Αίσθηση προκάλεσε στους Κύπριους η ανάρτηση του Μακρόν με βίντεο από τον θερμό εναγκαλισμό από τον Νίκο Χριστοδουλίδη με μουσική υπόκρουση "Η Τηλλυρκώτισσα" από τον Μιχάλη Βιολάρη. Στο πλαίσιο της επίσκεψης του στη Λευκωσία, ο Γάλλος πρόεδρος θέλοντας να τιμήσει τη χώρα που επισκέφτηκε, επέλεξε αυτό το παραδοσιακό άσμα για να «ντύσει» μουσικά το βίντεο του. Η «Τηλλυρκώτισσα» αποτελεί το πιο αγαπημένο κυπριακό τραγούδι που συνεχίζει να συγκινεί γενιές ακροατών στην Κύπρο και πέρα από αυτήν. Πόσοι όμως Ελληνοκύπριοι γνωρίζουν την πραγματική ιστορία πίσω από τους -αλλόκοτους θα έλεγε κανείς- ήχους, με τα «βερεβε», «βαραβα» και «βουρουβους». Κι όμως, το τραγούδι αυτό κρύβει  μια συναρπαστική ιστορία που συνδέεται με την κυπριακή παράδοση και την αντίσταση κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας, ενώ αποτελεί ένα πολιτισμικό σύμβολο που φέρει βαθιά σημασία για την ταυτότητα του νησιού.

Διαβάστε: Με την… Τηλλυρκώτισσα "έντυσε" το βίντεο του ο Μακρόν από την θερμή υποδοχή του από τον Χριστοδουλίδη στην Κύπρο

Οι στίχοι του τραγουδιού Τηλλυρκώτισσα και τα κορακίστικα

Τα περίεργα βερεβε, βαραβα και βουρουβους που ακούγονται στους στίχοι δεν είναι τυχαία. Πρόκειται για κορακίστικα, μια συνθηματική γλώσσα που χρησιμοποιούσαν οι Κύπριοι με την παρεμβολή συγκεκριμένων συλλαβών για να καθιστούν ακατανόητη μια κανονική συνομιλία. Αυτή η κωδικοποιημένη γλώσσα αναπτύχθηκε κατά την τουρκοκρατία, ώστε οι κάτοικοι να επικοινωνούν χωρίς να κινδυνεύουν από τους κατακτητές που δεν μπορούσαν να αποκρυπτογραφήσουν τα μηνύματα.

Η Τηλλυρκώτισσα αναφέρεται στη γυναίκα κάτοικο της Τυλληρίας, της ορεινής χερσονήσου στα βορειοδυτικά της Κύπρου. Σύμφωνα με ιστορικές πληροφορίες, η πρώτη καταγεγραμμένη εκτέλεση του τραγουδιού ανήκει στον Θεόδουλο Καλλίνικο, πρωτοπόρο μελετητή της κυπριακής μουσικής παράδοσης. Παραμένει άγνωστο αν ο ίδιος πρόσθεσε τις κωδικοποιημένες λέξεις ή αν αυτές υπήρχαν ήδη στην προφορική παράδοση.

Οι Στίχοι της Τηλλυρκώτισσας

Εσ̌ε έβερεβε-ναν
ά-βαραβα-στρον
τζια ε-βερε-ν μιτσίν
μες τους-βουρουβους
εφτά-βαραβα πλανή-βιριβι-τες
για-βαρα-λουρου-βουρου-δα μου

Τριαλάλα-λα-λα…

Τζεπκιά-βαραβα-σαν με-βερεβε
μες τη-βιρβι-ν καρκιάν
τα λό-βοροβο-για
που βουρουβου μου
εί-βιριβι-πες
για-βαρα-λουρου-βουρου-δα μου

Τριαλάλα-λα-λα…

Επή-βιριβι-αν τζ-ει-βιριβι-παν
της βιριβι-ς πελλής
πως έ-βερεβε-ν να πά-βαραβά-ω
πέ-βερεβε-ρα
για-βαρα-λουρου-βουρου-δα μου

Τριαλάλα-λα-λα..

Τζια εμά-βαραβα-εψε βερεβε-ν
την θά-βαραβα-λασσαν
τζε ασή-βιριβι-κωσέ βερεβε-ν
αέ-βερεβε-ραν
για-βαρα-λουρου-βουρου-δα μου

Τριαλάλα-λα-λα…

Όταν αφαιρέσουμε τα κορακίστικα από το κυπριακό τραγούδι, αποκαλύπτεται η αληθινή σημασία των στίχων. Το μήνυμα γίνεται κρυστάλλινο και αποκαλύπτει μια ερωτική ιστορία γεμάτη συναίσθημα:

Έσσει έναν άστρον τζαι εν μιτσίν
μες στους εφτά πλανήτες, γιαλλουρούδα μου
Τζαι επιάσαν με μες στην καρκιάν
τα λόγια που μου είπες, γιαλλουρούδα μου

Επήαν τζι είπαν της πελλής
πως εν να πάω πέρα, μαυρομμάτα μου
Τζαι εμάγιεψεν τη θάλασσαν
τζαι ‘σήκωσεν αέραν, γιαλλουρούδα μου

Η πολιτική ιστορία πίσω από το τραγούδι και η μετάφραση στα Τούρκικα

Για όσους συμμετέχουν σε δικοινοτικές δραστηριότητες στην Κύπρο, η Τηλλυρκώτισσα λειτουργεί ως ύμνος συνεννόησης και συνύπαρξης. Η εφημερίδα Kibris Postasi χαρακτήρισε το τραγούδι ως σύμβολο των δικοινοτικών εκδηλώσεων πριν από χρόνια.

Λίγοι γνωρίζουν ότι η τουρκική εκδοχή του κυπριακού τραγουδιού είναι σχετικά πρόσφατη και φέρει έντονη πολιτική ταυτότητα. Κατά τη δεκαετία του 1980, Τουρκοκύπριοι πολιτιστικοί δημιουργοί ανέλαβαν πρωτοβουλίες αντίστασης στο στάτους κβο του διαχωρισμού. Προσπάθησαν να προωθήσουν μια κουλτούρα κυπριωτισμού, ξεπερνώντας τις αμιγώς εθνικές ταυτότητες.

Αυτοί οι πρωτοπόροι έγραψαν στίχους στα τουρκικά για κυπριακή μουσική που μέχρι το 1974 υπήρχε μόνο στα ελληνικά. Έτσι, η μουσική παράδοση θα μπορούσε να διασωθεί και ανάμεσα στις νέες γενιές Τουρκοκυπρίων που δεν γνώριζαν ελληνικά. Το 1980, ο δάσκαλος μουσικής Cemal Ozgursel έγραψε τους τουρκικούς στίχους για τη Τηλλυρκώτισσα. Τρία χρόνια αργότερα, το 1983, ηχογράφησε το κυπριακό τραγούδι σε κασέτα, τραγουδισμένο και στις δύο γλώσσες, με τη μουσική να εκτελείται από τη δική του μπάντα.

Η προσπάθεια επανένωσης μέσα από την κοινή παράδοση βρήκε ανταπόκριση σε Τουρκοκύπριους που μιλούσαν ελληνικά. Αυτοί προώθησαν ένα εναλλακτικό μοντέλο κυπριακής πολιτιστικής ταυτότητας που απέρριπτε τον εθνικισμό, διατηρώντας παράλληλα τη σύνδεση με την ευρύτερη κυπριακή κληρονομιά.