Το Ηνωμένο Βασίλειο δεν είναι -ούτε πρόκειται ποτέ να γίνει- η αγαπημένη χώρα της Κίνας, λόγω των ταπεινωτικών ηττών που της επέβαλαν βρετανικές δυνάμεις την εποχή της αυτοκρατορίας. Ωστόσο, οι διπλωματικές ευγένειες εξακολουθούν να έχουν σημασία και η επίσκεψη του σερ Κιρ Στάρμερ - η πρώτη επίσκεψη βρετανού πρωθυπουργού από το 2018 - αντιμετωπίζεται στο Πεκίνο ως επιτυχία, με την άφιξή του να συνοδεύεται από τιμητικό άγημα μόλις κατέβηκε από το αεροπλάνο.

Η Κίνα δεν αποδέχεται τις επικρίσεις που έχει δεχτεί τα τελευταία χρόνια από Βρετανούς πολιτικούς για θέματα όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα και η κατασκοπεία. Η Βρετανία μπορεί να μην αποτελεί πλέον μεγάλη δύναμη, εξακολουθεί όμως να ασκεί επιρροή, ιδίως ως μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Ίσως με μια δόση αισιοδοξίας, το Πεκίνο θεωρεί ότι από εδώ και στο εξής αυτή η επιρροή θα ασκείται όλο και λιγότερο.

Εκείνο που προσδίδει πρόσθετο βάρος στην επίσκεψη Στάρμερ, από κινεζικής πλευράς, είναι ο χρόνος στον οποίο πραγματοποιείται, παρότι πρόκειται για σύμπτωση. Κανείς δεν θα μπορούσε να είχε προβλέψει, όταν η επίσκεψη συζητήθηκε για πρώτη φορά πριν από δύο χρόνια, ότι θα πραγματοποιούνταν στον απόηχο μιας απόφασης του προέδρου Τραμπ να προσβάλει ταυτόχρονα όλους τους στενότερους συμμάχους των Ηνωμένων Πολιτειών. Το Πεκίνο θεωρεί ότι έχει την ευκαιρία να επιτύχει στρατηγικές προόδους ή, τουλάχιστον, να σπείρει τη σύγχυση στον δυτικό κόσμο, ο οποίος μέχρι πρόσφατα ήταν ενωμένος στην προσπάθειά του να «συγκρατήσει την Κίνα». «Η επίσκεψη του Σταρμερ στην Κίνα και η δήλωσή του ότι "δεν υπάρχει λόγος να επιλέξουμε πλευρά μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ" σηματοδοτούν μια ρωγμή ή ακόμα και αποτυχία στη συλλογική στρατηγική του Δυτικού κόσμου για τον αποκλεισμό και τον περιορισμό της Κίνας», δήλωσε ο Γουάνγκ Γουέν, επικεφαλής μιας ερευνητικής μονάδας του Λαϊκού Πανεπιστημίου του Πεκίνου που συνδέεται με την κυβέρνηση. «Δηλώνει επίσης, με ρεαλιστικό τρόπο, το τέλος της δυτικής στρατηγικής περιορισμού της Κίνας».

Η εν λόγω προσέγγιση ενδεχομένως να αποδειχθεί ότι είναι μια κινεζική ελπίδα και όχι η πραγματικότητα. Ο Μαρκ Κάρνεϊ, ο πρωθυπουργός του Καναδά, προκάλεσε την οργισμένη αντίδραση του Τραμπ αποκαλώντας την Κίνα πιο αξιόπιστο εταίρο από την Αμερική. Ωστόσο, ο Στάρμερ δεν δείχνει καμία πρόθεση να αποδυναμώσει τις διατλαντικές σχέσεις με τον ίδιο τρόπο. Ωστόσο, η Κίνα είναι πρόθυμη να εκμεταλλευτεί τις αναμφισβήτητες ρήξεις στις πολιτικές και λαϊκές στάσεις απέναντι στην Αμερική που προκάλεσαν οι πρόσφατες δηλώσεις του Τραμπ σχετικά με τη Γροιλανδία, το ΝΑΤΟ και το στρατιωτικό ιστορικό των συμμάχων των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν.

