Όποιος κι αν είναι ο υπεύθυνος για τη δεκαπενθήμερη στήλη του «Private Eye» «Pseuds Corner», με τις επιτηδευμένες αναφορές, θα μπορούσε να πάρει τα επόμενα χρόνια άδεια και να αναθέσει το έργο σε έναν αλγόριθμο με πρόσβαση στα αρχεία Επστάιν. Προφανώς, η αλαζονεία κατατάσσεται χαμηλά στη λίστα των εγκλημάτων του Τζέφρι Επστάιν. Ωστόσο, ένα αξιοσημείωτο χαρακτηριστικό των εισερχόμενων μηνυμάτων του είναι η πληθώρα των φιλοσοφικών συλλογισμών, γεμάτων «αυτοθαυμασμό». Μέσα από ατέλειωτα ηλεκτρονικά μηνύματα, ο Επστάιν και οι πλούσιοι γνωστοί του -στους οποίους κανείς ίσως να απέδιδε αφελώς ένα είδος διαβολικής ευφυΐαςανταλλάσσουν επιτηδευμένα και επιφανειακά φιλοσοφικά σχόλια τύπου TED talk για δημοσκοπήσεις, κβαντική φυσική, τη ζωή μετά θάνατον, την κλιματική αλλαγή και τις διεθνείς σχέσεις.

Ο Επστάιν παρουσιάζει κοινοτοπίες ως σοφές παρατηρήσεις («Πιστεύω ότι η θρησκεία έχει σημαντικό, θετικό ρόλο στη ζωή πολλών ανθρώπων») και αόριστες, μεταφυσικού τύπου ιδέες σε επίπεδο ταρό και κρυστάλλων («Η ψυχή που περιγράφω είναι η σκοτεινή ύλη του εγκεφάλου»), σαν να μεταδίδει αναφορές από την πρώτη γραμμή της επιστήμης. Ο πειρασμός είναι να αποδώσει κανείς αυτό το φαινόμενο στην «κοινοτοπία του κακού». Ωστόσο, το γεγονός αυτό καταδεικνύει και κάτι άλλο που αξίζει να προσέξουμε: την κενότητα της διεθνούς επιχειρηματικής ελίτ. Παρά την αυτοπεποίθησή τους, αυτοί οι ισχυροί και πλούσιοι άνθρωποι -που βρίσκονται πάντα σε κάποιο συνέδριο ή στον δρόμο για το Νταβός («αύριο θα δώσω μια ομιλία για την οπτικοποίηση δεδομένων»)- δεν επιδεικνύουν καμία αξιοσημείωτη αντίληψη για τη ζωή ή τον κόσμο. «Με εντυπωσιάζουν οι άνθρωποι με μεγάλες ιδέες», έλεγε ο Επστάιν, εννοώντας στην ουσία: «Με εντυπωσιάζουν τα ίδια μότο και οι βασικές έννοιες που εντυπωσιάζουν και τους υπολοίπους στον κύκλο μου».

Αδράνεια ίσον κύρος

Τα μηνύματα του Επστάιν που γράφτηκαν κατά τη διάρκεια της ακμής του υπαινίσσονταν κάτι τέτοιο. Του άρεσε να αναλογίζεται «το μέλλον της ανθρωπότητας». Οι φίλοι υπερηφανεύονταν για αινιγματικά ασαφή επιτεύγματα, όπως «η ικανότητα να παρατηρούν μοτίβα». «Συχνά συζητάμε για τις παγκόσμιες τάσεις», καυχιόταν ένας γνωστός του. Κάποιος άλλος θυμήθηκε «τρίωρες συζητήσεις για τη θεωρητική φυσική». Δεν μπορεί κανείς να καταλάβει πώς κατάφερε κάποιος να αφιερώσει τρεις ώρες στη θεωρητική φυσική με τον Επστάιν, ο οποίος, σύμφωνα με άλλη αναφορά, διέκοπτε τα πάρτι, για να θέσει «προκλητικές στοιχειώδεις ερωτήσεις» όπως «τι είναι η βαρύτητα;». Στο κλασικό έργο του 19ου αιώνα «The Theory of the Leisure Class», ο Θορστάιν Βέμπλεν εξέτασε με ακρίβεια μια ελίτ που επιδείκνυε τον πλούτο της μέσα από τους καρπούς της αδράνειας: συλλογές πορσελάνης, στάβλους καθαρόαιμων αλόγων και έργα του Καναλέτο. Για ορισμένους, η πνευματική αδράνεια ήταν ένδειξη κύρους. Η φιλισταϊκή εμμονή με τα σκυλιά και τα άλογα ήταν μια αριστοκρατική επίδειξη, ένα σήμα ότι ήσουν υπερβολικά προνομιούχος για να χρειαστεί να χρησιμοποιήσεις έστω ένα κύτταρο του εγκεφάλου σου για να αποκτήσεις πλούτο. Μακάρι αυτή η αρχή να ίσχυε ακόμα. Ο Επστάιν ανήκε σε μια διεθνή ομάδα που επιδείκνυε το κύρος της μέσω «μεγάλων ιδεών» και «πνευματικής ηγεσίας». Σε επίπεδο ιδεολογίας (αν όχι πρακτικής), η κοινωνία μας είναι μια κοινωνία αξιοκρατίας και, για να νιώθουν άνετα στην κορυφή, οι πλούσιοι χρειάζονται να πιστεύουν ότι κέρδισαν τη θέση τους μέσω δημιουργικότητας και ευφυΐας.

