O Tραμπ θέλει να λύσει το ζήτημα της Κουβας όπως έγινε στη Βενεζουέλα

Η κυβέρνηση Τραμπ είναι λογικό να διστάζει πριν εισβάλει στην Κούβα. Είναι δύσκολο να ξεχάσουμε το φιάσκο του Ψυχρού Πολέμου του 1961 με την επίθεση στον Κόλπο των Χοίρων, όταν 1.200 Κουβανοί εξόριστοι που είχαν εκπαιδευτεί από τη CIA κατατροπώθηκαν με ευκολία. Όσο για τη δολοφονία του Φιντέλ Κάστρο, παρά τις εκατοντάδες απόπειρες (638 σύμφωνα με τον πρώην επικεφαλής της κουβανικής αντικατασκοπείας), ούτε τα εκρηκτικά πούρα, ούτε ο μολυσμένος εξοπλισμός κατάδυσης ούτε τα μιλκσέικ με αλλαντοτοξίνη δεν απέτρεψαν τον El Comandante από το να πεθάνει γαλήνια σε ηλικία 90 ετών.

Η Κούβα εξακολουθεί, ωστόσο, να βρίσκεται στο στόχαστρο των ΗΠΑ, καθώς μάλιστα οι γονείς του Υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο κατάγονται από το νησί. Ωστόσο, ο στόχος μπορεί να μην είναι τόσο η αλλαγή καθεστώτος όσο η αλλαγή ηγεσίας, δηλαδή η προώθηση της ταχείας ανόδου μιας κυβέρνησης που να είναι δεκτική απέναντι στα επιχειρηματικά συμφέροντα των ΗΠΑ.

Σίγουρα, η σύλληψη και η έκδοση του ηγέτη της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο από τις ΗΠΑ θέτει την Κούβα υπό σοβαρή πίεση: Ο εφοδιασμός με πετρέλαιο από τη Βενεζουέλα έχει διακοπεί και ασκήθηκε πίεση στο Μεξικό να σταματήσει τις αποστολές του. Αυτό έχει οδηγήσει σε περιορισμό της διανομής καυσίμων στην Κούβα, ακόμη περισσότερες διακοπές ρεύματος απ' ό,τι συνήθως, καθώς και σε δραστική μείωση της αεροπορικής κίνησης. Μάλιστα, η Air Canada ακύρωσε όλες τις πτήσεις της, καθώς τα αεροπλάνα δεν μπορούν να ανεφοδιαστούν με καύσιμα. Εργοστάσια, ξενοδοχεία και πανεπιστημιακά τμήματα έχουν κλείσει. Οι ελλείψεις τροφίμων αρχίζουν να γίνονται αισθητές.

Ωστόσο, η Κούβα έχει αντιμετωπίσει παρόμοιες δυσκολίες στο παρελθόν, ιδίως όταν η Σοβιετική Ένωση, ο κύριος ευεργέτης του νησιού, κατέρρευσε τη δεκαετία του 1990. Τότε δεν υπήρξε καμία λαϊκή αντίδραση κατά των αδελφών Κάστρο. Αυτήν τη φορά, η Ρωσία μπορεί να προσπαθήσει να χρησιμοποιήσει σκιώδη χρηματοδότηση για να βοηθήσει την Κούβα να βγει από τη δύσκολη κατάσταση ή ακόμη και να διακινδυνεύσει ανοιχτή αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ, χρησιμοποιώντας τον σκιώδη στόλο της για την παράδοση πετρελαίου. Συνεπώς, οι ΗΠΑ δεν ποντάρουν στην απόλυτη αλλαγή του καθεστώτος.

Πρότυπο αποτελεί μάλλον η απαγωγή του Μαδούρο από τις ΗΠΑ τον Ιανουάριο. Το καθεστώς του Καράκας «αποκεφαλίστηκε», αλλά ο Τραμπ και ο Ρούμπιο επέτρεψαν στην αναπληρώτρια του Μαδούρο, τη σοσιαλίστρια-επαναστάτρια Ντέλσι Ροντρίγκεζ, να διοικήσει τη χώρα ως υπηρεσιακός πρόεδρος σύμφωνα με το σενάριο που γράφτηκε στην Ουάσινγκτον. Αυτό περιλαμβάνει τον τερματισμό της διακίνησης ναρκωτικών, τη διακοπή των δεσμών με χώρες που θεωρούνται εχθρικές προς τις ΗΠΑ (ξεκινώντας με την Κούβα, το Ιράν και την Κίνα) και την «πλήρη πρόσβαση» σε εταιρείες και οργανισμούς από τις ΗΠΑ για δραστηριοποίηση στη Βενεζουέλα.

Δεν υπάρχει η αίσθηση ότι οι ελεύθερες εκλογές ή η δημοκρατική μετάβαση αποτελούν υψηλή προτεραιότητα. Ορισμένοι πολιτικοί κρατούμενοι έχουν αφεθεί ελεύθεροι, αλλά η κυβέρνηση Ροντρίγκεζ είναι επιφυλακτική, καθώς δεν θέλει να αποκτήσουν πολιτική φωνή οι εκατοντάδες επιζώντες βασανιστηρίων. Η καθοδήγησή της θα πραγματοποιείται ολοένα και περισσότερο από σκληροπυρηνικούς, όπως τον Υπουργό Εσωτερικών Ντιοσντάντο Καμπέγιο.