Το ερώτημα είναι τι μπορεί να προσφέρει η Κίνα στον Στάρμερ ως ανταμοιβή για την επίσκεψή του, εκτός από ωραία λόγια και την υποχρεωτική ξενάγηση στην Απαγορευμένη Πόλη; Η βρετανική στάση συνοψίζεται στο τρίπτυχο «συνεργασία, ανταγωνισμός και πρόκληση» στις σχέσεις με την Κίνα. Το Πεκίνο είναι υπέρ της συνεργασίας, αλλά, όπως και κάθε χώρα, η συνεργασία αυτή εξαρτάται από τα δικά της συμφέροντα. Δεν αναμένεται να προβεί σε παραχωρήσεις σε θέματα ανθρώπινων δικαιωμάτων ούτε να πιέσει τη Μόσχα να τερματίσει τον πόλεμο στην Ουκρανία. Όσον αφορά τον ανταγωνισμό ή τις προκλήσεις, προς το παρόν δεν αισθάνεται μεγάλη πίεση από τη Βρετανία, καθώς οι τεχνολογικές βιομηχανίες, η παγκόσμια διπλωματική επιρροή και η στρατιωτική δύναμη της Κίνας προχωρούν με γοργούς ρυθμούς.

Η πιο προφανής επιθυμία του Στάρμερ είναι η τόνωση του εμπορίου, και ιδίως οτιδήποτε θα συμβάλει στην αύξηση του βρετανικού ΑΕΠ. Ο Στάρμερ συνοδεύεται από 50 επιχειρηματικούς ηγέτες, επιστρέφοντας στο μοντέλο συνοδείας που συνήθιζε να έχει ο Τζορτζ Όσμπορν, ο πρώην Συντηρητικός Υπουργός Οικονομικών, όταν παρουσίαζε την περίφημη «χρυσή εποχή» στις σχέσεις Ηνωμένου Βασιλείου – Κίνας. Ως αρχή, η κίνηση αυτή δεν είναι παράλογη – οι προσωπικές και πολιτικές σχέσεις είναι σημαντικές όταν πρόκειται για την Κίνα. Αν η Βρετανία δεν είναι πολιτικά θετική, ούτε οι επιχειρήσεις θα είναι πρόθυμες να κλείσουν συμφωνίες.

Στην πράξη, όμως, το εμπόριο Ηνωμένου Βασιλείου – Κίνας είναι άνισο προς όφελος της Κίνας. Η κατάσταση αυτή δύσκολα θα ανατραπεί, εκτός κι αν η Βρετανία αποφασίσει πραγματικά να στραφεί κατά των κινεζικών ανεμογεννητριών, ηλεκτρικών οχημάτων και άλλων τεχνολογικών προϊόντων για λόγους ασφαλείας. Η επίσκεψη του Στάρμερ δείχνει ότι κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Οι βρετανικές εξαγωγές προς την Κίνα, που αποτελούν λιγότερο από το ένα τρίτο των εισαγωγών, έχουν παραμείνει σχεδόν αμετάβλητες την τελευταία δεκαετία. Η κάποτε πολυαναμενόμενη «χρυσή ευκαιρία» για τη City του Λονδίνου, όσον αφορά το άνοιγμα της αγοράς χρηματοοικονομικών υπηρεσιών της Κίνας, ποτέ δεν υλοποιήθηκε, αν και υπάρχουν μερικές παράξενες, περιθωριακές ιδιαιτερότητες —όπως οι βρετανικές συμμετοχές στα κινεζικά αποθέματα χρυσού— που εμφανίζονται σε ορισμένα στατιστικά στοιχεία εμπορίου, παρότι ποτέ δεν έχουν μετακινηθεί από τα θησαυροφυλάκια της Τράπεζας της Αγγλίας.

