Ένα από τα πιο μεγάλα projects, η επένδυση για μετατροπή μιας τεράστιας έκτασης της ερήμου της Σαουδικής Αραβίας σε πόλη που θα έμοιαζε σαν αυτές που βλέπουμε σε ταινίες επιστημονικής φαντασίας, καταρρέει, σύμφωνα με την αμερικανική εφημερίδα Wall Street Journal, με περισσότερα από 50 δισ. δολάρια να έχουν ήδη δαπανηθεί.

Διαβάστε: Sky Stadium: Γήπεδο πάνω σε ουρανοξύστη ετοιμάζει η Σαουδική Αραβία - Θα βρίσκεται 350 μέτρα πάνω από το έδαφος


Το σχέδιο που κατέληξε σε μία τεράστια τάφρο στην έρημο

Όπως επισημαίνεται στο δημοσίευμα, το μεγάλο όραμα της Neom, ενός από τα πιο εμβληματικά σχέδια του πρίγκιπα διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, έχει οδηγηθεί σε αδιέξοδο, με τεράστιες κατασκευές να παραμένουν ημιτελείς και το Ριάντ να διαθέτει πλέον δισεκατομμύρια όχι για να επιταχύνει τα έργα, αλλά για να τερματίσει συμβάσεις. Η σημερινή εικόνα, σημειώνεται, είναι εκείνη ενός megaproject του οποίου οι φιλοδοξίες συγκρούστηκαν με τα οικονομικά και κατασκευαστικά όρια. Το φουτουριστικό σχέδιο, το οποίο είχε παρουσιαστεί ως σύμβολο της μετάβασης της Σαουδικής Αραβίας σε μια οικονομία πέρα από το πετρέλαιο, βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπο με δραστικές περικοπές και επανεξέταση των βασικών του στοιχείων.


Το πιο φιλόδοξο πολεοδομικό σχέδιο

Το "The Line", στην καρδιά της πόλης, είναι ίσως το πιο φιλόδοξο πολεοδομικό σχέδιο που έχει παρουσιαστεί ποτέ με δύο παράλληλους ουρανοξύστες ύψους περίπου 500 μέτρων, οι οποίοι θα εκτείνονταν σε μήκος περίπου 170 χιλιομέτρων μέσα στην έρημο και θα φιλοξενούσαν εκατομμύρια κατοίκους. Για χρόνια, το έργο παρουσιάστηκε ως το πρότυπο της πόλης του μέλλοντος, χωρίς αυτοκίνητα και συμβατικούς δρόμους, με προηγμένα συστήματα μεταφορών και τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης. Η κατασκευαστική πραγματικότητα, ωστόσο, αποδείχθηκε πολύ διαφορετική.

Σύμφωνα με την αμερικανική εφημερίδα, στις αρχές του 2025 τα συνεργεία προετοιμάζονταν ακόμη για την έναρξη της κατακόρυφης κατασκευής του πρώτου τμήματος, έχοντας ήδη διαθέσει δισεκατομμύρια για μία από τις μεγαλύτερες εκσκαφές που είχαν πραγματοποιηθεί ποτέ. Μέχρι το φθινόπωρο, όμως, οι εργασίες είχαν σχεδόν σταματήσει. Σήμερα, άνεμοι μεταφέρουν σταδιακά άμμο μέσα σε μια τεράστια τάφρο μήκους περίπου 140 χλμ, η οποία είχε δημιουργηθεί για το σύστημα ταχείας μεταφοράς της πόλης, ενώ εγκαταστάσεις εργαζομένων που άλλοτε έσφυζαν από δραστηριότητα έχουν μετατραπεί, σύμφωνα με πρώην στελέχη του έργου, σε μικρές «πόλεις-φαντάσματα».


Τo mega project που θα άγγιζε συνολικά τα 8,8 τρισ. δολάρια

Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπίζεται στο κόστος, καθώς εσωτερικά έγγραφα που είχε αποκαλύψει η εφημερίδα έδειχναν ότι η πλήρης ανάπτυξη της Neom μέχρι το 2080 θα μπορούσε να απαιτήσει κεφαλαιουχικές δαπάνες της τάξης των 8,8 τρισ. δολαρίων, ποσό πάνω από 25 φορές μεγαλύτερο από τον ετήσιο προϋπολογισμό της Σαουδικής Αραβίας. Μόνο η πρώτη φάση μέχρι το 2035 υπολογιζόταν στα 370 δισ. δολάρια.

