθετήσει το 2001: A Space Odyssey, μια ταινία που αποδείκνυε ότι ο σκηνοθέτης ήξερε καλύτερα από οποιονδήποτε πώς να αναπαραστήσει το διάστημα στη μεγάλη οθόνη. Η συμφωνία, υποτίθεται, ήταν η εξής: η εκτόξευση και η επιστροφή θα ήταν αληθινές, αλλά οι σκηνές της προσσελήνωσης θα γυρίζονταν σε στούντιο στη Γη. Η θεωρία κέρδισε τέτοια δημοτικότητα που γυρίστηκε και ντοκιμαντέρ που ισχυριζόταν ότι ο ίδιος ο Kubrick «ομολόγησε» τα πάντα λίγο πριν πεθάνει, Ωστόσο το βίντεο αυτό αποδείχθηκε πλαστό. Οι αστρονόμοι υποστηρίζουν πως αρκεί μια σύγκριση της σεληνιακής επιφάνειας του 2001 με τις πραγματικές φωτογραφίες του Apollo για να καταλάβει κανείς ότι το Kubrick ήταν πολύ καλύτερος καλλιτέχνης από ό,τι... πιθανός συνεργός.

"Τα τηλεμετρικά δεδομένα χάθηκαν"

Αυτή η θεωρία έχει μια ιδιαιτερότητα: βασίζεται σε κάτι που είναι αληθινό. Τόσο ο αρχειονόμος της NASA David R. Williams όσο και ο διευθυντής πτήσης της αποστολής Eugene F. Kranz επιβεβαίωσαν ότι οι πρωτότυπες ταινίες τηλεμετρίας υψηλής ποιότητας του Apollo 11 χάθηκαν. Αν δεν υπάρχουν οι ταινίες, σημαίνει ότι δεν υπήρξαν ποτέ και άρα δεν υπήρξε ποτέ η αποστολή, συμπεραίνουν οι λάτρεις της συνωμοσίας. Οι… conspiracy busters μιλούν για μια πραγματικότητα πιο πεζή και πιο απογοητευτική για όσους αγαπούν τις συνωμοσίες: πρόκειται για μια κοινότυπη διοικητική αποτυχία αρχειοθέτησης, από αυτές που συμβαίνουν σε κάθε μεγάλο οργανισμό. Οι χαμένες ταινίες αφορούσαν αποκλειστικά το ακατέργαστο τηλεοπτικό σήμα — δεδομένα που έχουν διασωθεί από πολλαπλές άλλες ανεξάρτητες πηγές, όπως το ραδιοτηλεσκόπιο του Parkes στην Αυστραλία, το οποίο έλαβε και κατέγραψε το σήμα από τη Σελήνη σε πραγματικό χρόνο.

Η "παρεξήγηση" του Άρμστρονγκ

Μια από τις πιο διαδεδομένες «αποκαλύψεις» που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο είναι ότι ο ίδιος ο Άρμστρονγκ «ομολόγησε» ότι το ταξίδι ήταν ψεύτικο. Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο πεζή.

Πώς ξεκίνησε η θεωρία; — από τη διάσημη φράση του: «That's one small step for man, one giant leap for mankind». Μετά την επιστροφή του, ο Νηλ Άρμστρονγκ επέμεινε ότι τον είχαν παρερμηνεύσει και ότι υπήρχε ένα χαμένο «a» μέσα στη φράση: «That's one small step for a man». «Το 'a' ήταν εκεί στην πρόθεσή μου», είχε πει ο Άρμστρονγκ. «Νόμιζα ότι το είπα. Δεν το ακούω όταν ακούω τη ραδιοφωνική λήψη εδώ στη Γη, οπότε θα είμαι ευχαριστημένος αν απλώς το βάλετε σε παρένθεση».

Η διαφορά δεν είναι ασήμαντη γραμματικά, καθώς χωρίς το «a», η φράση λέει ουσιαστικά «ένα μικρό βήμα για την ανθρωπότητα, ένα γιγαντιαίο άλμα για την ανθρωπότητα», που δεν έχει νόημα. Το 2006, ο προγραμματιστής Peter Shann Ford ανακάλυψε στα ηχητικά κύματα ένα ήχο 35 χιλιοστών του δευτερολέπτου μεταξύ των λέξεων «for» και «man», πολύ σύντομο για να γίνει αντιληπτό από το ανθρώπινο αυτί, αλλά αρκετό για να αντιστοιχεί στο «a». Ο Άρμστρονγκ χαρακτήρισε αυτή την ανάλυση «πειστική».

Αυτή η γραμματική ατυχία και η έμμεση παραδοχή του Άρμστρονγκ ότι δεν άκουσε τον εαυτό του να λέει το «a», παρερμηνεύτηκε σκόπιμα ως «ομολογία» ψεύδους. Ο ίδιος δήλωσε χαρακτηριστικά: «Θα ήθελα η ιστορία να μου χορηγήσει ελευθερία για την παράλειψη της συλλαβής και να καταλάβει ότι σίγουρα ήταν στην πρόθεσή μου, ακόμα και αν δεν ειπώθηκε — αν και ίσως τελικά να ειπώθηκε».

Το viral βίντεο με τη Βίβλο

Ένα άλλο βίντεο που έγινε viral, με εκατομμύρια προβολές στα social media, παρουσιάζεται ως η απόλυτη «αποκάλυψη». Σε αυτό, ο γνωστός θεωρητικός συνωμοσίας Bart Sibrel πλησιάζει τον Άρμστρονγκ σε δημόσια εκδήλωση στη Νέα Υόρκη και του ζητά να βάλει το χέρι του σε μια Βίβλο και να ορκιστεί ότι πάτησε στη Σελήνη με τον Άρμστρονγκ να αρνείται να το κάνει. «Κύριε Sibrel, δεν αξίζετε απαντήσεις»,του είπε ο Άρμστρονγκ, μια απάντηση ωστόσο που δεν κάλυψε τους συνωμοσιολόγους. 

Γιατί επιμένουν οι θεωρίες

Πενήντα επτά χρόνια μετά, το ερώτημα αρνείται να φύγει από τα μυαλά πολλών. Αυτό που τροφοδοτεί τις θεωρίες, σύμφωνα με τους υποστηρικτές τους, είναι η απουσία αδιάσειστων αποδείξεων που να είναι προσβάσιμες στον απλό πολίτη καθώς και η ιστορικά τεκμηριωμένη τάση των κυβερνήσεων να αποκρύπτουν αλήθειες. Από την άλλη, οι επιστήμονες και οι ειδικοί επιμένουν ότι κάθε ένα από τα «αποδεικτικά στοιχεία» των θεωρητικών έχει μια λογική εξήγηση.

«People love conspiracy theories», έλεγε ο Άρμστρονγκ. «We ever been to the moon? I don't think so», σκέφτηκε φωναχτά σε live podcast το 2018 ο Steph Curry.

Η αλήθεια είναι σίγουρα μία, τα «στρατόπεδα» παραμένουν δύο μετά από δεκαετίες.