Ένα εντυπωσιακό ρωμαϊκό ναυάγιο που ανακαλύφθηκε στα ανοικτά της Κροατίας φέρνει στο φως σημαντικές πληροφορίες για τις τεχνικές που χρησιμοποιούσαν τα αρχαία πληρώματα προκειμένου να διατηρούν τα σκάφη τους ασφαλή κατά τη διάρκεια των ταξιδιών τους. Το ρωμαϊκό πλοίο, που βυθίστηκε πριν από 2.200 χρόνια, αποτελεί πολύτιμη πηγή γνώσης για την αρχαία ναυτιλία.

Το Ρωμαϊκό ναυάγιο Ilovik–Paržine 1 και η σημασία του

Το συγκεκριμένο ρωμαϊκό ναυάγιο, γνωστό με την ονομασία Ilovik–Paržine 1, χρονολογείται στα μέσα του 2ου αιώνα π.Χ. Επιστημονική ομάδα από τη Γαλλία και την Κροατία πραγματοποίησε εκτενή μελέτη της εξωτερικής επίστρωσης του σκάφους, φέρνοντας στο φως στοιχεία που συνδέουν τη ναυπηγική τέχνη, τις μεθόδους επισκευής και το φυσικό περιβάλλον διαφόρων περιοχών της Αδριατικής θάλασσας.

Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν στα αδιάβροχα στρώματα που είχαν τοποθετηθεί στο κύτος του ρωμαϊκού πλοίου. Τα αρχαία σκάφη βασίζονταν σε ειδικές επικαλύψεις για να αποτρέπουν την εισροή θαλασσινού νερού και να προστατεύονται από την καταστροφή που προκαλούσαν θαλάσσιοι οργανισμοί, ιδιαίτερα τα σκουλήκια που διέτρωγαν το ξύλο.

Φυσικά υλικά προστασίας και η τεχνική zopissa

Τα προστατευτικά υλικά προέρχονταν κυρίως από φυτικές ρητίνες, πίσσες και κεριά, παρόλο που έχουν μελετηθεί λιγότερο σε σχέση με τις ξύλινες κατασκευές των πλοίων. Στην περίπτωση αυτού του ναυαγίου στην Κροατία, οι επιστήμονες συνδύασαν μοριακές εξετάσεις με ανάλυση γύρης, εξετάζοντας δέκα διαφορετικά δείγματα από ποικίλα σημεία του σκάφους.

Το μεγαλύτερο τμήμα της επίστρωσης αποτελούνταν από πίσσα που παρασκευαζόταν μέσω θέρμανσης ρητίνης κωνοφόρων δέντρων. Οι χημικοί δείκτες σε κάθε δείγμα κατέδειξαν πηγές από πεύκα. Ωστόσο, ένα συγκεκριμένο δείγμα ξεχώριζε καθώς περιείχε συνδυασμό πίσσας και κεριού μέλισσας.

Αυτό το ιδιαίτερο μείγμα, γνωστό στα αρχαία κείμενα ως zopissa, αναφέρεται στα γραπτά του Πλίνιου του Πρεσβύτερου και αποτελούσε βασική τεχνική των Ελλήνων ναυπηγών. Η προσθήκη κεριού καθιστούσε την επίστρωση περισσότερο εύκαμπτη και διευκόλυνε την εφαρμογή της όταν το υλικό ήταν θερμό.

Η γύρη ως πηγή πληροφοριών για το περιβάλλον

Η γύρη που είχε παγιδευτεί εντός της κολλώδους πίσσας προσέφερε επιπρόσθετες πληροφορίες σχετικά με την προέλευση των υλικών. Αυτοί οι μικροσκοπικοί κόκκοι αντικατοπτρίζουν τη βλάστηση που υπήρχε κοντά στον τόπο παραγωγής ή εφαρμογής του προστατευτικού υλικού.

Τα δείγματα από το ρωμαϊκό ναυάγιο αποκάλυψαν ποικιλία περιβαλλόντων:

  • Μεσογειακοί θάμνοι με ελαιόδενδρα και φουντουκιές
  • Δάση από αριές και πεύκα
  • Δέντρα όπως ελάτη και φράξος που αναπτύσσονται κοντά σε υδάτινες περιοχές
  • Μικρές ποσότητες έλατου και οξιάς που υποδηλώνουν ορεινές ζώνες

Συνολικά, αυτά τα ίχνη αντιστοιχούν σε τοπία που συναντώνται τόσο κατά μήκος των ιταλικών ακτών όσο και των βορειοανατολικών παράκτιων περιοχών της Αδριατικής.

Επισκευές και συντήρηση κατά τη διάρκεια των ταξιδιών

Η κατανομή των επιχρισμάτων σε διάφορα σημεία του ρωμαϊκού πλοίου αποκάλυψε σημαντικές πληροφορίες για την ιστορία του. Η στατιστική επεξεργασία των δεδομένων έδειξε την ύπαρξη τεσσάρων έως πέντε διακριτών παρτίδων υλικών. Η πρύμνη και τα κεντρικά τμήματα διέθεταν τον ίδιο τύπο επίστρωσης, ενώ η πλώρη παρουσίαζε διαφορετικά στρώματα.

Αυτό το μοτίβο υποδηλώνει επαναλαμβανόμενες εργασίες συντήρησης με την πάροδο του χρόνου ή τη χρήση υλικών που συλλέχθηκαν από διαφορετικές τοποθεσίες. Τα ταξίδια μεγάλων αποστάσεων απαιτούσαν τακτική συντήρηση, αλλά η τεκμηρίωση με φυσικές αποδείξεις ήταν δύσκολη υπόθεση.

Σύνδεση με το Brundisium και το νησί Ilovik

Προηγούμενη έρευνα σχετικά με το έρμα του ρωμαϊκού ναυαγίου συνέδεσε την κατασκευή του με το Brundisium, τη σημερινή πόλη Brindisi στη νότια Ιταλία. Τα δεδομένα από την ανάλυση γύρης υποστηρίζουν αυτή τη σύνδεση για τμήμα της επίστρωσης. Άλλα στρώματα πιθανότατα προήλθαν από περιοχές πλησιέστερες στο σημείο όπου βυθίστηκε το σκάφος, κοντά στο νησί Ilovik της Κροατίας.

Νέες μέθοδοι μελέτης της αρχαίας ναυπηγικής

Η μελέτη του ρωμαϊκού ναυαγίου καταδεικνύει την αξία του συνδυασμού χημικών και βιολογικών μεθόδων ανάλυσης. Τα μοριακά αποτελέσματα από μόνα τους έδειχναν παρόμοια υλικά σε όλα τα δείγματα, ωστόσο η ανάλυση γύρης αποκάλυψε διαφορές στην προέλευση και την εφαρμογή των υλικών. Αυτή η καινοτόμος προσέγγιση ανοίγει νέους ορίζοντες για τη μελέτη της αρχαίας ναυπηγικής τέχνης και των πρακτικών συντήρησης.

Οι αδιάβροχες επικαλύψεις, που συχνά παραμελούνται στις αρχαιολογικές μελέτες, περιέχουν λεπτομερείς καταγραφές εμπορικών δρομολογίων, τοπικών πόρων και των πρακτικών γνώσεων των ναυπηγών του παρελθόντος. Το ρωμαϊκό ναυάγιο στην Κροατία αποτελεί ζωντανή μαρτυρία της αρχαίας ναυτικής τεχνογνωσίας και της σημασίας που έδιναν οι αρχαίοι λαοί στη διατήρηση των πλοίων τους.