Μάλιστα, εσωτερικός έλεγχος είχε εντοπίσει, σύμφωνα με την εφημερίδα, «ενδείξεις σκόπιμης χειραγώγησης» οικονομικών στοιχείων από ορισμένα στελέχη της διοίκησης. Εκπρόσωπος της Neom είχε απορρίψει την ερμηνεία της WSJ, υποστηρίζοντας ότι η εφημερίδα παρουσίαζε λανθασμένα τα στοιχεία και ότι οι προσαρμογές κόστους και χρονοδιαγραμμάτων είναι συνήθης πρακτική σε έργα τέτοιας κλίμακας.

Όπως επισημαίνεται, το πρόβλημα για το Ριάντ είναι ότι η Neom δεν αποτελεί τη μοναδική πανάκριβη φιλοδοξία του Vision 2030. Ο συνολικός κατάλογος των σχεδιαζόμενων έργων είχε φτάσει σε αξία τρισεκατομμυρίων δολαρίων, την ώρα που ο ετήσιος κρατικός προϋπολογισμός βρίσκεται κοντά στα 300 δισ. δολάρια.


Τέλος και στο project για σκι μέσα στην έρημο

Τον περασμένο Μάρτιο, η Σαουδική Αραβία ακύρωσε δύο μεγάλα κατασκευαστικά συμβόλαια για την Trojena, το φουτουριστικό ορεινό θέρετρο των 38 δισ. δολαρίων που θα περιλάμβανε το πρώτο υπαίθριο χιονοδρομικό κέντρο στον Κόλπο. Το σχέδιο ήταν εξαιρετικά φιλόδοξο: αφαλατωμένο νερό θα αντλούνταν στα βουνά για τη δημιουργία τεχνητής λίμνης μήκους περίπου 3 χιλιομέτρων και στη συνέχεια θα χρησιμοποιούνταν για την παραγωγή χιονιού. Η ιταλική Webuild ανακοίνωσε ότι ακυρώθηκε το συμβόλαιό της, αξίας 5 δισ. δολαρίων, για την κατασκευή του τεράστιου φράγματος της Trojena, ενώ σταμάτησε και σύμβαση για την προμήθεια χάλυβα. Το φράγμα είχε ήδη ολοκληρωθεί κατά περίπου 30%. Η εξέλιξη αφήνει πίσω τεράστιες ημιτελείς μεταλλικές και τσιμεντένιες κατασκευές στα βουνά κοντά στα σύνορα με την Ιορδανία. Το κόστος της Trojena είχε ήδη διπλασιαστεί μέσα σε δύο χρόνια, φτάνοντας τα 38 δισ. δολάρια, σύμφωνα με έγγραφα της Neom.


Το νησί αξίας 4 δισ. που έκλεισε μετά από το πάρτι εγκαινίων

Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Sindalah, του υπερπολυτελούς νησιωτικού resort της Neom. Τον Οκτώβριο του 2024 οργανώθηκε ένα εντυπωσιακό πάρτι εγκαινίων με διάσημους προσκεκλημένους, μεταξύ των οποίων ο Γουίλ Σμιθ και η Αλίσια Κις. Η εικόνα που μεταδόθηκε ήταν ότι η πρώτη μεγάλη τουριστική περιοχή της Neom είχε γίνει πραγματικότητα. Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, η βιαστική ολοκλήρωση είχε αφήσει ξενοδοχεία με σοβαρά κατασκευαστικά προβλήματα, για την αποκατάσταση των οποίων θα απαιτούνταν εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια. Μερικούς μήνες αργότερα το project, κόστους περίπου 4 δισ. δολαρίων, μπήκε στον «πάγο». Προσωπικό πολυτελών εστιατορίων συσκεύασε κρυστάλλινα ποτήρια Baccarat και πανάκριβες καρέκλες για αποθήκευση, ενώ, σύμφωνα με πρώην εργαζόμενο, πετάχτηκαν περισσότερα από 20 κιλά χαβιάρι μπελούγκα.


Η Σαουδική Αραβία πλέον πληρώνει για να σταματήσουν τα έργα

Πλέον, το Ριάντ πληρώνει για να σταματήσει έργα, με την αλλαγή πορείας να έχει πια αποκτήσει τεράστιο οικονομικό κόστος από μόνη της. Η Σαουδική Αραβία δεν έχει μόνο να διαχειριστεί τα περισσότερα από 50 δισ. δολάρια που έχουν ήδη κατευθυνθεί στη Neom. Πρέπει παράλληλα να πληρώνει εργολάβους και προμηθευτές για εργασίες που έχουν ήδη εκτελεστεί, αλλά και αποζημιώσεις που συνδέονται με τον πρόωρο τερματισμό των συμβάσεων.