Όσον αφορά τα υλικά αγαθά, η Κίνα (συμπεριλαμβανομένου και του Χονγκ Κονγκ) ξόδεψε πάνω από 20 δισεκατομμύρια λίρες για «αγορά βρετανικών προϊόντων» σε κάθε μία από τις τελευταίες επτά χρονιές - αυξημένα ελαφρώς, κατά 6,4%, το 2024-2025, αλλά μειωμένα κατά 1,2% την προηγούμενη χρονιά, σύμφωνα με το China-Britain Business Council. Η Βρετανία ξόδεψε περισσότερα από 60 δισεκατομμύρια λίρες σε εισαγόμενα κινεζικά προϊόντα.

Αν αφεθούν στην τύχη τους, αυτές οι εισαγωγές ίσως να μην αυξηθούν πολύ περισσότερο. Οι ηγέτες της βρετανικής μόδας υπερηφανεύονται ότι η μόδα, ιδιαίτερα η Burberry, ο σχεδιασμός και η αρχιτεκτονική της χώρας γοητεύουν την κινεζική ελίτ. Όμως, σε όρους πραγματικού χρήματος, οι μεγαλύτερες πηγές εσόδων είναι η εκπαίδευση, ο εξοπλισμός ενέργειας, τα αυτοκίνητα και τα φαρμακευτικά προϊόντα — και σε κάθε έναν από αυτούς τους τομείς, η Κίνα έχει αποφασίσει να μειώσει τις εισαγωγές της.

Στο τρέχον πενταετές του σχέδιο, που παραμένει ο σημαντικότερος δείκτης της πολιτικής του, ο πρόεδρος Σι περιέγραψε πώς θέλει η Κίνα να γίνει όλο και πιο αυτάρκης, αντί να συνεχίσει την περαιτέρω παγκοσμιοποίηση των εφοδιαστικών της αλυσίδων — και οι κινεζικές εταιρείες ήδη κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση. Η Βρετανία έχει δύο μεγάλες φαρμακευτικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην Κίνα - την GSK και την AstraZeneca. Ωστόσο, η Κίνα επενδύει σημαντικά στη δική της φαρμακοβιομηχανία, μεταξύ άλλων στη χρήση τεχνητής νοημοσύνης για τον σχεδιασμό νέων φαρμάκων.

Σε άλλους τομείς, η πορεία δείχνει επίσης αντίθετη προς την πλήρη ενσωμάτωση της Κίνας στο παγκόσμιο εμπόριο, που υπήρξε η κυρίαρχη οικονομική τάση των τελευταίων τριών δεκαετιών. Έρευνα που διενεργήθηκε αυτόν τον μήνα από την Ευρωπαϊκή Εμπορική Επιμελητήριο στη Σαγκάη έδειξε ότι το 70% των εταιρειών εξετάζει τρόπους να αποσυνδέσει τις εφοδιαστικές αλυσίδες της Κίνας από εκείνες στον υπόλοιπο κόσμο.

Η Βρετανία πάντα ήλπιζε ότι η δέσμευσή της στο ελεύθερο εμπόριο θα ανταμειφθεί. Αντί να επιβάλλει δασμούς στα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα, όπως κάνουν οι ΗΠΑ και η ΕΕ, η Βρετανία προσπαθεί να ενθαρρύνει τις κινεζικές εταιρείες να επενδύσουν και να κατασκευάσουν αυτοκίνητα στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το κατά πόσο οι όποιες εμπορικές συμφωνίες που θα ανακοινωθούν αυτήν την εβδομάδα θα επηρεάσουν εγκαίρως την οικονομία του Ηνωμένου Βασιλείου και θα την «σώσουν» παραμένει ανοιχτό ερώτημα.

«Θα ήταν επιτηδευμένο και αφελές να πιστέψει κανείς ότι οι εμπορικές συμφωνίες ή οι συμφωνίες της City του Λονδίνου επιδρούν σημαντικά στην οικονομία του Ηνωμένου Βασιλείου», δήλωσε ο Τζορτζ Μάγκνους, οικονομολόγος και συνεργάτης του Κέντρου Κίνας του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. «Και θα χρειαστεί επίσης να εξετάσουμε τι κερδίζουν οι Κινέζοι σε αντάλλαγμα, γιατί η ισχύς και η εξάρτηση έχουν μεγάλη σημασία».

ΠΗΓΗ: Times Media Ltd / News Licensing