Ο Τραμπ ανέκαθεν έτρεφε βαθιές υποψίες για την αλλαγή καθεστώτος ως στρατηγική πολιτική. Υποδηλώνει μακροπρόθεσμο κόστος και την κατοχή εχθρικού ξένου εδάφους που δημιουργεί δυσαρέσκεια στο εσωτερικό της χώρας, ένα βασικό μέρος της νεοσυντηρητικής ατζέντας για την εξαγωγή της δημοκρατίας που απορρίφθηκε από τον ίδιο και από το κίνημα MAGA. Αυτό που ίσως βρήκε στο Καράκας είναι κάτι που μπορεί να πουληθεί στο εσωτερικό της χώρας: αλλαγές στην εξωτερική ηγεσία που οδηγούν σε ημι-συμμαχίες από τις οποίες μπορεί να αποκομίσει φόρους, ενισχύοντας με τον ένα ή τον άλλο τρόπο τον συνολικό πλούτο της Αμερικής και στερώντας το πλεονέκτημα από την Κίνα και άλλους παίκτες.

Συνεπώς, η στρατηγική της Κούβας είναι να ασκήσει τη μέγιστη δυνατή πίεση και να φέρει την ηγεσία μετά τον Κάστρο στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, αντί να τοποθετήσει την αμερικανική σημαία στο κέντρο της Αβάνας. Ο πρόεδρος της Κούβας Μιγκέλ Ντίαζ-Κανέλ δηλώνει ότι είναι ανοιχτός σε συνομιλίες με τις ΗΠΑ χωρίς όρους, αρκεί η αλλαγή καθεστώτος να μην περιλαμβάνεται στην ατζέντα. Μπορεί να χρειαστεί άλλο ένα δεκαπενθήμερο de facto πολιορκίας από τις ΗΠΑ προτού λάβει το μήνυμα: Ανοίξτε τις πόρτες στους Αμερικανούς επενδυτές, διαφορετικά θα μείνει άνεργος και ο Τραμπ θα βρει κάποιον άλλον στο αποδυναμωμένο κατεστημένο για να συνδιαλλαχτεί.

Κάτι που αποδεικνύεται αποτελεσματικό στο δυτικό ημισφαίριο μπορεί να αποτελέσει οδηγό για την αντιμετώπιση πιο σύνθετων προβλημάτων. Στο Ιράν, η αλλαγή καθεστώτος -το τέλος της θεοκρατικής διακυβέρνησης- δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς έναν πολύ αιματηρό εμφύλιο πόλεμο που θα μεταδοθεί σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Το πρόβλημα έγκειται στο γεγονός ότι ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ θεωρείται ο παγκόσμιος πρωταθλητής της Ισλαμικής Επανάστασης και, επομένως, δεν μπορεί να αμφισβητηθεί μέσω της κάλπης ή στους δρόμους. Η επίγεια εξουσία του βασίζεται στην ιδιαίτερη σχέση του με το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC). Αυτός ο δεσμός πρέπει να σπάσει προκειμένου η ισορροπία των δυνάμεων να μετατοπιστεί υπέρ της συνταγματικής αλλαγής, με την επιβολή πολιτικών περιορισμών στους αγιατολάχ. Η αλλαγή ηγεσίας, όπως υποστηρίζει ο Ιρανός αντιφρονούντας Αμίρ Χοσεΐν Γκαντζμπάχς, γίνεται έτσι ο απαραίτητος πρόδρομος για την αλλαγή του καθεστώτος. Έχει ο Τραμπ την απαραίτητη υπομονή και πολιτική δεινότητα;

Αυτό θα περιλάμβανε να εντοπίσει τις εξωστρεφείς, επιχειρηματικά προσανατολισμένες παρατάξεις εντός του IRGC και να τις πείσει να κάνουν ένα κοινό μέτωπο με τους μεταρρυθμιστές (όπως τον φυλακισμένο πρώην πρωθυπουργό Μιρ Χοσεΐν Μουσαβί, ο οποίος έχει αντιταχθεί ανοιχτά στο να έχει τον τελευταίο λόγο ένας ανώτατος μη εκλεγμένος ηγέτης). Επιπλέον, αυτό θα σήμαινε ότι θα έπρεπε να κάνει συμφωνία με τον διάβολο, υπό τη μορφή του IRGC, αν και ο Τραμπ έχει ήδη δημιουργήσει προηγούμενο με το κόκκινο χαλί που έστρωσε στον Πούτιν. Θα μπορούσε επίσης να προϋποθέτει στρατηγική σκέψη που δεν συμβαδίζει με τον εκλογικό κύκλο των ΗΠΑ. Ο ανώτατος ηγέτης είναι 86 ετών, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να έχει τη μακροβιότητα του Κάστρο.

Το Ιράν, εν ολίγοις, αποκαλύπτει τα όρια της φαινομενικά ευέλικτης προσέγγισης του Τραμπ απέναντι στις παγκόσμιες προκλήσεις. Νέο σύστημα, νέοι κανόνες, νέα όρια μεταξύ των θεοκρατικών ηγετών και των δυσαρεστημένων υπηκόων τους: Πρόκειται για σοβαρά, πραγματικά ζητήματα που παρακάμπτουν το πιο γνώριμο ερώτημα για το τι είδους συμφωνία θα κάνει πλούσια την Αμερική. Τον τελευταίο χρόνο, ο Τραμπ προσπάθησε να εντυπωσιάσει με «μαγικές» ειρηνευτικές κινήσεις. Οι επερχόμενες κρίσεις - Γάζα, Ουκρανία, διάδοση των πυρηνικών όπλων - θα μπορούσαν τελικά να συνδυαστούν και να μετατρέψουν αυτήν τη χρονιά σε εφιάλτη.