Η εικόνα αυτή είναι ενδεικτική μιας ευρύτερης δημοσιονομικής πίεσης. Το κρατικό επενδυτικό ταμείο Public Investment Fund (PIF), το οποίο διαθέτει περιουσιακά στοιχεία περίπου 1 τρισ. δολαρίων και χρηματοδοτεί μεγάλο μέρος του Vision 2030, έχει περιορίσει δαπάνες και προσλήψεις σε αρκετούς τομείς και έχει αναζητήσει πρόσθετα κεφάλαια από εγχώριους επενδυτές. Όπως τονίζεται, η ίδια η σαουδαραβική κυβέρνηση έχει καταστήσει σαφές ότι δεν θεωρεί αποτυχία την ακύρωση σχεδίων που παύουν να είναι οικονομικά βιώσιμα. Ο υπουργός Οικονομικών Μοχάμεντ αλ Τζαντάαν είχε δηλώσει ότι, εάν χρειαστεί να προσαρμοστεί, να αναβληθεί ή ακόμη και να ακυρωθεί ένα project, η κυβέρνηση θα το κάνει «χωρίς δισταγμό».


Εγκαταλείφθηκε οριστικά το όραμα για επενδύσεις;

Σημειώνεται ότι η υποχώρηση από τη Neom δεν σημαίνει ότι το συνολικό σχέδιο οικονομικής διαφοροποίησης της Σαουδικής Αραβίας έχει εγκαταλειφθεί. Όπως επισημαίνεται, το Ριάντ έχει πράγματι πετύχει σημαντικές αλλαγές. Οι δαπάνες για εγχώριο τουρισμό και ψυχαγωγία έχουν αυξηθεί, κινηματογράφοι και πάρκα αναψυχής έχουν αναπτυχθεί σε ολόκληρη τη χώρα, ενώ το μετρό του Ριάντ λειτουργεί πλέον με μεγάλη επιβατική κίνηση. Εκατομμύρια γυναίκες έχουν μπει στην αγορά εργασίας και το μη πετρελαϊκό τμήμα της οικονομίας αντιπροσωπεύει πλέον περισσότερο από το μισό του ΑΕΠ.

Αυτήν τη στιγμή, η Σαουδική Αραβία έχει μπροστά της δύο συγκεκριμένες διεθνείς διοργανώσεις που δύσκολα μπορούν να αναβληθούν: την Expo 2030 και το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου του 2034. Μόνο οι σχετικές υποδομές αναμένεται να κοστίσουν δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια. Αυτό σημαίνει ότι το βασικό πρόβλημα δεν είναι ότι η Σαουδική Αραβία σταμάτησε να επενδύει. Είναι ότι καλείται πλέον να επιλέξει ποιες από τις τεράστιες φιλοδοξίες της μπορεί πραγματικά να χρηματοδοτήσει.


Η πραγματικότητα που έσβησε το όραμα

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, όταν ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, παρουσίαζε τη Neom, ήθελε να δημιουργήσει κάτι περισσότερο από μια νέα πόλη. Ήθελε ένα παγκόσμιο σύμβολο της νέας Σαουδικής Αραβίας: τεχνολογικά προηγμένης, ανεξάρτητης σταδιακά από τα έσοδα του πετρελαίου και ικανής να ανταγωνιστεί το Ντουμπάι, το Άμπου Ντάμπι και τα μεγαλύτερα οικονομικά κέντρα του κόσμου. Η πραγματικότητα αποδείχθηκε πολύ πιο πεζή. Η σχεδιαζόμενη πόλη των 170 χιλιομέτρων περιορίστηκε δραματικά, τεράστιες εκσκαφές παραμένουν άδειες, εργοτάξια έχουν παγώσει και έργα δισεκατομμυρίων δολαρίων εγκαταλείπονται προτού ολοκληρωθούν.

Το φουτουριστικό όραμα της Neom «συγκρούστηκε με την πραγματικότητα», έπειτα από δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια επενδύσεων και χρόνια κατά τα οποία τα τεχνικά και οικονομικά προβλήματα διογκώνονταν, όπως σημειώνει η Wall Street Journal. Πλέον, το μεγάλο ερώτημα δεν είναι αν η Neom θα κατασκευαστεί ακριβώς όπως σχεδιάστηκε, καθώς αυτό το ενδεχόμενο έχει ουσιαστικά παρέλθει. Είναι τι θα απομείνει τελικά από το πιο φιλόδοξο κατασκευαστικό όνειρο του πρίγκιπα διαδόχου και πόσο από τα δεκάδες δισεκατομμύρια που έχουν ήδη θαφτεί στην έρημο θα μπορέσει να μετατραπεί σε κάτι οικονομικά βιώσιμο.