Αναλογιζόμενοι τα αγροκτήματα, τα ιδιωτικά τους νησιά και τα τζετ, η οικογένεια Επστάιν καλλιεργούσε την πεποίθηση ότι όλος αυτός ο πλούτος δεν ήταν αποτέλεσμα πεζών πραγμάτων, όπως η γέννηση, η τύχη ή η σκληρή δουλειά, αλλά ανταμοιβές της ευφυΐας, της οξείας διορατικότητας και της «ανάγνωσης μοτίβων». Τα ανούσια μαθήματα ζωής αφθονούν: «Ο πρώτος νόμος του Επστάιν: Να ξέρεις πότε να κερδίζεις». Τα άτομα του κύκλου του Επστάιν συγχαίρουν συνεχώς ο ένας τον άλλον για την ευφυΐα τους: «Είσαι ένας σκληρός τύπος της Wall Street με πνευματική περιέργεια», είπε ο Λάρι Σάμερς στον Επστάιν. «Κι εσύ ένας διανοούμενος με περιέργεια για τη Wall Street», απάντησε ο Επστάιν. Ο πρίγκιπας Αντριου συνέχιζε σε αυτό το μοτίβο όταν δήλωσε στην Εμιλι Μέιτλις ότι δεν μετάνιωνε για τη φιλία του με τον Επστάιν, καθώς του είχε δοθεί «η ευκαιρία να μάθει πολλά, είτε από εκείνον είτε χάρη σε εκείνον». Δεν σκέφτηκε κανείς σε αυτόν τον κόσμο ότι, όταν ο Αντριου σε επαινεί ως διανοούμενο, κάτι έχει πάει τρομερά στραβά;

Γόνοι και αυταπάτες

Μια εκδοχή της ιδέας ότι ο πλούτος πρέπει να αντιστοιχεί στο ταλέντο είναι ο λόγος για τον οποίο ακόμα και ο καημένος ο Μπρούκλιν Μπέκαμ -το είδος του άσχετου γόνου που κάποτε θα του επιτρεπόταν να σπαταλήσει μια ζωή γεμάτη ικανοποίηση στο τραπέζι του τζόγου- τώρα αισθάνεται υποχρεωμένος να «ανακαλύψει» αμφίβολα «πάθη» για τη φωτογραφία ή τη μαγειρική. Δεν θα το πιστέψουν ποτέ για τον εαυτό τους, αλλά μερικές φορές οι υπερπλούσιοι είναι τόσο ανάξιοι και ατάλαντοι όσο και οι υπόλοιποι από εμάς. Ποτέ άλλοτε στην Ιστορία τόσος πλούτος δεν συνοδευόταν από τόσες κενές, ψευτο-διανοουμενίστικες φλυαρίες. Κάθε χρόνο, ψήγματα αυτής της φλυαρίας φτάνουν μέχρι το Νταβός, στα σεμινάρια για τη δύναμη του διαλόγου και το νόημα των κρίσιμων σημείων καμπής. Το πνεύμα αυτό έχει θεσμοθετηθεί στις μεγάλες εταιρείες, οι οποίες δεν αρκούνται πλέον στο να κερδίζουν χρήματα, αλλά υιοθετούν «εταιρικές φιλοσοφίες».

Είναι πανταχού παρόν στη βιομηχανία της τεχνολογίας, με τους ψευδεπίγραφους διαλογισμούς της σχετικά με τη συνείδηση. Ο Σαμ Αλτμαν καυχιέται ότι «συμβουλεύτηκε εκατοντάδες ηθικούς φιλοσόφους» κατά την ανάπτυξη του ChatGPT. Ο ισχυρισμός της βαθιάς σκέψης μπορεί να είναι ένας τρόπος για να δειλιάσει το κοινό. Ποιοι είμαστε εμείς για να αντιταχθούμε σε μια τεχνολογία που φέρει τη σφραγίδα εκατό ηθικών φιλοσόφων; Χειρότερα, η ψευτοφιλοσοφία χρησιμοποιείται για να ξεπλύνει επικίνδυνες ιδέες, προσδίδοντας στις συνηθισμένες εκφάνσεις διαφθοράς της εξουσίας μια διανοητική λάμψη. Οταν ο Επστάιν σχεδίαζε να δημιουργήσει γενετικά μια φυλή υπερανθρώπων, μπορούσε να πείσει τον εαυτό του ότι το έκανε όχι ως παρανοϊκός διεστραμμένος τύπος, αλλά ως οραματιστής υπερ-ανθρωπιστής.

Οταν ο Πίτερ Θιλ συλλογίζεται για την εξαφάνιση της ανθρώπινης φυλής, παρουσιάζεται ως μελλοντολόγος προφήτης και όχι ως ένας κοινός μεγαλομανής. Το λάθος μας είναι ότι παίρνουμε όλα αυτά στα σοβαρά. Μια εποχή στην οποία εκατομμύρια άνθρωποι παρακολουθούν εθελοντικά τα podcasts των επενδυτών επιχειρηματικών κεφαλαίων είναι μια εποχή που είναι υπερβολικά εύκολο να πιστέψουμε στην ιδέα ότι ο πλούτος αποτελεί απόδειξη ιδιαίτερης κατανόησης της ανθρώπινης φύσης. Μπορώ να πιστέψω ότι πρέπει να είσαι αρκετά έξυπνος, ώστε να βγάλεις χρήματα. Δεν πιστεύω ότι το κέρδος από μόνο του σε καθιστά σύγχρονο Σωκράτη. Τα αρχεία του Επστάιν μάς υπενθυμίζουν όχι μόνο τη διαφθορά, αλλά και την κενότητα της ελίτ μας. Μέσα στον τρόμο μας θα μπορούσαμε να ρίξουμε και ένα περιπαικτικό γέλιο.


ΠΗΓΗ: Times Media Ltd / News Licensing